Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди 2026 йил 22 сентябрдаги қарори билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс 288-моддаси иккинчи қисмининг айрим қоидаларини Конституциянинг 27-моддаси учинчи қисмига мувофиқ эмас деб топди.
Иш Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман) мурожаати асосида кўрилган. Мурожаатда 2025–2026 йилларда фуқаролардан шахсни 48 соатдан ортиқ маъмурий тартибда ушлаб туриш бўйича 6 та шикоят келиб тушгани қайд этилган.
Конституциядаги кафолат
Конституциянинг 27-моддаси учинчи қисмида қуйидагилар белгиланган:
«Ҳибсга олишга, қамоққа олишга ва қамоқда сақлашга фақат суднинг қарорига кўра йўл қўйилади. Шахс суднинг қарорисиз 48 соатдан ортиқ муддат ушлаб турилиши мумкин эмас»
Шу модданинг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, ҳар ким эркинлик ва шахсий дахлсизлик ҳуқуқига эга; ҳеч ким қонунга асосланмаган ҳолда ҳибсга олиниши, ушлаб турилиши, қамоққа олиниши, қамоқда сақланиши ёки унинг озодлиги бошқача тарзда чекланиши мумкин эмас.
Конституциянинг 15-моддасига мувофиқ, Конституция олий юридик кучга эга ва тўғридан-тўғри амал қилади.
Кодексдаги низоли норма
Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 288-моддаси иккинчи қисмига кўра, чегара тартибини ёки давлат чегараси орқали ўтиш пунктидаги тартибни бузган шахс баённома тузиш учун қисқа муддатга ушлаб турилиши мумкин эди. Шу билан бирга, ҳуқуқбузарнинг шахсини ва ҳуқуқбузарлик ҳолатларини аниқлаш учун зарур бўлган ҳолларда шахс ушланган пайтдан бошлаб 24 соат ичида прокурорга ёзма равишда маълум қилиниб, 3 суткагача, шахсни тасдиқловчи ҳужжати бўлмаса эса прокурор санкцияси билан 10 суткагача ушлаб турилиши мумкинлиги назарда тутилган эди.
Суднинг хулосаси
Конституциявий суд қуйидагиларни қайд этди:
кодексдаги 3 ва 10 суткалик муддатлар Конституциядаги 48 соатлик чегарадан ортиқ;
48 соатдан ортиқ ушлаб туриш зарурати туғилганда суд қарорини олиш механизми назарда тутилмаган;
