100 минг долларлик илтимос. Трамп Грециядаги элчисидан нега воз кечди?
|19:451 7369 мин
АҚШнинг Афинадаги элчиси Кимберли Гилфойл Оқ уй талаби билан истеъфога чиқди. Бунга сабаб бўлган Wall Street Journal'нинг суриштирувларида элчи хоним пул, совға ва хизматлар эвазига Трамп маъмурияти расмийларига йўл очиб беришни таклиф қилгани айтилади. Бир пайтлар Трампнинг ўғлига унаштирилган Гилфойл эса айбловларни рад этмоқда.
Кимберли Гилфойл ва Доналд Трамп - 2025 йил, март / Фото: APКимберли Гилфойл ва Доналд Трамп - 2025 йил, март / Фото: AP
Кимберли Гилфойл узоқ йиллар АҚШ президенти Доналд Трамп атрофидаги энг таниқли шахслардан бири бўлиб келган. У Сан-Франциско ва Лос-Анжелесда прокурор бўлиб ишлаган, кейин Fox News телеканали бошловчиси сифатида танилган. У бир пайтлар ҳозирги Калифорния губернатори Гевин Нюсомга турмушга чиққан, кейинроқ эса президентнинг тўнғич ўғли кичик Доналд Трампга унаштирилган.
57 ёшли Гилфойл Трампнинг иккинчи муддатида номзоди кўрсатилган илк элчилардан бири эди. АҚШ Сенати уни 2025 йил сентябрда тасдиқлаганди, у 1 ноябрда Афинага келган. Яъни элчи лавозимда бир йил ҳам ишламади. Энди эса у катта можаро ортидан кетмоқда.
Ҳал қилувчи лаҳза 13 октябр куни Оқ уйдаги брифингда юз берди.
Оқ уйнинг янги матбуот котиби Кети Закария ўзининг илк брифингида бу мавзудаги саволга жавобан шундай деди: «Биз элчи Гилфойлдан истеъфога чиқишни сўрадик. У жамоа учун жуда қадрли ходим бўлди, унга омад тилаймиз». New York Times’нинг таъкидлашича, Гилфойл шу тариқа жонли эфирда амалда ишдан бўшатилди.
Коррупцион можаролар: Элчи нега бўшатилди?
Гилфойлнинг қулаши бир неча ҳафта аввал бошланган. Сентябр ойида Wall Street Journal элчининг Болқондаги энергетика битимлари билан боғлиқ эҳтимолий манфаатлар тўқнашуви ҳақида ёзганди. Октябр бошида эса жараён тезлашди ва газета янги материаллар чоп этди. Улардаги асосий даъволарни уч гуруҳга бўлиш мумкин, бироқ ҳеч бири ҳозирча расман исботланмаган.
Биринчиси – юнон бизнеси билан яқинлик. WSJ маълумотига кўра, элчи Aktor номли қурилиш ва энергетика компаниясининг лоббисти Христос Марафацосни хорижий расмийлар билан учрашувларга олиб кирган. У Aktor иштирокидаги қўшма корхонанинг Америка суюлтирилган газини сотиб олиш бўйича 20 йиллик битимини Жануби-Шарқий Европа давлатларида фаол тарғиб қилган.
Элчи юнон тадбиркорларининг хусусий самолётларида ҳам учган. Aktor адвокати эса «элчи доимо АҚШ манфаатларини илгари суриб келган», деган.
Мавзуга оид
Иккинчиси – 100 минг доллар талаби. Республикачи ҳомий Эрик Детерснинг WSJ газетасига айтишича, Гилфойл 2025 йил июлида, Сенатдаги тасдиқлаш тинглови арафасида, ундан American Express картасидаги 100 минг долларлик қарзни тўлашни сўраган.
Фото: WSJ материалидаги элчининг ёзишмаси
Бунинг эвазига у Детерсга «Трамп дунёсида ё бирга юрадиган, ё бирга ўладиган» ҳамроҳ бўлишни ваъда қилган. «Асалим, илтимос, бугун буни мен учун ҳал қилиб беришинг керак»,дея ёзишмалардан бирини келтирмоқда NYT. Детерс эса сўралган пулни тўламаган, Гилфойл адвокати бу ёзишмалар ҳақиқийлигига шубҳа билдирмоқда.
Учинчиси – Давосдаги жанжал. WSJ маълумотига кўра, Гилфойл 2026 йил январида Давосда президентнинг яна бир ўғли Эрик Трамп шарафига берилган зиёфатга киришга уринган. Аудиоёзувда у бир америкалик тадбиркорга «Сенга бутун дунёни етказиб бера оламан», дейди.
Гилфойл ва Рубио / Фото: AP
Айбловлар Вашингтонда ҳам жиддий қабул қилинди. Associated Press агентлиги аввалроқ юқори мартабали амалдорга таяниб, президент Трамп ва Давлат котиби Марко Рубио элчи ҳақидаги хабарлардан ғазабланганини ёзди. 12 октябрда Трампнинг ўзи «Кўриб чиқяпмиз, мамнун эмасмиз», деди. 13 октябрда эса Оқ уй истеъфони расман сўради.
Шунингдек, агентлик Давлат департаменти бош инспектори айбловларни ўрганаётганини ёзди. Бироқ расмий тергов бошлангани ҳали номаълум.
Трамп ва Гилфойлнинг ўзи нима дейди?
Трампнинг оҳанги бир неча кун ичида кескин ўзгарди: 9 октябрда у айбловлар ҳақида эндигина эшитганини айтиб, «Афсус», деганди. Reuters хабарига кўра, 13 октябрда эса журналистларга «У яхши ишлаётганди, лекин ўқиганларимиз бизга ёқмади», деди.
NYT ёзишича, президент Гилфойл билан яқинлигини ҳам аҳамиятсиз қилиб кўрсатди. «У менинг оилам аъзоси эмасди. Менимча, у анча олдин ўғлим билан учрашиб юрган», деди Трамп.
Гилфойл эса айбловларни кескин рад этмоқда. У ижтимоий тармоқдаги постида «Бу айбловлар ёлғон. Мен номим, обрўйим ва ҳалоллигимни қатъият билан ҳимоя қиламан», деб ёзди. У Трамп ва Рубиога миннатдорлиги ва ҳурмати «ўзгармас» эканини ҳам таъкидлади.
Унинг адвокатлари эса ҳомийдан сўралган пул номзодлигидан олдинги чиқишлари учун ҳақ бўлганини ва у тўланмаганини айтган.
Греция ҳукуматининг сукунати
Афина расмийлари элчи атрофидаги муҳокамани чеклашга уринаётгандек кўринади. Хусусан, Греция ташқи ишлар вазирлиги NYT'га истеъфо ҳақида изоҳ беришдан бош тортган. Истеъфодан кейин эса Бош вазир ўринбосари Костис Хадзидакис буни АҚШга тегишли масала деб атади ва икки давлат муносабатларига таъсир қилмаслигини айтди.
Афина ҳукумати асосан элчи билан бўлгани айтилган бир суҳбат юзасидан муносабат билдирганди. WSJ маълумотига кўра, 2026 йил март ойида Афинадаги зиёфатда Гилфойл Греция энергетика вазири Ставрос Папаставру билан Руминия ҳукуматининг қулаши ҳақида баҳслашган. Шунда у АҚШни назарда тутиб, «Буни бу ерда ҳам қила оламиз», деган.
АҚШнинг Афинадаги элчихонаси / Reuters
Элчининг адвокати ҳам, вазир ҳам бу талқинни рад этган. Ҳукумат матбуот котиби Павлос Маринакис «Греция ҳукуматига таҳдид қилиниши ҳақида ҳеч қачон гап бўлмагани»ни айтганди.
Греция мухолифати анча кескин гапирмоқда. Марказ-чап ПАСОК партияси вакили Димитрис Манцос элчини лавозимдан олиш қарори хабарларга «билвосита ишонч бағишлаши»ни билдирди. Бошқалар расмий Афинани айбловларга жавоб бермаганликда айблади.
Элчининг Трамп оиласи билан алоқалари
Гилфойл узоқ йиллар Трамп оиласининг энг яқин доирасида бўлган. У 2018 йилда кичик Доналд Трамп билан учраша бошлаган, жуфтлик 2020 йилда унаштирилган. CNN маълумотига кўра, 2020 йилги сайловда Гилфойл Трамп кампаниясининг молия бўйича раиси бўлган.
Кичик Трамп ва Гилфойл / Фото: AFP
Элчиликка тайинланиш ҳам шу муносабатлар билан боғлиқ кўринади. 2024 йил декабрида сайланган президент Гилфойлни Грециядаги элчиликка номзод қилиб танлаганини эълон қилган. Трамп ўшанда «Кўп йиллар давомида Кимберли яқин дўст ва иттифоқчи бўлиб келган», деб ёзганди.
NYT ёзишича, номзодлик эълон қилинган вақт Трамп уни ўғли учун ноқулай пайтда мамлакатдан узоқлаштирмоқчи бўлганига ишора қиларди: бундан бир кун олдин кичик Трамп бошқа аёл ресторандан чиқаётгани расмлари тарқалади. Гилфойл тарафдорлари эса буни рад этган.
Элчи пул сўраган тадбиркор - Эрик Детерс
Элчи 100 минг доллар сўраган республикачилар ҳомийси Детерс ҳам Трамп оиласи билан боғлиқ. The Hill'нинг ёзишича, у ўз фестивалида чиқиш учун бир неча йил давомида Гилфойлга 300 минг, кичик Трампга 200 минг, Эрик Трампга 100 минг доллар тўлаганини айтган.
Афинадаги шов-шувли элчилик
Гилфойл Афинада биринчи кунданоқ диққат марказига айланди. Reuters'нинг ёзишича, у Vogue журналининг Греция нашри муқовасига чиққан ва юнон машҳурлари билан тунги зиёфатларда қатнашган.
Шу билан бирга, элчи АҚШ манфаатларини фаол илгари сургани айтилади: у Америка суюлтирилган газини импорт қилиш ва ExxonMobil иштирокидаги бурғилаш битимларини имзолашда иштирок этган.
Унинг Афинадаги баёнотлари дипломатик тўлқинларни ҳам келтириб чиқарган. Масалан, у маҳаллий ОАВга берган илк интервюсида Хитойни Пирей портидаги 67 фоизлик улушини сотишга чақирган. Бу порт Пекиннинг «Бир макон, бир йўл» ташаббусидаги муҳим бўғинлардан бири ҳисобланади. Хитойнинг Грециядаги элчиси эса бунга жавобан АҚШни «гегемонлик тафаккури»да айблаган.
Можаро Грециянинг АҚШ учун аҳамияти фонида янада сезиларли. Reuters таъкидлашича, Греция НАТОдаги муҳим иттифоқчи сифатида АҚШга Шарқий Ўрта ер денгизида асосий ҳарбий объектларни тақдим этади. У Қизил денгизда тижорат кемаларини қўриқловчи Европа Иттифоқи миссиясига ҳам раҳбарлик қилади.
