«Kreml kötarinki ruhda tark etildi»

"Albatta, bu holda formal va sof protokolga xos narsalar köproq. Biroq bizning hamkasblarimiz ham faol iş olib borib, hujjatlarning butun bir töplamini tayyorlaşibdi", — deya deyarli şarqona mehmonnavozligini tuşuntirar ekan Putin, gap "qoğozlarda emas, unda yozilgan mazmunda" ekanligini alohida ta'kidlab.

Rossiya yetakçisi Mirziyoyevning prezidentlik lavozimini egallaganiga qisqa vaqt bölganiga qaramasdan, allaqaçon savdo munosabatlarida ösiş kuzatilayotganini qayd etdi. "Ba'zi bir pozitsiyalarda ösiş juda hayratlanarli tarzda", — dedi Putin.

Bunga javoban uning suhbatdoşi yoyilib tabassum qildi. "260 foiz (ösiş) ham bor!" — dedi u hayrat ma'nosida boşini yengil silkitar ekan.

Rossiya-Özbekiston muzokaralari oldidan delegatsiyalarni taniştiriş

Mirziyoyev gapini ta'ziya bildirişdan boşladi va Sankt-Peterburgda yuz bergan portlaşdan "barçamizning jonimiz oğrigani"ni ta'kidladi. Moskva xiyobonlaridan birida birinçi prezident Islom Karimovga haykal örnatilgani uçun alohida taşakkur bildirdi. "Yaxşi joy", — deya ma'qulladi mehmon. Söngra Markaziy Osiyo mintaqasidagi xavfsizlikka alohida e'tibor qaratdi. Mirziyoyev "Rossiya bugungi kunda Afğoniston masalasida ilgari surayotgan har bir narsada yordam berişi va qöllab-quvvatlaşini"ni va'da qildi. Özbekiston prezidenti uşbu muammoni harbiy yöl bilan yeçib bölmasligi, faqat muzokaralar jarayoni bilan hal qiliş mumkinligini ta'kidladi.

Ança vaqtdan buyon siyosatda 

Mirziyoyev 2016 yil 2 sentabrda mamlakatning birinçi prezidenti Islom Karimov 78 yoşida insultdan vafot etgaç, avvaliga davlat rahbari vazifasini bajaruvçi, söngra umumxalq saylovida ğolib çiqib, prezident lavozimiga saylangan edi. Mirziyoyev — respublikada yaxşigina maşhur siyosatçi, 13 yil mobaynida mamlakat boş vaziri bölgan.

Vladimir Putin bilan u sönggi marta sentabr oyi boşida Samarqandda — Özbekiston prezidenti Karimov xotirasiga hurmat bajo aylaş uçun kelganda uçraşgan edi. Mirziyoyev öşanda Putinning taşrifini respublika uçun qayğuli kunlarda "haqiqiy döstning yelkadoşligi", deya baholagan edi. Bunga javoban Putin Islom Abduğaniyeviç bilan örtalarida sönggi yillarda iliq, şaxsiy va özaro işonçga asoslangan munosabatlar örnatilgani, Rossiya va Özbekiston örtasida esa özaro munosabatlarning mustahkam asosi barpo etilganligini ta'kidlagan edi. Rossiya prezidenti Toşkent har qaçon eng işonçli döst sifatida Moskvaga işonişi mumkinligini qayd etgan edi.

Rossiya prezidenti Samarqanddagi Hazrat Xizr masjidi qabristonida Islom Karimov qabriga gul qöyiş marosimida

Mirziyoyev, şuningdek, Rossiya bilan munosabatlar "strategik şerikçilik va ittifoqçilikka asoslanib kelgani, şunday ekani va şunday bölib qolişi"ni ham ta'kidlab ötgan edi. Şunday bölsa-da, yangi prezident özining birinçi davlat taşrifini Turkmanistonga amalga oşirdi. 6 mart kuni u Aşxobodga bordi. Ikkinçisini esa — Qozoğistonga. 22–23 mart kunlarini Mirziyoyev Ostonada ötkazdi. Moskva — Mirziyoyev yölidagi faqat uçinçi poytaxt böldi.

Biroq RFA şarqşunoslik institutining Kavkaz va Markaziy Osiyoni örganiş markazi eksperti Stanislav Pritçinning fikriça, Mirziyoyevning faqat Qozoğistonga taşrifini tölaqonli davlat taşrifi, deb hisoblaş mumkin.

Ekspertning eslatişiça, Mirziyoyev Markaziy Osiyo davlatlari uning uçun taşqi siyosatdagi boş ustuvor ekanligini boşdan-boş ta'kidlab kelgan. Bir vaqtning özida Özbekiston xalqaro maydonda özini faolroq namoyiş eta boşlagan. Biroq asosiy savdo hamkorlari — Rossiya va Xitoy bilan uçraşiş uçun tayyorlaniş va mintaqadagi davlatlar bilan qaraşlarni moslaştirib oliş ham zarur edi. 

Özbekiston avvalgidek Kollektiv xavfsizlik şartnomasi taşkiloti (KXŞT) yoki Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YeOII)ga qöşiliş uçun tayyor emas. "Bu taşkilotlarga qöşilmaslik Toşkentning taşqi siyosatdagi ustuvorligi bölib qolmoqda, — deydi Pritçin. — Biroq bir vaqtning özida Özbekistonning maşinasozlik sanoati mahsulotlari YeOII bozoriga çiqişda muammolarga duç keladi — himoyaviy bojxona tariflari xalaqit beradi. Bu nuqtai nazardan Yevroosiyo ittifoqi bilan erkin savdo hududi barpo etiş Toşkent uçun manfaatli. Bunday format jiddiy integratsiyani nazarda tutmasa ham, bozorga kiriş imkoniyati taqdim etadi".

