Жаҳонда геотермал энергетика: қайси давлатлар етакчи?

Жаҳонда электр энергиясига бўлган талаб жадал суръатда ошиб бормоқда: сунъий интеллектнинг ривожланиши, ишлаб чиқариш қувватларининг миллий ҳудудларга қайтарилиши ва кенг кўламли электрлаштириш янги энергетик эҳтиёжларни юзага келтирмоқда. Шу шароитда геотермал энергетикага — сутка давомида узлуксиз ишлай оладиган қайта тикланувчи энергия манбаига қизиқиш яна кучаймоқда.

Фото: AP

Қуёш ёки шамол электр станцияларидан фарқли ўлароқ, геотермал станциялар электр энергиясини Ер қаъридан олинадиган иссиқлик ёрдамида ишлаб чиқаради. Бу эса уларни барқарор “асосий” тоза энергиянинг ишончли манбаига айлантиради.

Янги инфографика Global Energy Monitor маълумотларига асосланиб, мамлакатларни геотермал электр станцияларининг ўрнатилган қуввати бўйича тартиблайди ва бу ерости энергетик ресурси бугун қайси давлатларда энг фаол қўлланаётганини кўрсатади.

Геотермал энергия ишлаб чиқариш бўйича етакчи мамлакат — Қўшма Штатлар бўлиб, унинг қуввати 3734 мегаваттни ташкил этади. Бу энг яқин рақобатчидан 1302 мегаваттга кўп.

Бироқ, агар бутун минтақалар кесимида қаралса, Осиё биринчи ўринни эгаллайди. Жаҳонда иккинчи ва учинчи ўринларда турган Индонезия ва Филиппин Қўшма Штатлардан жами ҳисобда устун: уларнинг қуввати мос равишда 2432 ва 1937 мегаваттни ташкил қилади. Ушбу мамлакатларнинг Тинч океани олов ҳалқасида — учта тектоник плита тўқнашадиган, вулқон фаоллиги кучли бўлган ҳудудда — жойлашгани уларга улкан геотермал энергия салоҳиятини беради.

Шимолий ва Жанубий Америка ҳам салмоқли геотермал ресурсларга эга, гарчи кўплаб конлар ҳали етарлича ўзлаштирилмаган бўлса-да. Айрим мамлакатлар эса бу соҳани бошқаларга нисбатан тезроқ ривожлантирмоқда. Масалан, Мексика ўрнатилган қуввати 941 мегаватт бўлган ҳолда жаҳонда олтинчи ўринни эгаллайди.

Европада энг йирик ишлаб чиқарувчилар сифатида Италия — геотермал энергетиканинг тарихий ватани — ва Исландия қолмоқда, уларнинг қуввати мос равишда 834 ва 779 мегаваттни ташкил этади. Гарчи Европа умуман қайта тикланувчи энергетикани ривожлантиришда етакчи бўлса-да, бу ерда геотермал ресурслар асосан вулқонлар фаоллиги юқори бўлган бир нечта мамлакат билан чекланган.

Исландия айниқса алоҳида ажралиб туради: аҳолиси нисбатан кам бўлишига қарамай, у катта геотермал қувватга ва дунёдаги энг ривожланган геотермал тармоқлардан бирига эга. Мамлакатдаги уйларнинг тахминан 85 фоизи геотермал иссиқлик ҳисобига иситилади.

Россия бу кўрсаткич бўйича жаҳонда 15-ўринда туради, унинг ўрнатилган қуввати 50 мегаваттни ташкил этади.

Ушбу рўйхатдаги ягона Африка мамлакати — Кения бўлиб, унинг қуввати 817 мегаваттга тенг. Сўнгги йилларда қитъанинг бир нечта мамлакатлари орқали ўтадиган улкан тектоник ботиқлик — Буюк рифт водийси геотермал ресурсларини ўзлаштиришга қизиқиш сезиларли даражада ошди. Бироқ минтақада бу тармоқ ҳали ҳам нисбатан ёш ҳисобланади.

Жаҳон миқёсида геотермал энергия ҳозирча жаҳондаги электр энергиясига бўлган талабнинг фақат тахминан 1 фоизини таъминлайди. Бироқ технологик тараққиёт туфайли тобора кўпроқ конлар иқтисодий жиҳатдан ўзлаштириш учун мақбул бўлиб бормоқда.