АҚШ билан қайта авж олган деярли икки ҳафталик жанглардан сўнг, сўнгги бир неча кун давомида Эрон осмони портлаш ва ҳаво зарбалари овозидан холи бўлди. Аммо Эрон расмийлари ўт очишни тўхтатишга рози бўлмагани ва америкаликлар билан тўғридан-тўғри гаплашишга шошилмаётганини билдирди.
New York Times'га кўра, бугунга келиб Эрон расмийлари ўзларининг устун позицияда эканликларини таъкидламоқда. Ҳарбий мулозимлар жанг майдонидаги муваффақиятлари билан мақтанаётган бўлса, дипломатлар АҚШнинг «Эрон музокараларга қайтишга ошиқмоқда» деган даъволарини рад этди.
Жангларнинг тўхташи ва баёнотлар
Уруш давомида Эрон устидан назоратини мустаҳкамлаган куч — Ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг собиқ воизи Рамазон Шариф якшанба куни «Эроннинг душмани ҳар бир қадамда стратегик мағлубиятга учради», деди.
Эронлик дипломатлар эса жангларнинг тўхташига босиқлик билан муносабат билдирди, аммо муросага тайёр эканлигини деярли намоён этмади.
«Ҳозирги вақтда мавжуд бўлган ҳолатни ўт очишни тўхтатиш деб таърифлаб бўлмайди», деди Эрон ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Исмоил Бағоий.
Бағоий Американинг Эронга қарши урушини «уларнинг ўзлари яратган ботқоқлик» деб атади. Унинг таъкидлашича, Эроннинг музокаралари Уммон билан Ҳўрмуз бўғозини бошқариш бўйича олиб борилмоқда. Ушбу бўғоз нефт ва газ ташиш учун ўта муҳим сув йўли бўлиб, Эрон февраль ойида АҚШ ва Исроил ҳужумига учраганидан сўнг уни амалда ёпиб қўйган эди.
Эрон учун жиддий синов
Теҳрондан янграётган риторика – Эрон раҳбарларининг АҚШ билан урушнинг ноаниқ ва муаллақ ҳолатидан мамнундек кўринаётганидан далолат беради. Улар можаро қайта бошланса, уни эплай олишига ва Доналд Трампга нисбатан таъсир дастагига эга эканига ишонмоқда. Эрон биринчи даражали деб ҳисоблаётган натижа бу – унинг Ҳўрмуз бўғози устидан назорати тан олинишидир. Бироқ АҚШ ҳам бу борада ён беришни истамаяпти.
Таҳлилчиларнинг айтишича, бундай кайфиятдаги баёнотларга қарамай, исталган дақиқада уруш ёки тинчлик борасидаги ноаниқлик Эрон учун жиддий синов бўлади. Жанглар исталган вақтда қайта авж олиши мумкин, якуний келишув эса ҳали олисда. Беқарорлик, уруш талафотлари ҳамда АҚШнинг денгиз блокадаси сабабли Эрон иқтисодиёти янада ёмонлашиши эҳтимоли юқори.
«Эрон вақт уларнинг фойдасига ишлаётганига, Доналд Трампга қараганда босим ва қийинчиликларга муваффақиятлироқ бардош бера олишига ишонишади. Бундан ташқари, улар охир-оқибат у ўз тарафларидан ҳеч қандай ён беришларсиз, Эрон талабларига мос келадиган келишувга рози бўлишига ҳам ишонади», деди сиёсий хатарларни баҳолаш бўйича катта таҳлилчи Грегори Брю.
Таҳлилчига кўра, лекин Эрон ўз имкониятларини ортиқча баҳолаш ва чегарадан чиқиб кетиш хавфи остида. «Чунки Трамп учун урушни авж олдириш – Эроннинг бўғоз устидан назоратини тан оладиган келишувни қабул қилишдан кўра жозибадорроқдир», дейди таҳлилчи. Шунингдек, Эроннинг қўшнилари ва бошқа давлатлар кемалар учун тўловлар жорий этилишини қабул қилиши қийин масала. Агар Эрон ушбу сув йўлининг келажаги бўйича муроса шартларига рози бўлса, икки тараф учун ҳам вазиятни юмшатиш имконияти бор.
Трамп ҳам аросатда
Эронга нисбатан қайта бошланган ҳужумлар орқали ўз мақсадларига эриша олмаган Трамп, янги музокаралар ёрдамида яхшироқ натижаларга умид қила оладими-йўқми, бу ноаниқ бўлиб қолмоқда.
АҚШ собиқ расмийларининг NYTга айтишича, бўйсунмаётган Эрон ноябрь ойидаги оралиқ сайловлар яқинлашгани сари Трампнинг таъсир дастаги тез сўнаётганини кўрмоқда. Баъзи юқори мартабали республикачи расмийлар уни аллақачон низони якунлашга ундамоқда.
АҚШда ёнилғи нархининг юқорилиги Трампнинг партиядошлари аллақачон хавотирга солмоқда ва уларнинг низога нисбатан сабрсизлиги ортиб бормоқда: «Биз буни якунлашимиз керак», деди Вакиллар палатаси спикери Майк Жонсон ўтган ҳафтада журналистларга.
Шунга қарамай, сешанба куни Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу Оқ уйга ташриф буюрганида Трамп қарама-қарши босимга дуч келади. Нетаняҳу урушни давом эттириш тарафдори ва у бу позицияни Трампга етказишга ҳаракат қилади.
Бироқ Трамп ўтган икки ҳафталик эскалация давомида тушунганидек, ҳарбий ҳаракатлар бозорларни ларзага келтиради ва энергия нархларини кескин ошириб, америкалик истеъмолчиларга қаттиқ зарба бериши мумкин.
Яқин Шарқ сиёсати бўйича Вашингтон институти тадқиқотлар директори Дана Строулнинг айтишича, Трамп маъмурияти Эронга қарши ёлғиз ҳаракат қилишга уринди. «Энди улар кемачилик эркинлигини тиклашни хоҳлашса, халқаро тизимда иттифоқчилар ва ҳамкорлар билан ишлаш мутлақо зарурлигини тушуниб етишмоқда».
Аслида Ғарбий Европанинг баъзи мамлакатлари бўғозни патруллашда ёрдам беришини айтган. Аммо битта муҳим шарт билан: биринчи навбатда Эрон ва АҚШ ўртасидаги ҳарбий ҳаракатлар якунланиши керак. Бу эса ҳозирча Трамп учун катта бош оғриқ бўлиб турибди.
