Ошадиган пенсия, ёшларга янги дастур ва “квартплата”дан қарздорларга “жазо”: 1 июлдан нималар ўзгаради?

“Еттилик”нинг “қўли узаймоқда”

Давлат раҳбарининг 2026 йил 24 июнда қабул қилинган фармони билан маҳалла бошқарувини такомиллаштиришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар белгиланди. Ҳужжатга кўра, 2026 йил 1 июлдан маҳаллалар бошқаруви тизимида қатор янгиликлар жорий этилади.

1 июлдан Ўзбекистон маҳаллалари уюшмасининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар бошқармалари ҳамда туман (шаҳар) бўлимларига маҳаллалардаги муаммоларни тизимли таҳлил қилиш, масъул идоралар ўртасида ҳамкорликни йўлга қўйиш, ҳудудий дастурларни ишлаб чиқиш ва уларнинг ижросини назорат қилишда иштирок этиш ҳуқуқи берилмоқда.

Шунингдек, маҳаллада биринчи марта ижтимоий хавфи катта бўлмаган ёки унча оғир бўлмаган жиноятни содир этган фуқароларга нисбатан суд-тергов органлари енгиллик қўллаган тақдирда, «маҳалла еттилиги» уларни қайта тарбиялаш, касбга ўргатиш, бандлигини таъминлаш ва таълимга йўналтириш учун масъул бўлади.

Агар кафилликка олинган шахс уч йил давомида жиноят ва ҳуқуқбузарлик содир этмаса, унинг ижобий тарбиясида фаол иштирок этган «маҳалла еттилиги» аъзоларини қўшимча рағбатлантириш чоралари кўрилади.

Фармон билан, шунингдек, маҳаллалар уюшмасининг туман (шаҳар) бўлими бошлиқларига «маҳалла еттилиги» фаолиятига ноқонуний аралашув ёки уларни хизмат вазифасига кирмайдиган ишларга жалб қилиш ҳолатлари юзасидан туман (шаҳар) ҳокимларига тақдимнома киритиш ваколати ҳам берилди.

Ёшлар учун янги дастур 

1 июлдан давлат хизматига ёшларни қабул қилиш жараёнларида очиқлик ва шаффофликни оширишга қаратилган қатор янгиликлар кучга киради. Бу ҳақда президентнинг тегишли қарорида белгилаб қўйилган.

Ҳужжатга кўра, ёшларни давлат хизматига қабул қилишда танловнинг суҳбат босқичида бериладиган саволлар давлат органининг расмий веб-сайтида камида бир ой олдин эълон қилиниши шарт бўлади. Бир ой олдин эълон қилинмаган саволларни номзодларга бериш тақиқланади.

Шунингдек, ички танловлар ўтказилмайдиган ҳамда танловларда номзодлар учун умумий ёки махсус иш стажи талаб этилмайдиган лавозимлар рўйхати тасдиқланади.

Бундан ташқари, иш стажи талаб қилинадиган лавозимлар учун ҳам чеклов белгиланиб, номзодлардан кўпи билан икки йиллик умумий ёки махсус иш стажи талаб қилиниши мумкин бўлади.

Ушбу янги тартиб ёшлар учун давлат хизматига кириш имкониятларини кенгайтириш, танлов жараёнларини янада шаффоф ва адолатли ташкил этишга қаратилган.

Бундан ташқари, қарор билан 2030 йилга қадар 20 минг нафар ёшларни тадбиркорликка ўқитишга мўлжалланган Ёшлар ишлари агентлигининг “Янги авлод тадбиркорлари” дастури ишга туширилади.

Унга кўра:

· маҳаллий ва хорижий экспертлар (консултантлар) ҳамда хусусий сектор билан шартнома асосида ҳамкорлик қилинади, “Янги авлод тадбиркорлари” дастури доирасида ўқитиш учун ёшлар саралаб олинади;

· дастур доирасида бизнес лойиҳасини ишлаб чиқиш, сотувга чиқиш ва бозорни кенгайтириш каби йўналишларни қамраб олувчи тадбиркорлик асослари бўйича билимлар бериб борилади;

· лойиҳа якунида ёшларнинг билимлари синовдан ўтказилиб, ижобий ўзлаштириш кўрсаткичларига эришган энг яхши 1 минг нафар ёшларга Ёшлар ишлари агентлигининг сертификати берилади;

сертификатга эга бўлган ёшларга БҲМнинг 500 бараваригача миқдорда Марказий банк асосий ставкасининг 50 фоизи миқдоридаги фоиз ставкасида 6 ойлик имтиёзли давр билан 3 йилгача муддатга ссуда ажратилади.

