Буви ва набиранинг фожиали ўлими: Андижондаги ЙТҲ қасддан одам ўлдириш дея малакаланиши керак

Андижонда юз берган мудҳиш ҳодиса кўз ўнгингизда турган бўлса керак: катта тезликда, боз устига бошқа автомобил(лар) билан пойга ўйнаб ҳаракатланган Malibu бошқа машиналар йўл бергач пиёдалар йўлагидан ўтаётган буви ва унинг икки набирасини мажақлаб кетди. 

Ҳайдовчига Жиноят кодексининг 266-моддаси тегишли банди, яъни одам ўлимига сабаб бўлган йўл транспорт ҳодисаси содир этиш билан жиноят иши қўзғатилиб, тергов кетмоқда.

Аммо бу малакалаш хато. Қилмиш қасддан содир этилган жиноят сифатида эътироф этилиши ва Жиноят кодексининг мос моддаларига қайта малакаланиши лозим. Бунга қонунларда етарли асослар мавжуд. Суд амалиётида ҳам бу тажриба бор. Шулар ҳақида муаллифнинг нуқтаи назари билан бўлишамиз.

Олий суд Пленумининг 2015 йил 26 июндаги 10-сонли қарори 10-бандида Жиноят кодекси 266-моддасида назарда тутилган жиноят ҳаракатланиш ёки транспорт воситаларидан фойдаланиш ёки бошқа қоидалар бузилиши хусусиятидан қатъии назар, эҳтиётсизлик оқибатида содир этилган, деб эътироф этилади, чунки, бунда айбдор барча ҳолларда ўз-ўзига ишониш ёки бепарволик билан ҳаракат қилади. Агар айбдор ҳаракатланиш ёки транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини қасддан бузса, унинг қилмиши Жиноят кодексининг қасддан содир этилган жиноятлар учун жавобгарликни назарда тутувчи тегишли моддалари бўйича квалификация қилиниши лозим.

Олий суд Пленумининг яна бир қарорида агар айбдор ўз ҳаракатининг ижтимоий хавфли эканлигини англаса, жабрланувчи баданига муайян даражада шикаст етказиши мумкинлигига кўзи етса ва шуни хоҳласа ёинки хоҳламасада, бунга онгли равишда йўл қўйса ёки ўз қилмишидан келиб чиқадиган оқибатларга бефарқ қараса, барча қилмиш аслида келиб чиққан оқибатлар бўйича квалификация қилиниши лозимлиги айтилади.

Малибу ҳайдовчиси ҳаракатларига эътибор қаратамиз:

• катта тезликда ҳаракатланаётгани кўринади (бир нечта камераларга ёзиб олинган);
• йўналишдаги автомобиллар пиёдаларни ўтказиб юбориш учун ҳаракатни тўхтатган;

• 60 Z 511 ZZ рақамли Malibu эса бўш турган биринчи полосадан катта тезликда келяпти ва ўз йўлидан ҳаракатланаётган пиёдаларни уриб (учириб) ўтиб кетган.

Маълумот учун, икки пиёда (аёл ва унинг 4 ёшли набираси) ҳодиса жойининг ўзида вафот этган. 4 ёшли Юсуфжон Malibu'нинг тагига қисилиб қолган ва машина уни 100 метргача судраб борган.

Ушбу аргументлар айбдор йўл ҳаракати қоидаларининг тезликни ошириш ва пиёдаларга йўл бермаслик қоидаларини қасддан бузганини кўрсатмоқда.

Бундан келиб чиқадики, Андижондаги бу ҳодиса қасддан содир этилган жиноят дея эътироф этилиши ва оқибатларига қараб малакаланиши лозим.

Ҳодисада икки шахс вафот этгани инобатга олинса, қилмиш камида Жиноят кодексининг 104-моддаси учинчи қисми “д” банди (жабрланувчининг ўлишига сабаб бўлган қасддан баданга оғир шикаст етказиш), максимумда 97-моддаси иккинчи қисми “а” банди (икки ва ундан ортиқ шахсни қасддан ўлдириш) билан малакаланиши лозим.

Бунга оид тергов ва суд амалиёти мавжуд

Жорий йил февралида Тошкентда 15 ёшли ўсмир ЙҲХББ ходимини BMW x5 машинасида уриб кетди. Ходим вафот этди. Ушбу қилмиш тергов органи томонидан Жиноят кодексининг 104-моддаси учинчи қисми “д” банди (жабрланувчининг ўлишига сабаб бўлган қасддан баданга оғир шикаст етказиш) билан малакаланиб судга юборилди.

Ян бир мисол: 2024 йил 12 май куни фуқаро О.А. BYD XAN машинасини бошқариб бораётиб, Чилонзор туманида ҳизмат олиб бораётган ЙПХ катта инспектори У.Усмановнинг тўхташ ҳақидаги қонуний талабларини бажармаган. У қочиб, Муқимий кўчаси бўйлаб йўл-ҳаракати қоидалари риоя қилмаган ҳолда 152 км/соат тезликда ҳаракатланган ва мазкур ҳудудда хизмат олиб бораётган ЙПХ инспектори Х.Шариповни уриб кетиб, унга оғир тан жароҳати етказган.

ЖИБ Чилонзор туман судининг 2025 йил ноябридаги ҳукми билан О.А. Жиноят кодекси 104-моддаси 2-қисми “б” банди билан айбли деб топилган ва 6 йилга озодликдан маҳрум қилинган.

Суд ҳукмни асослашда Олий суд Пленумининг айнан биз мақолада тилга олган қарорлари асос қилиб келтирилган.

Андижондаги воқеа нима учун оғирроқ моддага қайта малакаланиши керак?

Статистика шуни кўрсатмоқдаки, 2025 йилда Ўзбекистонда 2 188 киши ЙТҲ оқибатида вафот этган, 8 901 киши эса турли даражада жароҳатланган. Жиноят кодексининг 266-моддасидаги жазо енгил эканидан рулда ўтирган ҳайдовчилар масъулиятни етарли даражада хис қилмаётгандай.

Жиноят иши судга оширилганда мавзуга яна қайтамиз.

Дилшод Абдуқодиров,
ҳуқуқшунос