Hujjatlar töplami

Delegatsiyalar muzokaralari şunçalik şiddat bilan yakunlandiki, Rossiya taşqi işlar vaziri Sergey Lavrov yetakçilar qöşma bayonot bilan çiqiş qilayotgan Malaxit foyeda öz örnini egallaşga ham ulgurmadi. Jurnalistlar surila-surila Lavrovni öz qatorlariga ötqazib olişdi. Bu esa uning uçun öziga xos "qopqon" böldi va u jurnalistlarning AQŞ davlat kotibi Reks Tillersonning Moskvaga kelişi borasidagi savollariga javob berişga majbur böldi.

Bu orada tomonlar uzoq va tantanali ravişda qirqdan ortiq hujjatlarga imzo çekişdi. Kreml diktori rusça talaffuz qilinişi qiyin bölgan ism-familiyalarga şunçalik diqqat-eʼtibor bilan berilib ketdiki, alal-oqibat oddiy rusça familiyada xatoga yöl qöydi.

"Rossiya Federatsiyasi içki işlar vaziri Vladimir Aleksandroviç Ka... — gapi uzilib qoldi diktorning, — Vladimir Aleksandroviç Ka..." — ikkinçi bor tutilib qoldi u keyingi jumlalar uning qalbidan otilib çiqdi: "Tfu, keçirasizlar!" 

Rossiya-Özbekiston muzokaralari yakunlariga bağişlangan matbuot uçun bayonot

Umuman olganda, öz bayonotlarida prezidentlar keng tarkibda ötkazilgan muzokaralarda aytilgan sözlarni takrorlaşdi. Tomonlar özbek tomonining qayd etişiça 5 foizga, Rossiya tomonining ma'lumotlariga köra 4 foizga — 2,7 milliard dollargaça pasaygan tovar aylanmasini qayta jonlantiriş borasida kelişib olişdi.

Toşkent texnologik uskunalarning importidan manfaatdor, yetkazib beriş hajmi oşişi uçun Rossiyaning ba'zi bir mahsulotlariga aksiz soliğidan ham voz keçmoqçi. Moskva esa, öz navbatida, Özbekiston qişloq xöjalik mahsulotlari va oziq-ovqatlari uçun "Yaşil bojxona yölagi" oçmoqçi.

Mamlakatlar avvalgidek energetika sohasida hamjihatlikni davom ettirişadi. Umumiy investitsiyalari hajmi 5 milliard dolardan oşgan "Lukoyl" — Özbekistondagi eng yirik xorijiy sarmoyador hisoblanadi. Bundan taşqari, Moskva va Toşkent 12 milliard dollarlik yirik investitsion loyihalarni amalga oşiriş borasida bitimlar töplami va 3,8 milliard dollarlik savdo şartnomalari imzolaşdi, — deya e'lon qildi Özbekiston prezidenti. 

"Özbekiston qişloq xöjalik mahsulotlarini eksport qilişni yanada jadallaştiriş böyiça işlarni davom ettiriş haqida kelişib oldik: faqatgina sönggi yilda ularni Rossiya hududiga olib kiriş hajmi ikki barobardan köproqqa oşgan. Bu 148,2 ming tonnani taşkil etadi", — deya raqamlarni tilga oldi Putin.

"Vladimir Vladimiroviç, bunaqasi heç qaçon bölgan emas! Bu birgalikda amalga oşirilgan işlarning yaqqol natijasi", — deya muzokaralardan qoniqiş hosil qilganini bildirdi Mirziyoyev va "hududlarimiz uçraşiş, savdo qiliş, bir-birlari bilan bordi-keldi qilişni istaşmoqda", deya qöşimça qildi. Uning sözlariga köra, Özbekiston delegatsiyasi Kremlni kötarinki ruhda tark etmoqda. 

Ekspertlar haqiqatan ham taşrif yakunlarini olğa qadam bosiş, deya baholaşmoqda. "Özbekistonda, birinçi navbatda, "Lukoyl" va "Gazprom" kabi yirik öyinçilar işlab kelayotgan edi. Rossiyadan kiçikroq investorlar ilgari közga taşlanmayotgan, endi esa ular ham respublikaga kela boşlaşdi", — deya ta'kidladi Pritçin. Davlat dumasi tomonidan yaqinda ratifikatsiya qilingan harbiy hamkorlik haqidagi bitim ham Özbekiston qurolli kuçlari foydalanyotgan texnikani modernizatsiya qiliş borasida bir qator qiziq loyihalarni nazarda tutadi. Parallel ravişda Puşkin nomidagi davlat muzeyida "Nukus xazinasi" körgazmasi oçilib, unda ilgari keng rus jamoatçiligiga yaxşi taniş bölmagan rus avangardi kolleksiyasi taqdim etildi.

"Putin va Karimovning iliq şaxsiy munosabatlari ikki tomonlama pragmatik hamkorlikka aylanmagan edi. Endi esa biz vazirliklar va idoralar darajasida intensiv muloqot guvohi bölyapmiz, — deya öz gaplarini xulosalaydi Pritçin. — Bu juda qiziqarli taşrif böldi va barça tomonlar muzokaralar yakunlari böyiça özlariga katta plyus qöyişsa bölaveradi".