Маданият соҳаси вакилларига имтиёзлар

Давлат раҳбарининг тегишли фармони билан 1 июлдан маданият, санъат ва адабиёт соҳалари вакилларига бир қатор имтиёзлар берилмоқда. 

Ҳужжатга кўра, 2026 йил 1 июлдан бошлаб Ўзбекистон фуқароларига миллий чолғу асбобларини сотиб олиш харажатларининг 30 фоиз қисми давлат бюджети маблағлари ҳисобидан қоплаб берилади.

Шунингдек, 1 июлдан бошлаб ижодий бирлашмаларнинг тавсияси асосида давлат бюджети маблағлари ҳисобидан қуйидаги харажатларни қоплаб бериш йўлга қўйилади:

· ҳар йили 1 минг нафаргача давлат бюджети маблағлари ҳисобидан даволаниш бўйича имтиёзга эга бўлмаган, бироқ ўз фаолиятида яхши натижаларга эришган маданият, санъат ва адабиёт соҳалари вакилларига юқори технологик операцияларни ўтказиш;

· ҳар йили 2 минг нафаргача маданият, санъат ва адабиёт соҳалари вакилларига суғурта мукофоти базавий ҳисоблаш миқдорининг 100 бараваридан ортиқ бўлмаган ихтиёрий тиббий суғурта бадаллари учун харажатларнинг 50 фоизини қоплаб бериш;

· ҳар йили 100 нафаргача соҳада камида 10 йил ишлаган маданият, санъат ва адабиёт соҳалари вакилларига Ўзбекистон касаба уюшмалари федерацияси санаторийларида бепул даволаниш.

Фармонда бошқа имтиёзлар ҳам назарда тутилган.

“Рақамли комплаенс” ишга тушади

2026 йил 1 июлдан коррупцияга қарши курашиш самарадорлигини ошириш мақсадида “Рақамли комплаенс” ахборот дастурий комплекси синов режимида ишга туширилади.

Мазкур тизим коррупциянинг олдини олиш соҳасидаги ҳамкорликни кучайтиришга қаратилган бўлиб, коррупциянинг олдини олиш кластери иштирокчилари ўртасида тезкор ахборот алмашинувини таъминлайди.

Шунингдек, давлат органлари ва ташкилотларининг ахборот тизимлари “Рақамли комплаенс” билан интеграция қилиниб, Коррупцияга қарши курашиш агентлиги фаолиятини ахборот жиҳатдан қўллаб-қувватлаш имконияти яратилади. Тизим таркибидаги E-Komplaens модулини ишга тушириш орқали эса давлат органлари ва ташкилотларидаги коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари фаолияти тўлиқ рақамлаштирилади.

Бундан ташқари, 2026 йил 1 июлдан бошлаб давлат органлари ва ташкилотларида 2030 йилгача босқичма-босқич коррупцияга қарши Миллий сертификатлаштириш менежмент тизими жорий этилади.

Бунда:

· ушбу тизим биринчи навбатда Коррупцияга қарши курашиш ишларининг самарадорлигини рейтинг баҳолаш тизими натижаларига кўра “қониқарсиз” деб баҳоланган давлат органлари ва ташкилотларида жорий этилади;

· давлат органлари ва ташкилотларида Миллий сертификатлаштириш менежмент тизимини жорий этиш агентлик томонидан тасдиқланадиган режа-графикка мувофиқ босқичма-босқич амалга оширилади;

· Миллий сертификатлаштириш менежмент тизимининг белгиланган муддатларда жорий этилмагани давлат органи ёки ташкилоти раҳбари ва ўринбосарларига тизим жорий этилгунга қадар бўлган муддатда барча рағбатлантириш тўловлари тўхтатиб турилишига сабаб бўлади.

“Квартплата”дан қарздорлар “свет”га пул тўлолмайди

2026 йил 1 июлдан бошлаб турар жой мулкдори кўп квартирали уйнинг банк ҳисобварағига мажбурий тўловни (квартплата) ойнинг 15-санасига қадар амалга оширмаса, унинг электр энергияси учун тўловларини қабул қилиш қарздорлик тўлиқ қоплангунга қадар тўхтатиб қўйилади. Бу ҳақда президентнинг 5 февралдаги кўп квартирали уйларни бошқариш тизимини такомиллаштиришга оид қарорида белгиланган.

Кўп квартирали уйнинг банк ҳисобварағидаги маблағлар ҳар ойда, биринчи навбатда, уйнинг электр энергияси тўлови учун (подъезд, зинапоя, йўлакни ёритиш, лифт ишлаши, уй атрофидаги ҳудудни ёритиш, насос ва бошқа умумий уй эҳтиёжлари учун) йўналтирилади.

