Жаҳон иқтисодий форуми экспертларининг фикрича, қисқа муддатли истиқболда Ўзбекистон қуйидаги бешта асосий хавф-хатарга дуч келиши мумкин:

1. Сув етишмаслиги;

2. Энергия таъминоти тақчиллиги;

3. Ифлосланиш (ҳаво, сув, тупроқ);

4. Давлат қарзи;

5. Ишчи кучи ва мутахассисларнинг етишмаслиги.

“Тараққиёт стратегияси” маркази экспертлари юқорида келтирилган ҳар бир хавфни таҳлил қилди.

Сув ва энергия ресурслари тақчиллиги (1-2-хавф). Ўзбекистон қуруқ иқлимга эга мамлакат бўлиб, сув ресурслари етишмовчилигига дуч келмоқда. Бу нафақат табиий шароитлар билан, балки қишлоқ хўжалигида сувдан самарасиз фойдаланиш билан ҳам боғлиқ, чунки қишлоқ хўжалиги мамлакатдаги сув ресурсларининг тахминан 90 фоизини истеъмол қилади. Масалан, 1 гектар пахта майдонини суғориш учун йилига 10-11 минг куб метр сув керак бўлса, иқлими ва тупроғи ўхшаш мамлакатларда 2-3 баробар кам сув талаб қилинади. Шунингдек, мамлакат ирригация инфратузилмаси эскиргани сабабли сувнинг 36 фоизи йўқотилади. Шу билан бирга, иқлим ўзгариши муаммони янада кучайтириши мумкин: экспертларнинг тахминларига кўра, 2030 йилга бориб минтақанинг сув таъминоти 20-25 фоизга қисқариши мумкин.

Бундан ташқари, аҳоли ва саноатнинг ўсиши энергетика тизимига юкламани оширади, бу эса электр энергияси танқислигига олиб келади. 2023 йилда электр энергияси тақчиллиги 5 фоизни ташкил этиб, бу бир қатор ҳудудларда вақти-вақти билан узилишларга сабаб бўлган.

Ҳаво, сув ва тупроқнинг ифлосланиши (3-хавф). Жаҳон иқтисодий форуми тадқиқотларига кўра, Ўзбекистоннинг йирик шаҳарларида ҳавонинг ифлосланиши, тупроқ деградацияси ва сув ресурсларининг ифлосланиши каби жиддий экологик муаммоларга дуч келмоқда. Бу саноатнинг ривожланиши, эскирган технологиялардан фойдаланиш ва экологик стандартларга риоя қилинмаслиги билан боғлиқ.

Ушбу хулосалар IQAir портали маълумотлари билан ҳам тасдиқланади, унга кўра Тошкентда PM2,5 концентрацияси ЖССТ тавсия этган меъёрдан 13,4 баравар юқори. PM2,5 ҳаво ифлосланишининг асосий манбалари бу иситиш сектори (28 фоиз), транспорт (16 фоиз) ва саноат (13 фоиз) ҳисобланади. Шуни таъкидлаш керакки, бу ҳолат аҳоли саломатлигига ҳам, иқтисодий харажатларнинг ошишига ҳам жиддий таъсир кўрсатиши мумкин.

Жаҳон банки экспертлари фикрига кўра, Ўзбекистонда 2030 йилга бориб, 8 млнга яқин аҳоли экологик муаммолардан азият чекиши ва хавф юқори бўлган ҳудудларда яшаши мумкин. Агар узоқ муддатда ҳеч қандай чора кўрилмаса, мамлакат ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) ўсишининг 10 бирлигини йўқотиши мумкин.