Дунёда энг кўп пахта етиштирувчи давлатлар рейтинги эълон қилинди

Хитой жаҳондаги энг йирик пахта етиштирувчи мамлакат мақомини сақлаб қолмоқда — тахминан 7,7 миллион тонна, бу эса глобал ҳажмнинг қарийб 29 фоизини ташкил этади. Бунда Хитой пахта саноатининг марказига айланган Шинжондаги юқори даражада механизациялашган ишлаб чиқариш ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Мамлакат қудратли тўқимачилик сектори туфайли пахтанинг энг йирик истеъмолчиси ҳам бўлиб қолмоқда.

Ҳиндистон тахминан 5,1 миллион тонна (жаҳон ишлаб чиқаришининг 19 фоизи) билан иккинчи ўринни эгаллайди. Бироқ унинг кўрсаткичлари ҳамон муссонларга кучли даражада боғлиқ бўлиб, бу ҳосилдорликни беқарор ҳолга келтиради.

Аграр супердавлат сифатида ўз позицияларини мустаҳкамлаган Бразилия тахминан 4,2 миллион тонна (16 фоиз) пахта етиштиради. Ўсишга кенг кўламли экспортга йўналтирилган қишлоқ хўжалиги ва самарадорликнинг ошиши ҳисобига эришилмоқда. Сўнгги ўн йил ичида мамлакат жаҳон пахта экспорти бозоридаги улушини сезиларли даражада оширди.

Қўшма Штатлар тахминан 3 миллион тонна (12 фоиз) ишлаб чиқариш билан тўртинчи ўринни эгаллайди. Шу билан бирга, у Хитой, Ветнам ва Бангладеш каби Осиёнинг асосий бозорларига хомашё етказиб берувчи энг йирик пахта экспортчиси бўлиб қолмоқда. Бу ерда ишлаб чиқариш кўп жиҳатдан об-ҳаво шароитларига, айниқса Техас каби штатлардаги қурғоқчиликка боғлиқ.

Етакчи давлатлардан ташқари, бошқа мамлакатлар ҳам сезиларли ҳисса қўшмоқда:

• Покистон — тахминан 1,1 миллион тонна (4 фоиз), асосан ички тўқимачилик саноатига йўналтирилган;
• Австралия — тахминан 1 миллион тонна (4 фоиз), юқори ҳосилдорлик ва сув ресурсларидан самарали фойдаланиш билан ажралиб туради;
• Туркия — тахминан 0,7 миллион тонна (2 фоиз), ривожланган тўқимачилик тармоғи ҳисобига қўллаб-қувватланади;
• Ўзбекистон — тахминан 0,6 миллион тонна (2 фоиз), тармоқни ислоҳ қилишни давом эттирмоқда.

Шунингдек, Аргентина ва Европа Иттифоқи мамлакатлари ҳам тахминан 0,3 миллион тоннадан пахта етиштиради.

Ишлаб чиқаришнинг бир нечта мамлакатда жамланиши уларнинг жаҳон пахта бозорига — нархлардан тортиб логистика ва савдо оқимларигача таъсирини кучайтиради. Бунда Хитой ички талаб ва ишлаб чиқариш кўлами ҳисобига устунлик қилмоқда, Ҳиндистон йирик, аммо иқлимга қарам ўйинчи бўлиб қолмоқда, Бразилия экспорт салоҳиятини фаол оширмоқда, Қўшма Штатлар эса халқаро савдода муҳим ўрнини сақлаб турибди.

Натижада, жаҳон пахта бозори тобора кўпроқ шу мамлакатлардаги қарорлар ва шароитларга боғлиқ бўлиб бормоқда. Улардаги ҳар қандай иқлимий ёки сиёсий ўзгаришлар эса глобал таклифга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин.