“2034 йилгача амал қиладиган паспортга ишониб инвестиция киритганмиз”

“Single Media Group” МЧЖ раҳбари Рафиқ Эргашовнинг айтишича, компания реклама конструкцияларини ўрнатиш учун 360 миллион сўмдан ортиқ маблағ тўлаган. У олган реклама жойи паспортлари 2030 ҳамда 2034 йилгача амал қилиши белгиланган.

Тадбиркорнинг таъкидлашича, 2026 йил май ойида дизайн коди кучга киргани сабабли конструкцияларни 10 кун ичида олиб ташлаш талаби қўйилмоқда, бироқ у бу талаб бир нечта қонун ва президент қарорларига зид деб ҳисоблайди.

“Биз бу конструкцияларга реклама паспортларида кўрсатилган муддатларга ишониб инвестиция киритганмиз. Кредит олиб LED экранлар харид қилганмиз, уларнинг кредити ҳали ҳам тугамаган. Реклама тўғрисидаги қонунга кўра, реклама жойи паспорти унда кўрсатилган муддат давомида амал қилади. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисидаги қонунга биноан эса, кейинчалик қабул қилинган ҳужжатлар аввал берилган ҳуқуқларга татбиқ этилмайди. Бундан ташқари, 2026 йил 5 февралдаги ПҚ-48-сон қарорида кўп квартирали уйларнинг умумий мулкини, жумладан, том қисмини реклама воситалари учун ижарага бериш мумкинлиги назарда тутилган. Шундай экан, дизайн коди билан илгари берилган паспортларни бекор қилиш қонуний асосга эга эмас”, – деди Эргашов.

У, шунингдек, ҳокимлик реклама паспортларини бекор қилмасдан туриб демонтаж ишлари олиб борилаётганини ҳам танқид қилди.

“Ҳозир демонтажни ҳокимликнинг ўзи эмас, турли коммунал ташкилотлар ходимлари амалга оширяпти. Лекин реклама паспортини бекор қилиш бўйича кенгаш қарори ҳам, суд қарори ҳам йўқ. Ҳатто бизга инвойслар берилиши ҳам вақтинча тўхтатилганди. Яъни давлат бюджетига тўлов қилишимиз ҳам имкон бўлиб қолганди. Ваҳоланки, тўловни ўз вақтида амалга оширмаслик кейинчалик паспортни бекор қилиш учун асос сифатида ишлатилиши мумкин эди”, – дейди у.

Рафиқ Эргашовнинг айтишича, у Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлигига мурожаат қилганидан кейин, 22 июлдан инвойс берила бошланган.

“Қабулхонага ҳаммамизни мажлисда чақириб, кенгаш қарори сўзсиз бажарилиши айтишди. Дизайн код бўйича ўша реклама паспортларини бекор қилиш тўғрисида қарор ҳали чиқмагани, демонтаж қилишга ҳаққи йўқлигини айтганимда, ҳозир ўша қарор тайёрланяпти, кенгаш қарори чиқиши билан шу куннинг ўзида демонтаж қиламиз, дейишди. Унгача инвойсларни ўчириб қўйдик дейишганди”, – қўшимча қилди тадбиркор.

“Қонуний келишув бўлганидан кейин, бунақа можаро бўлмаслиги керак эди”

Тадбиркор Асад Ибрагимовнинг айтишича, у реклама бозорида 2007 йилдан буён фаолият юритади. Янги тартиб эса узоқ йиллик бизнес модел учун хавф туғдиряпти.

“Биз реклама соҳасида қарийб 20 йилдан буён ишлаймиз. Шу давр ичида давлат белгилаган барча талабларни бажардик, керакли ҳужжатлар тайёрланди, катта маблағ сарфланди, конструкциялар ўрнатилди ва уларга мунтазам техник хизмат кўрсатилди. Бугун эса вақт синовидан ўтган бизнес модели қандайдир шахсий манфаатлар сабаб шубҳа остига олинаётгандек таассурот уйғонмоқда. Агар давлат билан тадбиркор ўртасида қонуний келишув мавжуд бўлса, кейинчалик бундай можаролар юзага келмаслиги керак эди”, – деди у.

Ибрагимов реклама конструкциялари фақат бизнесга эмас, кўп қаватли уйлар аҳолиси учун ҳам фойда келтиришини таъкидлади.

“Реклама жойлаштиришдан олдин уй эгалари умумий йиғилиш ўтказади ва розилик беради. Фаолият давомида эса уйларнинг том қисмини таъмирлаш, кириш йўлакларини янгилаш, болалар майдончаларини ободонлаштириш каби ишларга ҳам маблағ йўналтирилади.

Фақат 2025 йилнинг ўзида компаниямиз 3 минг квадрат метр том қисмини таъмирлади. Аслида реклама даромадининг муҳим қисми уйларни сақлаш ва ободонлаштиришга сарфланади. Бугунги тартиб эса тадбиркор билан аҳоли ўртасидаги тўғридан тўғри ҳамкорликни мураккаб бюрократик жараёнларга айлантириб қўймоқда”, – деди у.

Ҳокимлик нимага таянмоқда?

Рақамли ривожланиш департаменти тадбиркорларга юборган билдиришномаларда Вазирлар Маҳкамасининг 104– ва 428-сон қарорлари ҳамда Тошкент шаҳри дизайн коди талабларига ҳавола қилган. Бу талабларга кўра, кўп қаватли уйлар томига реклама конструкциялари ўрнатиш мумкин эмас.

Қолаверса, реклама паспортини бериш билан боғлиқ оммавий офертада ташқи реклама объектлари янги шаҳарсозлик талабларига мос бўлиши шартлиги, қонунчилик ёки шаҳарсозлик талаблари ўзгарган тақдирда реклама тарқатувчи конструкцияларни ўз ҳисобидан демонтаж қилиши мажбурий экани қайд этилган. Талаб бажарилмаса, реклама объектлари мажбурий тартибда бузилиши ва харажатлар тадбиркордан ундирилиши кўрсатилган.

Бизнес омбудсман: “Янги қоидалар эски паспортларга татбиқ этилмайди”

Бизнес омбудсман девони етакчи инспектори Дилмурод Алимуҳамедовнинг маълум қилишича, сўнгги ойлар давомида айнан кўп қаватли уйлар томидаги реклама конструкциялари бўйича кўплаб мурожаатлар келиб тушган.

“Мурожаатларни ўрганиш жараёнида шуни кўрдикки, тадбиркорларнинг аксарияти 2030 ёки 2034 йилгача амал қиладиган реклама паспортларига эга. Улар 2024 йилда амалдаги тартиб асосида берилган. Кейинчалик қабул қилинган дизайн коди талабларига асосланиб уларни демонтаж қилиш талаб этилмоқда. Биз бу ҳолатни ўрганиб чиқиб, департаментга тақдимнома киритдик. Чунки Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисидаги қонуннинг 41-моддасига кўра, янги норматив ҳужжатлар илгари юзага келган ҳуқуқий муносабатларга татбиқ этилмайди”, – деди у.

Алимуҳамедов, шунингдек, департамент оммавий оферта шартномасидаги бандларни ҳам нотўғри талқин қилаётганини билдирди.

“Билдиришномаларда оммавий офертанинг фавқулодда вазиятларга оид бандларига таянилган. Лекин у ерда фақат фавқулодда ҳолатлар ёки конструкция хавф туғдирадиган вазиятларда демонтаж масаласи назарда тутилган. Ҳозир эса бундай асослар кўрсатилмаган. Шу сабабли бу бандларни дизайн коди билан боғлаш ҳуқуқий жиҳатдан асосли эмас”, – деди у.

Бизнес омбудсман вакили тадбиркорларга демонтаж жараёнларини ҳужжатлаштиришни тавсия қилди.

“Агар реклама конструкцияларини мажбурий бузишга келишса, тадбиркорлар ким келгани, қайси ташкилот номидан ҳаракат қилаётгани, қандай ҳужжат асосида иш олиб бораётгани ва демонтаж жараёнини видеога олиб қўйиши зарур. Чунки кейинчалик судда айнан шу далиллар тадбиркорнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамият касб этади. Паспорт бекор қилинмаган бўлса, тадбиркор фаолиятини давом эттириш ва давлатга тўлов қилиш ҳуқуқига эга”, – деди Алимуҳамедов.

Аввалроқ Адлия вазирлиги ҳам мазкур ҳолатга изоҳ берганди.