Бўрижар каналида қурилган микро ГЭСлар нега ишламаяпти?

Тошкентдаги Бўрижар канали ёқасида микро ГЭСлар қурила бошлаганига бир йилдан ошди. Икки ойда қуриб битказилиши айтилган лойиҳа ҳамон ишга тушмаган. Энергетика вазирлигига кўра, биринчи станция “яқин вақт ичида” фойдаланишга топширилади, иккинчисининг қурилиши эса ҳали бошланмаган. “Технопарк” бу лойиҳани ток ишлаб чиқариш учун эмас, микро ГЭСларни маҳаллийлаштириш мақсадида бошлаган.

Фото: Kun.uz

Kun.uz'га Тошкент шаҳри Бўрижар каналида давлат маблағлари ҳисобидан қурилган микро ГЭС ишламай ётгани ҳақида мурожаат келиб тушди.

Бу микро ГЭС қурилиши бошланганига бир йилдан ошган бўлса ҳам, ҳалигача фойдаланишга топширилмаган ва электр энергияси ишлаб чиқармаяпти.

Лойиҳа менежери Улуғбек Ёқубов 2025 йил июн ойи бошида “Ўзбекистон-24” телеканалига берган интервюсида Бўрижар канали ёқасига 57 kW, Бўзсув канали ёқасига 105 kW қувватли микро ГЭСлар ўрнатилаётганини айтган.

“Жами 162 kWли электр станцияларимиз йилига 1 млн kWhдан ортиқ электр энергияси ишлаб чиқарилади. Бўрижар каналида 57 kWли микро ГЭСлар [қурилиши]ни якунлашимиз учун 2 ой талаб қилинади”, – деган Ёқубов.

Вазирлик: Биринчи станция “яқин вақт ичида” фойдаланишга топширилади

Мазкур лойиҳа – республика бўйлаб умумий қуввати 164 MW бўлган 3 мингга яқин микро ГЭСлар қуриш дастурининг бир қисми. Бу дастурга кўра, давлат ва хусусий сектор томонидан юзлаб истиқболли нуқталарда микро ГЭСлар қурилади. Давлат қурган станциялар фойдаланишга топширилганидан кейин “тайёр бизнес” шаклида хусусий секторга сотилади.

Энергетика вазирлигининг Kun.uz'га маълум қилишича, Тошкентдаги Бўрижар каналида 35 ва 22 kW қувватли иккита микро ГЭС (иккисининг умумий қуввати юқорида айтилганидек 57 kW) қурилиши кўзда тутилган. Шундан:

35 kWли биринчи станция қурилиши якунланган ва ҳозирда тест режимида ишламоқда. Станция яқин вақт ичида фойдаланишга топширилади.
22 kWли иккинчи станция учун эса ускуналар харид қилинган ва қурилиш ишлари бошланиш арафасида.

Вазирликка кўра, Тошкент шаҳридаги Бўзсув ва Бўрижар каналларида жами бешта микро ГЭС қурилиши режалаштирилган. Туркия, Хитой ва бошқа хорижий ишлаб чиқарувчиларнинг технологиялари асосидаги 15, 22, 35 ва 75 kW қувватли мини станциялар шулар жумласидан.

Бўрижардаги ГЭСларни ким қуряпти?

Президент фармонига асосан, қуввати 5 MWгача бўлган микро ГЭС лойиҳаларини онлайн аукцион орқали аниқланадиган хусусий инвесторлар амалга ошириши керак. Давлат эса улардан электр энергиясини кафолатли сотиб олиш мажбуриятини олади, шу боис электрон аукционда энг паст тарифни таклиф берган қилган инвестор ғолиб бўлади.

Аммо Бўрижар каналидаги иккита ГЭС бўйича аукцион ўтказилмаган. Бу лойиҳани Тошкент шаҳар ҳокимлигига қарашли “Технопарк” МЧЖ амалга оширмоқда.

Энергетика вазирлигига кўра, Бўзсув ва Бўрижар каналлари бўйидаги бешта ер участкаси пойтахт ҳокимининг 2025 йил 14 октябрдаги қарори билан Энергетика вазирлигига доимий фойдаланиш ҳуқуқи асосида ажратилган. Кейинчалик бу ер майдонлари бўйича вазирлик ва “Технопарк” МЧЖ ўртасида узоқ муддатли ижара шартномалари тузилган.

“Мақсад – энергия ишлаб чиқариш эмас, технологияни маҳаллийлаштириш”

Kun.uz сўровига жавобан “Технопарк” МЧЖнинг маълум қилишича, лойиҳа электр энергияси ишлаб чиқаришдан кўра кўпроқ микро ГЭС технологияларини синовдан ўтказиш ва маҳаллийлаштиришга қаратилган.

Компания изоҳига кўра, бунинг учун Туркия, Чехия ва Хитой тажрибаси ўрганилган. Ҳозирда Cross-Flow, Архимед турбиналари ва бошқа технологиялар маҳаллий шароитларда синовдан ўтказилмоқда.

“Технопарк”нинг таъкидлашича, Тошкентдаги каналларда микро ГЭСларни ташкил этишдан асосий мақсад – электр энергияси ишлаб чиқариб сотиш эмас, балки Ўзбекистоннинг турли сув оқимлари учун энг мақбул технологияларни аниқлаш ва кейинчалик ушбу ускуналар ишлаб чиқарилишини маҳаллийлаштиришдан иборат.

Компания лойиҳанинг биринчи босқичи қиймати 6 млрд сўмни ташкил этиши ва барча харажатларни ўз маблағлари ҳисобидан молиялаштираётганини маълум қилди.

Қўшимча қилинишича, ускуналар синови якунлангач, қурилган микро ГЭС мажмуалари президент фармонида назарда тутилган тартибда “тайёр бизнес” шаклида аукцион орқали тадбиркорларга таклиф этилиши режа қилинган.