Özbek xalqining eng yaxşi körgan va eng köp takrorlaydigan duosi: «Iloho, xonadonlarimizni tinç va osoyişta qil, yurtimizni tinç va obod etgin». Dono xalqimizning «Qöşning tinç — sen tinç», «Bir kun uruş bölgan joydan qirq kun baraka ketadi», «Tinçliging — hurliging», «Uruş tomoşabinga oson» kabi maqollarida ham tinçlik qançalik bebaho ne'mat ekanligi aytiladi. Keksalarimizning nasihatlarida, onalar aytgan allalarda «tinç uxla», «tinçing buzilmasin», «oroming heç yöqolmasin», deb bejizga aytilmaydi.
Muqaddas Islom dini — tinçlik dini, tinçlikka tarğib etuvçi, tinçlik-xotirjamlikka buyuruvçi dindir. «Islom», «As-salom», «silm», «salom» sözlari bir özakdan olingan bölib, tinçlik-xotirjamlikni ifodalaydi. Muqaddas dinimizning nomi «Islom», şiori «Assalomu alaykum» deb hammaga tinçlik, yaxşilik tilaşdir. Islomda tinçlik inson qalbining tinçligidan boşlanadi.
Islom dini inson uçun tinçlik va omonlik dinidir. Alloh Taoloning ismlaridan biri ham «As-salom»dir. Qur'oni Karim nozil qilingan keça ham salom keçasidir. Alloh Taolo bizlarni tinçlikka buyurib:
«Ey iymon keltirganlar! Yoppasiga tinçlik işiga kirişingiz va şaytonning izidan ergaşmangiz! Albatta, u sizlarga aniq duşmandir», — deb marhamat qiladi. (Baqara surasi 208)
Ya'ni, butun vujudingiz bilan tinçlik işiga kirişingiz, Islom közlagan tinçlik butun dunyo tinçligiga qaratilgan.
Islomda tinçlik butun borliqqa qaratilgan bölib, u bilan butun dunyo tinçligiga erişiladi. Unda barça qalblar tinç-xotirjam, oilalar tinç, qöni-qöşnilar tinç, qarindoş-uruğlar tinç, jamiyatlar tinç, hayvonot olami, nabotot va qöyingki, butun dunyo tinç böladi.
Afsuski, Allohning buyuk ne'mati tinçlikdan hamma ham barobar bahramand emas, çunki dunyoning turli mintaqalarida terrorçilar tomonidan nohaq qon tökişlar sodir etilmoqda, şaharlar vayronaga aylanmoqda, begunoh insonlar jabr körib bolalar yetim qolmoqda, ayollar köçada qolib, qariyalar qattiq qiynalmoqda. Bunday noxuş voqealar qabih niyatli buzğunçi, fitnaçi guruhlar tomonidan amalga oşirilişi biz mömin-musulmonlarning ham qalbimizni qattiq larzaga soladi. Uruş tufayli insonlar örtasida mehr-oqibat, odamgarçilik unutiladi, boşlangan xayrli işlar, uluğ maqsadlar qolib ketadi. Barçaning hayotidan huzur-xalovat, turmuşidan orom-faroğat kötarilib ketadi.
Mavzuga oid
Dinda ortiqça ğuluv — çuqur ketiş yoki haddan taşqari beparvolik, loqaydlik qiliş köplab fitnalarga sabab böladi. Payğambar (alayhissalom) bunday deganlar:
«Dinda ortiqça ğuluvga borişdan ehtiyot bölinglar. Çunki ğuluvga boriş sizlardan oldin ötganlarni halok etib, qon tökişga, xaromni halol qilişga olib keldi».
«Ikki aziz ne'mat borki, köplar buning qadriga yetişmaydi, bular salomatlik va tinçlik-xotirjamlikdir». (I. Buxoriy rivoyati)
Ne'matning qadri u yo‘qolganda bilinadi, uning yo‘qolmasligi esa doimo şukrini qiliş bilan böladi. Şuning uçun bugungi tinç va osoyişta kunlarimizning qadrini bilişimiz lozim.
Alloh taolo Qur'oni Karimda marhamat qilib aytadi:
Parvardigorning irodasiga qarşi borib, begunoh odamlarni öldirgan va xörlagan kimsalar dunyo hayotida yutuqqa erişamiz, deb öylasalar qattiq xato qilgan böladilar. Alloh taolo yer yuzida har qanday buzğunçilikni taqiqlaydi, yovuzlik, vahşiylik yöliga kirganlarni la'natlaydi. Ularning işini heç qaçon önglamaydi.
Alloh taolo kalomi şarifida aytadi:
إِنَّ اللَّهَ لا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ (٨١)
«… Alloh buzğunçilarning işini (heç qaçon) isloh etmagay»
(Yunus surasi 81)
Mol-u dunyoga quvonib, unga işonib buzğunçilik işlariga beriliş heç töğri kelmaydi. Alloh buzğunçilarni xuş körmaydi. Şuning uçun ular ikki dunyoda xor-u zor böladilar. Alloh taolo yana aytadi:
«Yer yuzida buzğunçilikni izlama. Albatta, Alloh buzğunçilarni suymas». (Qasos surasi 81)
Xalq orasida fitna qözğatiş, tuhmat va iğvo tarqatiş yölidagi urinişlar tinçlik va xotirjamlikni izdan çiqaruvçi hodisalardan hisoblanadi. Şuning uçun ham bunday harakatlar Islomning mohiyatiga mutlaqo zid ekani Qur'oni Karimda şunday bayon qilinadi:
وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ (١٩١)...
«… fitna qotillikdan ham aşaddiyroqdir…» (Baqara surasi 191)
Zolim va qonxör kimsalar hamişa insonlar, butun qabilalar örtasida fitna, nifoq solib, gij-gijlab jamiyatning tinç hayotini parokanda qilişadi. Fitna esa odamlarni öldirişdan ham yomon jinoyatdir.
Odamlar orasida fitna qözğatuvçini Alloh ta'olo la'natlaydi.
«...Albatta, qonlaring, mollaring va obrölaring bir-birlaringga xaromdir», — deb marhamat qilganlar (I. Muslim rivoyati).
Qiyomat kunida birinçilardan bölib insonlar orasida nohaq tökilgan qonlar haqida hukm qilinadi.
Tinçlik uluğ ne'mat deb e'lon qilingan dinimizda bu yölga nafaqat amal bilan, balki söz bilan ham zarar keltirişdan qaytarilgan. Xadisi şarifda payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar:
«Mömin kişini haqorat qiliş gunoh, u bilan jang qiliş esa kufrdir» (Muttafaqun alayh).
Payğambarimiz Muhammad alayhissalom hayotlik vaqtlarida aslo vujudga kelmagan, ammo kelajak asrlarda vujudga kelişi mumkin bölgan, xalq va millatlar birligi va osoyiştaligiga tahdid soluvçi fitna-fasod, buzğunçiliklar haqida xabar berib ogoh etganlar:
«Ummatimdan qaysi biri ummatimga qarşi çiqsa, uning yaxşi va yomonini farqiga bormasa, möminiga ziyon tegişidan özini tiymasa, bergan va'dasiga vafo qilmasa, u mening ummatim emas!»(I. Muslim rivoyati).
«Haqiqiy musulmon kişining na tilidan va na qölidan boşqa insonlar ozor çekmaydi» (I.Buxoriy rivoyati). Ya'ni haqiqiy musulmon kişi qölidan ham, tilidan boşqalarga zarar keltirmaydi.
Darhaqiqat musulmon kişi butun jamiyat uçun faqat yaxşiliklarni ravo körmoği, yomonliklardan tiyilmoği va boşqalarga aziyat berişdan yiroq bölmoği zarur.
Xalqimizda çiroyli naql bor: «Çumolining ham uyi buzilmasin» deyilgan.
