SIPRI: дунёда ядровий қуроллар сони яна ўсиши мумкин

SIPRIнинг 2026 йилги йиллик ҳисоботида қайд этилишича, АҚШ, Россия, Буюк Британия, Франция, Хитой, Ҳиндистон, Покистон, Шимолий Корея ва Исроил каби тўққизта ядровий давлат 2025 йил давомида ўз ядровий дастурларини модернизация қилишни давом эттирган.

Мутахассислар ҳисоб-китобига кўра, 2026 йил январь ҳолатига дунёда жами 12 минг 187 та ядровий жанговар каллак мавжуд бўлган. Уларнинг қарийб 9 минг 745 таси эҳтимолий қўллаш учун сақланмоқда. Шунингдек, 4 мингдан ортиқ жанговар каллак ракета ва самолётларга жойлаштирилган, 2,1–2,2 мингтаси эса юқори жанговар тайёргарлик ҳолатида турибди. Бу захираларнинг деярли барчаси Россия ва АҚШ ҳиссасига тўғри келади.

Қуролсизланиш даври якунланмоқда

Ҳисоботда таъкидланишича, совуқ урушдан кейинги даврда Россия ва АҚШ эски ядровий қуролларни йўқ қилиш бўйича амалга оширган ишлар янги қуроллар жойлаштириш суръатидан юқори бўлган. Бу эса глобал ядровий арсеналнинг йилма-йил қисқаришига олиб келган.

Бироқ SIPRI экспертлари фикрича, бу тенденция энди ўзгармоқда. Эски қуролларни демонтаж қилиш суръати пасаймоқда, янги тизимларни жойлаштириш эса тезлашмоқда.

Институтнинг оммавий қирғин қуроллари бўйича дастури катта илмий ходими Ханс Кристенсеннинг таъкидлашича, ядровий давлатлар қуролсизланиш бўйича олган мажбуриятларини иккинчи даражага суриб қўймоқда.

Унинг фикрича, давлатларнинг ядровий кучга таяниши қуролланиш пойгасини янада кучайтириб, янги хавф-хатарларни юзага келтирмоқда.

Россия ва АҚШ ҳануз етакчи

Ҳисоботга кўра, дунёдаги барча ядровий каллакларнинг қарийб 83 фоизи Россия ва АҚШ ҳиссасига тўғри келади.

2025 йил давомида икки давлатнинг ҳарбий захиралари сезиларли ўзгармаган бўлса-да, кенг кўламли модернизация дастурлари келажакда арсеналларнинг янада ўсишига олиб келиши мумкин.

SIPRI маълумотларига кўра, Россиянинг «Сармат» қитъалараро баллистик ракета синовларидан бири муваффақиятсиз якунланган. Шу билан бирга, ядровий двигателли «Буревестник» қанотли ракетаси 14 минг километрдан ортиқ масофага учиш бўйича муваффақиятли синовдан ўтган.

Ташкилот шунингдек, Россия Беларусь ҳудудида «Орешник» ўрта масофали ракета тизими учун янги база қуришни бошлаганини қайд этган.

АҚШнинг янги режалари

Ҳисоботда АҚШнинг ядровий модернизация дастурлари ҳам қатор молиявий ва ташкилий муаммоларга дуч келаётгани қайд этилган.

Мутахассислар АҚШ президенти Дональд Трамп маъмурияти илгари сурган «Олтин гумбаз» (Golden Dome) ракетага қарши мудофаа тизими лойиҳаси бюджетга катта юк бўлишини таъкидламоқда. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, мазкур дастур қиймати 1,2 триллион долларга етиши мумкин.

Хитой энг тез ўсмоқда

SIPRI баҳосига кўра, Хитой ҳозирда тахминан 620 та ядровий жанговар каллакка эга бўлиб, ядровий арсеналини бошқа давлатларга нисбатан энг тез суръатларда кенгайтирмоқда.

2026 йил бошига келиб Пекин мамлакат шимолида қурилган учта йирик ракета шахтаси мажмуасига юзлаб ракеталарни жойлаштирган. Шу билан бирга, мамлакат шарқида яна ўнлаб янги шахталар қурилиши давом этмоқда.

Мутахассислар ҳатто 2030 йилга бориб Хитойнинг ядровий захираси мингтадан ошган тақдирда ҳам, бу рақам Россия ёки АҚШнинг ҳозирги арсеналидан анча кам бўлишини таъкидламоқда.

Европа ҳам ядровий ҳимояни кучайтирмоқда

Ҳисоботда Европа давлатларида ҳам ядровий хавфсизликка қизиқиш ортиб бораётгани қайд этилган.

Франция президенти Эммануэль Макрон 2026 йил март ойида мамлакат ядровий арсеналини кенгайтириш режаларини эълон қилди. Шунингдек, Париж Германия ва Буюк Британия билан ядровий ҳамкорликни кенгайтириш бўйича музокаралар олиб бораётгани маълум қилинди.

Буюк Британия эса 12 та F-35A қирувчисини сотиб олиш ва уларни АҚШнинг ядровий бомбаларини ташиш имконияти билан жиҳозлаш ниятини билдирди.

SIPRI экспертлари фикрича, геосиёсий тарангликнинг кучайиши, қуролларни назорат қилиш тизимининг заифлашиши ва янги технологияларнинг пайдо бўлиши ядровий хавфни сўнгги йиллардаги энг юқори даражага олиб чиқмоқда.