Бундан ташқари, мулкдор томонидан мажбурий тўловлар кечиктирилган ҳар бир кун учун тўлов суммасидан пеня (жарима) ҳисобланади. Бу юридик шахслар учун 0,4 фоизни, жисмоний шахслар учун 0,1 фоиз қилиб белгиланган.

Бунда пеня миқдори ҳар бир ой учун кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги керак. Ҳисобланган пеня маблағлари тенг улушларда кўп квартирали уйнинг банк ҳисобварағига ҳамда «Mening uyim» тизимини сақлаш харажатларини қоплашга йўналтирилади.

Таъкидланишича, мажбурий тўловлар фақат банк карталари, электрон тўлов тизимлари ёки банк кассалари орқали амалга оширилади.

Бошқа ўзгаришлар

2026 йил 1 июлдан бошлаб:

· Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятида харид чекларини “Солиқ” мобил иловаси орқали рўйхатдан ўтказган фуқаролар учун ютуқли ўйинлар йўлга қўйилади;   

· Францияга қисқа муддатли виза учун ҳужжат топширишга навбат олишнинг янги тизими жорий этилади;           

· Тошкент, Нукус шаҳарлари ҳамда вилоят бўйсунувидаги шаҳарларда хусусийлаштириладиган давлат кўчмас мулк объектларини реализация қилиш шартлари мазкур объектлардан келгусида фойдаланиш ихтисослигини белгилаш мақсадида тегишли шаҳарлар ҳокимлари билан келишилади;     

· 2028 йил 1 январга қадар ўқитувчи ва ишлаб чиқариш таълими усталарига — халқаро миқёсда тан олинган касбий таълимга оид сертификатларни, шунингдек, Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан тасдиқланадиган рўйхат асосида миллий сертификатларни олиш учун сарфланган маблағларнинг 50 фоизи, бироқ БҲМнинг 20 бараваригача миқдорда субсидия ажратилади;

· эскирган боғларни яроқсиз деб топиш, улар ўрнида саноатлашган боғлар барпо этиш ёки ҳайдаладиган ерлар турига ўтказиш тўғрисида хулосани қабул қилиш ваколати Агросаноатни ривожлантириш агентлигига ҳам берилади;

· объектларни муҳандислик-коммуникация тармоқларига улаш “битта ариза — бир тўлов — барча уланиш нуқталари” тамойили асосида композит шаклда амалга оширилади;   

· камерал солиқ текшируви талабномасига тушунтиришлар ва (ёки) тузатишлар тақдим этилганда солиқ тўловчиларнинг банклардаги ҳисобварақлари бўйича операцияларни фаоллаштириш жараёни тўлиқ автоматлаштирилади;

· 2030 йил 1 январга қадар аҳоли хонадонларида идентификация қилинган сигирлардан сунъий уруғлантириш ҳамда эмбрионларни кўчириб ўтказиш орқали олинган ҳар бир бош наслдор бузоқ учун Аграр соҳада тўловлар агентлиги томонидан давлат бюджети ҳисобидан субсидия ажратилади;   

· Суд бошқарувчилари палатаси, Юридик кадрларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш институти ҳамда қонунчиликда белгиланган талабларга жавоб берадиган бошқа таълим муассасаларига суд бошқарувчиларини тайёрлаш ҳуқуқи берилади;   

· Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги “Тиббиёт ташкилотларини лицензиялаш ва аккредитациялаш маркази” давлат муассасаси тиббий фаолиятни лицензиялаш бўйича ишчи орган сифатида Соғлиқни сақлаш вазирлиги номидан лицензия бериш ҳамда лицензиялаш билан боғлиқ бошқа барча функцияларни амалга оширади;      

· нодавлат тиббиёт ташкилотларига давлат тиббий суғуртаси ҳамда лицензия доирасида барча йўналишларда беморларга давлат бюджети маблағлари ҳисобидан тиббий хизматларни кўрсатишга рухсат берилади. Бунда даволаш харажатлари давлат ва нодавлат тиббиёт ташкилотлари учун ягона базавий нархлар асосида қоплаб берилади;

· вазирлик ва идоралар, давлат ташкилотлари ва ижтимоий соҳа муассасалари ҳамда давлат иштирокидаги корхоналарнинг янги қуриладиган, реконструкция (модернизация) қилинадиган ва мукаммал таъмирланадиган бино ва иншоотларида энергия самарадорлигининг “С” ва ундан юқори тоифасига эга бўлиш талаби киритилади;

