Нетаняҳунинг АҚШ конгрессидаги нутқидан 22 кун ўтиб, Фаластин маъмурияти раҳбари Маҳмуд Аббос ҳам Туркия парламентида чиқиш қилди. Хўш, унинг Ғазога бориш ҳақидаги режаси қанчалик реал?
«Геосиёсат»да Яқин Шарқдаги энг муҳим воқеликлар ҳақида сиёсий таҳлилчилар Камолиддин Раббимов ва Фарҳод Каримов ўз фикрлари билан ўртоқлашди.
— Маҳмуд Аббоснинг Туркия парламентидаги чиқиши аввалги танқидлардан сўнг рамзий маънодами ёки реал сиёсий вазиятдан келиб чиқиб бу амалга оширилдими?
Фарҳод Каримов: Ҳамас бирин-кетин ўз сиёсий бошлиқларидан айрилмоқда ва дунё сиёсий кучлари якдил қарорга келмоқда. Фаластинга Ғарбга ва Исроилга мўътадил бўлган сиёсий кучларни шакллантириш масаласи кўрилаётганлиги таъкидланмоқда. Агар шундай бўладиган бўлса, Фаластиндаги айрим сиёсий гуруҳлар навбатдаги Фаластинда ким лидер бўлиши учун ўзаро рақобатни бошлаб юборишади. Ҳамаснинг бошлиқлари йўқотилаётганлиги учун ҳам бу майдонга Фатҳ кириб келмоқда. Шу сабабдан отни қамчилаб қолиш мақсадида, Туркия Фаластиндаги истиқболи мавжуд ташкилотни қўллаб-қувватламоқчи. Агар Фаластинда мўътадил вазиятни шакллантириш керак бўлса, Туркия ҳам бундан четда қолмаслик учун ҳаракатни бошлади. Иккинчидан бу ерда рамзий маъно ҳам бор, фақат Исроил эмас, бошқа сиёсий куч бор эканлигини кўрсатиб қўйиш учун Туркия майдонга чиқди. Учинчидан Фаластинда сиёсий кучлар кўп эканлигини ва уларни бирлаштириш масаласи ҳам турганлигини инобатга олиб, кимни қўллаб-қувватлаш кераклиги кўрсатиб қўйилиши кераклиги учун ҳам бу чиқиш ўтказилди. Яъни Ҳамаснинг сиёсий мавқеи тушаётганлигини инобатга олиб агар шундай ҳолат юзага келса, Фаластиндаги бошқа сиёсий кучлар Фатҳ атрофида бирлашиши кераклигига ишора қилинаётгандай.
- Маҳмуд Аббос Ғазога бормоқчи бўлса, бу қандай амалга ошади?
Камолиддин Раббимов: Бугунги кунда Ғазога бориш, Исроил қўяётган шартларни инкор қилиш билан баҳоланади. Маҳмуд Аббос Ғазога бориб, у ерда ўзининг лидерлигини кўрсатмоқчи. Аммо Исроил 2023 йил 7 октябрдан бери на Ҳамас, на Фатҳ билан келишув амалга оширилмайди деган шартни қўйиб келмоқда. Ва Исроил ўзи учун Фатҳнинг рақиби сифатида ўзига энг қулай шахсларни излаяпти, аммо уларни ҳали топгани йўқ. Кимки Фаластин давлатчилигини истаса, бу Исроил учун номақбул куч сифатида баҳоланмоқда. Туркия эса Яқин Шарқдаги вазиятни ўзгартирмоқчи. Туркия бир томондан Американи сиқиб чиқаришни истайди ва Россиянинг мавқеининг пасайишини истайди. Бунда бир неча ҳолатларни мисол келтириш мумкин, Фатҳ раҳбари Туркияга келди, ундан аввал Исмоил Ҳаниянинг ўғиллари таклиф қилинди, Эрдўған уларни қўллаб рамзий дастагни ҳам берди. Кўп йиллардан бери Ироқ билан Туркия ҳарбий-стратегик келишувларни амалга оширмоқда. Қолаверса, Россия орқали Суриядаги Башир араблар ҳам келишувларга интилмоқда ва Туркия билан ҳам келишувлар амалга оширилиши режа қилинмоқда. Бунда минтақадан Американи сиқиб чиқариш ҳаракатлари бошланган. Аммо Туркия ва Исроил ўртасида узоқ йиллардан бери алоқалар мавжуд бўлган, буни тезда узиб юбориш анча мураккаб, аммо Эрдўған ўз ваъдасида туриб ҳозиргача 10 миллиардлик лойиҳалардан воз кечди.
