Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ҳар йили жаҳон иқтисодиётида триллионлаб долларлик қиймат яратади. Бу улкан бозор дон маҳсулотлари ва чорвачиликдан тортиб, мева-сабзавотлар, кофе ва какаогача бўлган кўплаб товарларни қамраб олади.

Visual Capitalist тақдим этган инфографикада 2024 йил якунлари бўйича ялпи ишлаб чиқариш қиймати энг юқори бўлган 40 та озиқ-овқат маҳсулоти жамланган. Рейтинг БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти — FAO маълумотлари асосида тузилган.

Рейтингга кирган маҳсулотларнинг жами ишлаб чиқариш қиймати қарийб 4,3 трлн долларни ташкил этган.

Сут биринчи ўринда

Дунёда ишлаб чиқариш қиймати энг юқори озиқ-овқат маҳсулоти сут бўлган. Унинг 2024 йилдаги кўрсаткичи 379 млрд доллар деб баҳоланган.

Сут энг яқин рақобатчиларидан катта фарқ билан олдинда эмас. Иккинчи ўриндаги гуручнинг ишлаб чиқариш қиймати 362 млрд доллар, учинчи ўриндаги гўштники эса 355 млрд долларни ташкил этган. Шундай қилиб, биринчи ва учинчи ўрин ўртасидаги фарқ атиги 24 млрд долларга тенг.

Сутнинг рейтингда етакчилик қилиши дунё миқёсида сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмининг ниҳоятда катталиги билан изоҳланади.

2024 йилда жаҳонда сут ишлаб чиқариш 985 млн тоннага етган. Унинг 81 фоизи қорамол ҳиссасига тўғри келган. Осиёнинг қатор мамлакатларида эса буйволлар ҳам сут ишлаб чиқаришнинг муҳим манбаларидан бири бўлиб қолмоқда.

Гўшт маҳсулотлари 1 трлн доллардан ортиқ қиймат яратмоқда

Чорвачилик маҳсулотлари ҳам рейтингда юқори ўринларни эгаллаган. Қорамол, товуқ, қўй ва эчки гўштининг умумий ишлаб чиқариш қиймати қарийб 1,02 трлн долларга баҳоланган.

Қорамол гўшти 306 млрд доллар, товуқ гўшти эса 264 млрд долларлик ишлаб чиқариш қиймати билан қайд этилган.

Манбада жаҳон гўшт ишлаб чиқариши 2024 йилда 374 млрд тонна деб кўрсатилган, бироқ бу рақамда эҳтимол техник хато мавжуд: глобал гўшт ишлаб чиқариши одатда юзлаб миллион тонна миқёсида ҳисобланади.

Келгусида чорвачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми ўсимлик маҳсулотларига нисбатан тезроқ ўсиши прогноз қилинмоқда. 2035 йилга бориб чорвачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш 15 фоизга ошиши мумкин.

Бунда ўрта даромадли мамлакатларда аҳоли даромадларининг ўсиши муҳим омил бўлиши кутилмоқда. Даромад кўпайгани сари истеъмол таркибида ҳайвонот маҳсулотларининг улуши ҳам ортиб бормоқда.

Помидор мева-сабзавотлар орасида етакчи

Рейтингнинг биринчи ўнталигига кирган ягона мева-сабзавот маҳсулоти помидор бўлди. Унинг йиллик ишлаб чиқариш қиймати 136 млрд долларга баҳоланган.

Бироқ рейтингга киритилган барча мева ва сабзавотларнинг умумий ишлаб чиқариш қиймати 1,2 трлн доллардан ортиқ.

Ушбу тоифада помидордан кейин картошка туради — 122 млрд доллар. Олма ишлаб чиқариш қиймати 112 млрд доллар, узумники 97 млрд доллар, бататники эса 89 млрд долларни ташкил этган.

Гўшт ёки асосий дон маҳсулотларидан фарқли равишда, мева-сабзавот секторининг катта иқтисодий ҳажми битта ёки иккита маҳсулот ҳисобига эмас, балки рейтинг бўйлаб тарқалган ўнлаб турдаги экинлар ҳисобига шаклланади.

Қўзиқорин банандан ҳам юқори ўринда

Рейтингда одатда глобал аграр бозорнинг энг йирик маҳсулотлари қаторида кўп тилга олинмайдиган товарлар ҳам юқори қийматга эга экани кўринади.

Масалан, қўзиқорин 61 млрд долларлик кўрсаткич билан рейтингда 22-ўринни эгаллаган ва 52 млрд долларлик банандан юқори жойлашган.

Тарвузнинг ишлаб чиқариш қиймати қарийб 53 млрд долларни ташкил этган. Маниок ва чили қалампири ҳам 50 млрд долларлик чегарадан юқори кўрсаткич қайд этган.

Бу рақамлар маҳсулотнинг халқаро савдода қанчалик кўп тилга олиниши унинг умумий ишлаб чиқариш қийматини ҳар доим ҳам акс эттирмаслигини кўрсатади.

Масалан, буғдой, гуруч ва маккажўхори озиқ-овқат хавфсизлиги ва халқаро савдода доимий равишда диққат марказида бўлса-да, қўзиқорин, тарвуз, маниок ва чили қалампири каби маҳсулотларнинг ҳар бири ҳам йилига 50 млрд доллардан ортиқ қиймат яратмоқда.

Умуман, рейтинг жаҳон қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти фақат бир нечта асосий дон ёки гўшт маҳсулотларидан иборат эмаслигини кўрсатади. Мева-сабзавотлардан тортиб чорвачилик ва бошқа қишлоқ хўжалиги маҳсулотларигача бўлган юзлаб товарлар глобал озиқ-овқат бозорининг триллионлаб долларлик қийматини шакллантирмоқда.