Şayx Mahmud Guftoriy hazratlari bir kuni safarga çiqdilar, uzoq yöl yurib çarçab peşin mahal bir soyali daraxt tagiga töxtadilar. Namoz öqib bölgaç, dasturxonlarini oçib biroz tamaddi qildilar. Dam oliş asnosida bir ajib manzara u zotning e'tiborlarini tortdi. Qop-qora çumolilar bir çiziqqa tizilgan holda harakatlanmoqda edi. Ularning ayrimlari çiziq böylab manzil tomon ildamlamoqda, ayrimlari esa şu yöldan ortga qaytmoqda edi. Barça çumolilar yöl-yölakay qarşisida uçragan har bir çumoli bilan bexato salomlaşib ötardi. Bu manzarani u zot uzoq kuzatdilar va aytdilarki: «Allohning şu kiçik közga körinar-körinmas maxluqida ham biz insonlar uçun katta ibrat bor-a». Yana aytdilarki: «Agar insonlar yer yuzida bir-birlari bilan şu çumolilar singari oqibatli bölib, salomlaşib yursalar edi, yer yuzida bir tomçi ham qon tökilmagan bölar edi». Şayx yöllarida davom etib keç kirgaç yana ovqatlaniş uçun dasturxonlarini oçdilar. Qarasalar bir çumoli bezovtalanib dasturxonning u boşidan bu boşiga borib kelmoqda edi, uyini yöqotgan, yölidan adaşgan, oilasini qidirmoqda edi. Mahmud Guftoriy hazratlari darhol dasturxonni örab, «Men Allohning bu maxluqini oilasidan judo qilibmanku», — deb yarim kun yurgan yöllaridan ortga qaytdilar va çumolini öz uyiga taşlab keldilar. Mana bu Islom ahloqi bölib, bir çumoliga yetkazilgan ozor uçun ham albatta javobgarlik bor.
Ötgan davrlarning birida muftiyning oldilariga odamlar kelib mevali daraxtlarini çumoli bosganligini, boğlari yaxşi hosil bermayotganligi uçun çumolilarni öldirişga fatvo sörab kelişdi. Muftiy joylarida yöq ekanlar, odamlar ikki qator xat qoldirişdi:
«Daraxtda örmalar töda çumoli.
Gar uni öldirsak, bormi uvoli…»
Muftiy hazratlari safardan qaytgaç keçiktirmay xatga javob yozdilar:
«Adolat mezoni örnatilgan kun
Çumoli qörqmasdan talab qilar xun».
Ya'ni qiyomat kuni har bir işimiz uçun javobgarlik bor.
Ilohiy dastur — Qur'oni Karim tongga qadar tinçlik hukm surgan keçada nozil böldi. Bu din faqat tinçlik – hotirjamlikka çaqiradi, qiziqtiradi va tarğib etadi. Uruş, janjal, özaro nizo, adovat va firqalanişni qoralaydi. Islom başariyat uçun tinçlik va rahmat dinidir. Aynan tinçlikdan omonlik, hotirjamlik yoyiladi. Xavf-xatar ortga çekinadi. Faqat tinçlik özaro birdamlikka, birdamlik esa yaxşilikka yetaklaydi.
Payğambar (alayhissalom): «Kim uyida xotirjam tong ottirsa, tani soğ hamda huzurida bir kunlik ovqati bölsa, göyo unga butun dunyo (boyligi) berilibdi», — dedilar. (I. Termiziy rivoyati)
U zoti bobarakot odamlarni tinçlikka yöllab, dalolat etardilar. Xudaybiyda muşriklar bir neça şartlar evaziga sulhni taklif qilganida tinçlik va murosa uçun rozi böldilar. Rasuli barhaq (alayhissalom) bunday dedilar: «Bir-biringizga hasad qilmang, narxini oşiriş uçun yolğondan savdo qilmang, bir-biringizni yomon körmang, bir-biringizdan yuz ögirmang. Biringiz boşqaning ustiga savdo qilmasin. Alloh taoloning birodar bandalari bölinglar. Musulmon-musulmonning oğa-inisidir. Unga zulm qilmaydi, uni haqoratlamaydi va unga hurmatsizlik bilan muomilada bölmaydi. Taqvo bu yerdadir deb (Uç bor qalblariga işora qildilar). Har bir musulmonga boşqa bir musulmonning qoni, moli va şa'ni xaromdir». (I. Muslim rivoyati)
Muqaddas Islom dinimiz butun vujudimiz bilan tinçlik tarafdori bölib, nafaqat insonlarga, balki butun maxluqotlarga zarar yetkazişni, dala-yu vodiylarni payxon qilişni, toğ-u qir-adirlarni vayron qilişni, ularga nisbatan yomon munosabatda bölişni xarom qilgan.
Zakariyo HAFIZULLAYeV,
“Kamoliddin Orif al Buxoriy”
jome masjidi imom xatibi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi