Украинадаги тинчликпарвар амалиёт муваффақиятини таъминлаш учун қанча ҳарбий керак?
|21:53 / 04.03.20256 4329 мин
Фото: ReutersФото: Reuters
Франция, Британия ва Европанинг бошқа давлатлари ўт очишни тўхтатиш режимини таъминлаш учун Украинага қўшин юборишга тайёр, деди Bloomberg агентлигига берган интервюсида Франция молия вазири Эрик Ломбард.
Унинг сўзларига кўра, бу Россия ва Украина ўртасида ярашув битими тузилгандан сўнг мумкин бўлади, бунда Европа тинчликпарвар кучларига АҚШнинг ҳарбий ёрдами керак бўлади.
Украинага тинчликпарвар кучларни юбориш эҳтимоли ҳақида бошқа юқори мартабали манбалар ҳам гапирмоқда.
Британиянинг Telegraph нашри маълумотларига кўра, Лондон ва Париж Украинага камида 30 минг европалик ҳарбийни юборишни назарда тутувчи қўшма тинчликпарварлик режасини ишлаб чиққан.
Нашрнинг ёзишича, режа Европа етакчиларининг 17 феврал куни Парижда бўлиб ўтган фавқулодда йиғилишида тақдим этилган. Тинчликпарвар кучларни фронт чизиғида эмас, балки шаҳарлар, портлар ва муҳим инфратузилма объектларида жойлаштириш таклиф қилинмоқда, у ерда улар сунъий йўлдошлар, узоқ масофали самолётлар ва дронлар ёрдамида вазиятни кузатиб боради ва ҳаводан эҳтимолий ҳужумларни қайтаради.
Бундан ташқари, Қора денгизга кемачилик хавфсизлигини таъминлаш учун патрул кемаларини юбориш режалаштирилган.
Wall Street Journal маълумотларига кўра, бу режани амалга оширишнинг асосий мураккаблиги АҚШ президенти Доналд Трампни бу миссияда АҚШ ҳарбийларининг ҳеч бўлмаганда чекланган иштироки зарурлигига ишонтиришдир. Агар Москва тинчлик келишуви шартларини бузса, америкаликлар Европа қўшинларини ҳимоя қилиши мумкин, деб ёзади WSJ.
Хусусан, гап Руминия ва Полшада жойлашган Америка авиацияси, шунингдек, НАТОнинг шарқий чегараларида йирик контингент ва ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларини жойлаштириш имконияти ҳақида бормоқда.
Буюк Британия бош вазири Кир Стармер ҳам Россияни эҳтимолий ҳужумдан тийиб туриш учун АҚШ Украинадаги тинчликпарвар операцияни ҳарбий томондан қўллаб-қувватлаши зарурлигига ишончи комил, деб ёзади Telegraph.
Нима бўлганда ҳам, Россия-Украина уруши шароитида 30 минг тинчликпарвар аскар нима қила олади? Можаро тартибга солиш учун қанча куч ва воситалар керак?
Мавзуга оид
Бунақаси ҳеч қачон бўлмаган
Украинада ҳар бири бир миллиондан ортиқ кишидан иборат иккита кучли, яхши қуролланган армия ўртасида ҳарбий қарама-қаршилик давом этмоқда — гарчи барча ҳарбийлар ҳам жангларда бевосита иштирок этмаса-да. Қарийб 1000 км узунликдаги фронт чизиғида фаол ҳарбий ҳаракатлар олиб борилмоқда, фронт чизиғининг умумий узунлиги эса, Украина бош қўмондони Олександр Сирскийнинг маълумотларига кўра, 3700 километр чиқади.
Тарих бундай кўламдаги ҳарбий тўқнашув шароитида тинчликпарварлик операциялари ўтказилганига гувоҳ бўлмаган.
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳомийлигида ўтказилган аввалги йирик тинчликпарвар миссияларда — Конго, Кипр, Ливан, собиқ Югославия мамлакатлари ҳудудидаги амалиётларда — одатда 15-40 минг ҳарбий хизматчи иштирок этган, барча томонларнинг жангчилари умумий сони 300 минг кишигача бўлган.
Кўпинча ажратилган куч ва маблағлар етарли бўлмаган — масалан, 1995 йилда Сребреницада Нидерландия тинчликпарвар кучлари босниялик мусулмонлар оммавий қирғин қилинишининг олдини ололмаган.
НАТО, АҚШ ва Европа Иттифоқи давлатлари ҳомийлиги остида ўтказилган миссиялар сони кўп. Аммо бу операциялар, худди ўша собиқ Югославия ёки Афғонистонда бўлгани каби, тинчликпарварлик операциялари тушунчасига тўлиқ мос келмайди — ҳеч бўлмаганда биринчи босқичда бундай амалиётлар ёппасига бомбардимон қилиш ва қуруқликдаги фаол ҳарбий ҳаракатлар олиб бориш билан бирга кечган. Қолаверса, рақиб томон ҳам анча заиф бўлган.
Кўриниб турибдики, Украина билан бўлган ҳолатда ўт очишни тўхтатиш, ҳарбий ҳаракатларни музлатиш ва фронт чизиғи бўйлаб демилитаризация (қуролсизлантирилган) ҳудуди яратиш тўғрисидаги келишувсиз ҳеч қандай тинчликпарварлик операциялари ҳақида гап бўлиши мумкин эмас. Аммо муаммо фақат бунда эмас.
Бир километрга бир взвод
Фаол ҳарбий ҳаракатлар олиб борилаётган минг километрлик фронт чизиғига эҳтимолий 30 минг тинчликпарвар аскар — бу ҳар бир километрга тахминан 30 киши ёки бир взвод тўғри келади дегани. Амалда эса анча кам — бу миқдорнинг учдан бир қисми таъминот билан шуғулланади, яна учдан бир қисми ротация учун захирада қолади.
Бу миқдор 60 мингга етказилса ҳам, бу барибир Россия ёки Украина томонида жанг қилаётган кўплаб қўшинлар гуруҳларидан бирининг миқдорига тенг эмас.
Бундай кам сонли кучлар билан Россия-Украина ўртасидаги эҳтимолий янги тўқнашувнинг олдини олиш — жанг қилаётган фил ва каркидонни ажратишга уриниш билан баробар.
Тинчликпарвар кучлар фақат энг хавфли участкаларга жамланган тақдирда ҳам, улар барибир камлик қилади. Биринчидан, қаерда кескинлик юзага келиши мумкинлигини ҳеч ким билмайди, бундай ҳолларда душман томонлар тинчликпарвар кучлар билан маслаҳатлашмайди.
Иккинчидан, агар томонлардан бири сулҳни бузишга қарор қилса, бу халқаро кучлар томонидан заиф ҳимояланган ҳудудда содир бўлиши мумкин.
Учинчидан, чегара чизиғидаги тинчликпарвар кучлар билатуриб ноқулай вазиятда — икки ўт орасида, логистика ва ҳаводан ҳимоя ишончсиз ҳолатда туради.
Таҳдид орқали тинчлик
Telegraph нашри ёзишича, европаликлар буларнинг барчасини яхши тушунади ва агар ярашув битими тузилса, ўз тинчликпарвар контингентини Украина ҳудуди ичкарисига жойлаштирмоқчи.
Бу ғоянинг моҳияти — ҳарбий можаро янада кескинлашуви таҳдиди орқали Россия ва Украина ўртасида тинчликни таъминлашдир.
Оддий қилиб айтганда — чегара чизиғи ўзгармаслигини Украина ва Россия қуруқлик қўшинлари таъминлайди, Қора денгиздаги кемалар қатнови ва ҳаво кенглиги хавфсизлиги учун эса Россия, Украина ва НАТО давлатлари биргаликда жавобгардир.
Янада осонроғи — қуруқликда ўзингиз ҳал қилинг (кучлар мувозанати имкон беради), лекин агар кимдир тинчлик кемасини чўктирса ёки ҳаводан тинчликпарвар кучларга зарба берса, уни жиддийроқ рақиб билан тўқнашув кутади.
Қандай рақиб экани, тушунарли. Лекин...
Москвага қарши
Агар у НАТО ёки алянсга аъзо давлатлардан бирининг ҳомийлигида ўтказиладиган бўлса, тинчликпарвар операциянинг ҳеч қандай формати Россияни қониқтирмайди.
Яқинда Саудия Арабистонида бўлиб ўтган Россия-АҚШ музокаралари чоғида Россия томони Украинада НАТО давлатларидан ҳеч қандай қўшин жойлаштирилишини қабул қилмаслигини билдирди.
Москва назарий жиҳатдан рози бўлиши мумкин бўлган ташқи кучлар иштирокидаги ечимнинг ягона варианти — можаро зонасига БМТ тинчликпарвар контингентини юбориш бўлиб кўринади. Бундай ҳолда, Хавфсизлик Кенгаши таркибига кирувчи Россия халқаро кучларни киритиш учун ўзига маъқул шартларни танлаш имкониятига эга бўларди.
Европа тинчликпарвар миссиясини Москва билан келишиш имконияти жуда мавҳум бўлгани сабабли, бундай операция — агар уни ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинса — Россияга очиқ чорлов бўлиши аниқ.
Бундай ҳолда, армияси сон жиҳатидан (1 миллион 300 минг) НАТОга аъзо давлатларнинг 2/5 қисмидан кўпроғини ташкил этадиган АҚШнинг ёрдами жуда муҳим бўлади. Америка бўлинмаларининг жанговар қобилияти ва техник жиҳозланиши, шунингдек, Пентагонда тийиб туриш воситаси сифатида улкан ядровий арсенал мавжудлиги ҳақида гапирмаса ҳам бўлади.
БМТ тинчликпарвар кучлари шу вақтгача томонларидан бири ядровий давлат бўлган можарони ҳал қилишда иштирок этмаган.
Ўз-ўзидан НАТОнинг Туркия, Франция, Германия, Британия, Полша, Испания, Италия каби алоҳида аъзоларининг ҳарбий кучлари ҳам катта ва Европа кучларининг умумий қудратини АҚШнинг имкониятлари билан таққослаш мумкин.
Аммо Украинадаги тинчликпарварлик операцияси каби хавфларни ўз зиммасига олишга ҳамма ҳам тайёр эмас. АҚШнинг янги маъмурияти эса Украина иттифоқчиларига қарама-қарши сигналлар юбормоқда.
Президент Доналд Трамп Вашингтонда Британия бош вазири Кир Стармер билан учрашувда Бирлашган Қироллик ҳарбийларига кўп мақтов сўзларини айтди, аммо Украинада ҳужумга учраган тақдирда британ қўшинлари АҚШнинг ёрдамига умид қила оладими, деган саволга аниқ жавоб бермади.
«Инглизлар ақл бовар қилмайдиган аскарлар, ақл бовар қилмайдиган ҳарбийлар бўлишган ва улар ўзларига ғамхўрлик қила олади. Агар уларга ёрдам керак бўлиб қолса, мен доим британияликлар билан бирга бўламан, хўпми? Мен доим улар билан бирга бўламан. Аммо уларга ёрдамнинг ҳожати йўқ», — дея Трампнинг сўзларини келтиради Politico.
Овал кабинетдан чиққандан сўнг журналистларнинг НАТО низомининг алянс аъзосига ҳужум бутун алянсга ҳужумни англатиши ҳақидаги 5-моддасини қўллаб-қувватлайсизми, деб берилган саволига Трамп тасдиқ маъносида жавоб қайтарди, аммо агар НАТО қўшинлари Украинада жойлаштирилса, бунга эҳтиёж бўлиши даргумонлигини қўшимча қилди.