· “Ғамхўрлик” марказларига жойлаштирилган ногиронлиги бўлган шахсларни тегишли ҳудуддаги оилавий поликлиникаларга бириктириш ҳамда уларга бирламчи ва ихтисослаштирилган тиббий хизматларни Соғлиқни сақлаш вазирлиги тизимидаги тиббиёт муассасаларида кафолатланган пакет доирасида кўрсатиб бориш тизими йўлга қўйилади;

· тажриба тариқасида Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрида биттадан “Маданият меҳмонхонаси” маданий кластери инвестиция лойиҳаси амалга оширилади;

· “Ягона давлат назорати” ахборот тизими ва унинг мобил иловаси ишга туширилади;

· 2028 йил 1 июлга қадар ҳуқуқий эксперимент тариқасида резидентлар ва норезидентлар томонидан жисмоний шахсларнинг шахсий эҳтиёжлари учун мўлжалланган товарларни махсус электрон савдо платформалари орқали чакана сотиш учун уларни вақтинча сақлашга мўлжалланган янги турдаги эркин омбор — бонд омбори фаолияти ташкил этилади;

· муддатли ҳарбий хизматни ўтаб бўлган ҳамда олий таълим ташкилотларида ўқиш истагини билдирган ёшларга хорижий тил ва фан сертификати харажатларини “Ёшлар дафтари”га киритилган ёшларни қўллаб-қувватлаш жамғармалари маблағлари ҳисобидан қоплаб бериш амалиёти йўлга қўйилади;

· иссиқхоналарни иссиқлик билан таъминлашда иссиқхоналардаги мувофиқлик сертификати мавжуд бўлмаган ҳамда ёниш жараёни назорат қилинмайдиган қозонлардан фойдаланиш амалиёти бекор қилинади;

· “Сувхўжаликназорат” инспекцияси томонидан тадбиркорлик субъектларида ўтказиладиган текширувларни боди-камералардан фойдаланган ҳолда амалга ошириш тартиби жорий этилади;

· воситачи-брокер ва (ёки) дилерларга ишлаб чиқарувчилар билан шартнома тузиш орқали улар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларни давлат харидларида сотиш ҳуқуқи берилади;        

· Ижтимоий реестрга киритилган оилаларнинг вакиллари бўлган жисмоний шахсларга қонунчилик ҳужжатларида белгиланган товарлар (хизматлар)ни белгиланган миқдор доирасида харид қилишда тўланган қўшилган қиймат солиғи суммаси бир иш кунида қайтарилади. Бунда ушбу харидни солиқ органларининг махсус мобил иловасида харид чекининг фискал белгисини матрицали штрих код (QR-код) ёрдамида сканерлаш талаб этилмайди;   

· Автомобил йўллари қўмитаси Космик тадқиқотлар ва технологиялар агентлиги билан биргаликда автомобил йўллари қурилиш жараёнлари доирасида космик тасвирлар ва дронлар ёрдамида қурилиш ҳамда молиялаштириш ҳажмларини солиштириш асосида мониторинг қилиш амалиётини йўлга қўяди;

· шаҳарсозлик ҳужжатларини экспертиза қилиш ваколатига эга ташкилотлар томонидан лойиҳа-смета ҳужжатларини шаҳарсозлик экспертизасидан ўтказишда уларнинг қурилишда фойдаланиладиган қурилиш материаллари ҳажмининг камида 25 фоизини экологик тоза, ресурстежамкор ва энергосамарадор қурилиш материаллари ташкил этишига оид талабни текшириш амалиёти жорий қилинади;

· 31 декабрга қадар Тошкент шаҳрида эксперимент тариқасида дафн этиш ишлари қабристон мудири (назоратчиси) томонидан вафот этган шахсларни дафн этишга рухсат бериш фақат электрон модул ёки унинг мобил иловасидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади;

· Миллий туризм ягона платформаси ва унинг мобил иловаси ишга туширилади;

· Экология қўмитаси фаолияти самарадорлигини ошириш мақсадида унинг ходимларига махсус унвонлар учун устама тўланади;

· Тошкент шаҳрида кўп квартирали уйларда умумий йиғилиш ўтказишни ташаббус қилиш, ўтказиш ва қарор қабул қилиш, шартномаларни тузиш, бошқарувчилар томонидан ҳисоботларни тақдим қилиш, мурожаатларни қабул қилиш ва уларни кўриб чиқиш фақат «Менинг уйим» АБТда амалга оширилади. 2027 йилдан бошлаб мазкур тартиб республиканинг барча ҳудудларига татбиқ этилади.