Тарихни боғлаб турган кўприклар: дунёдаги энг қадимий иншоотлар

2024 йил март ойида АҚШнинг Балтимор шаҳрида юк кемаси бошқарувни йўқотиб, Фрэнсис Скотт Ки кўпригига урилиши оқибатида 47 йил хизмат қилган иншоот бир неча сония ичида қулаган эди. Бу воқеа ҳатто замонавий кўприклар ҳам турли хавф-хатарларга дуч келишини кўрсатди.

Шунга қарамай, инсоният тарихида шундай кўприклар борки, улар минглаб йиллар давомида сақланиб, ҳанузгача ўз вазифасини бажармоқда.

Аркадико кўприги — Европадаги энг қадимий кўприк

Грецияда жойлашган Аркадико кўприги, шунингдек Казарма кўприги номи билан ҳам машҳур. У милоддан аввалги тахминан 1300–1190 йилларда микенлар томонидан қурилган бўлиб, ёши қарийб 3 минг йилни ташкил этади.

Узунлиги 22 метр, баландлиги 4 метр ва кенглиги 2,5 метр бўлган кўприк улкан оҳактош блокларидан ҳеч қандай қоришмасиз қурилган. Бу қурилиш услуби «циклопик терма» деб аталади.

Кўприк савдогарлар, жангчилар ва араваларнинг шаҳарлар ўртасида хавфсиз ҳаракатланиши учун барпо этилган. Археологлар унда арава ғилдираклари учун махсус йўналтирувчи чеккалар ва ёмғир сувини чиқариш тизими ҳам мавжуд бўлганини аниқлаган.

Микен цивилизацияси аллақачон йўқолган бўлса-да, Аркадико кўприги ҳозир ҳам сайёҳлар ва пиёдалар учун очиқ.

Каравон кўприги

Туркиянинг Измир шаҳрида жойлашган Каравон кўприги милоддан аввалги тахминан 850 йилларда қурилган. Бир аркали тош кўприк асрлар давомида узлуксиз фойдаланиб келинган.

Ривоятларга кўра, «Илиада» ва «Одиссея» муаллифи Гомер шу атрофда туғилган ва ўз асарларида ушбу кўприкни тилга олган. Машҳур эртакчи Ҳанс Кристиан Андерсен ҳам Гомер айнан шу ерда дафн этилган бўлиши мумкинлигини тахмин қилган.

1950-йилларда кўприк транспорт оқимини ошириш учун кенгайтирилган ва бугунги кунда ҳам ундан фойдаланилмоқда.

Фабриций кўприги

Италия пойтахти Римда жойлашган Фабриций кўприги милоддан аввалги 62 йилда қурилган. У қитъа қисм билан Тиберина оролини боғлайди ва Римда ўзининг дастлабки кўринишини сақлаб қолган энг қадимий рим кўприги ҳисобланади.

Узунлиги 61 метр бўлган икки аркали кўприк илгари савдо маркази ҳисобланган Форум Боариум ва оролни ўзаро боғлаб турган.

Асрлар давомида бир неча марта таъмирланганига қарамай, кўприк бугун ҳам пиёдалар учун хизмат қилмоқда.

Алкантара кўприги

Испаниядаги Алкантара кўприги милодий 105–106 йилларда Рим императори Траян даврида қурилган.

188 метр узунликка эга олти аркали гранит кўприк Таго дарёси орқали ўтади. 1214 йилда маврлар уни вайрон қилган бўлса-да, кейинчалик бир неча марта қайта тикланган.

Аввал транспорт ҳаракати учун хизмат қилган кўприк бугун тарихий ёдгорлик сифатида сақланмоқда ва пиёдалар учун очиқ.

Жюлен кўприги

Франция жанубидаги Прованс ҳудудида жойлашган Жюлен кўприги милоддан аввалги 3 йилда қурилган.

У Римнинг Италияни Испания билан боғлаган машҳур Виа Домития йўлининг бир қисми бўлган.

80 метрлик кўприк қоришмасиз, фақат аниқ ишланган оҳактош блокларини бир-бирига мослаштириш орқали қурилган. Унинг таянчларидаги махсус тешиклар сув сатҳи кўтарилганда оқимни енгил ўтказиш вазифасини бажаради.

2005 йилдан буён унда автомобиллар ҳаракати тақиқланган, аммо пиёдалар ва велосипедчилар учун очиқ.

Северлар кўприги

Туркиядаги Сендере ёки Северлар кўприги милодий 193–211 йилларда қурилган.

У ҳозирги Адияман вилоятида, ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган Немрут миллий боғи ҳудудида жойлашган.

Бугунги кунда кўприкдан фақат пиёдалар фойдаланиши мумкин.

Асрларни боғлаб турган иншоотлар

Мутахассисларнинг таъкидлашича, энг мустаҳкам кўприклар ҳам вақт ўтиши билан таъмирга муҳтож бўлади. Урушлар, табиий офатлар ва вақт таъсирига қарамай, мазкур қадимий кўприклар инсоният муҳандислик меросининг ноёб намунаси сифатида сақланиб қолган ва ҳозир ҳам одамларга хизмат қилишда давом этмоқда.