Maqsad xalqning oğirini yengil qilişmi yoki...

Kutilganidek, bir neça ön minglab fuqaro öz omadini sinab köriş maqsadida röyxatdan ötişga kirişdi. Biroq taşrif buyuruvçilarning köpligi bois birinçi kunning avvalidayoq sayt qotib qoldi. Muammoni bartaraf etiş maqsadida röyxatga oliş bir neça marta ortga surildi. Biroq keyingi kunlarda ham vaziyat yaxşi tomonga özgarmadi.

Onlayn savol-javoblar avvaldan e'lon qilingan vaqt (soat 9:00)da işlay boşlamadi. E'longa köra familiyasi A harfi bilan boşlanuvçilar soat 9:00 dan 11:00 gaça sinovdan ötişi kerak edi. Ammo saytga kirganlar “Sabr qiling, hozir 5 ming odam test topşirayapti, 20 daqiqadan keyin navbatingiz keladi!”, — degan ogohlanlantirişga duç kelişdi. Qolaversa, garçi röyxatga olingani töğrisida xabarnomasini saqlab qöygan bölsa ham, köpçilik savol-javoblarda qatnaşa olmadi. Bir qança odamlar röyxatdan ötiş paytidagi login-parolini qayta-qayta kiritmasin, sayt ularning notöğri ekanini körsataverdi.

Şu örinda bir mulohaza. Talabgorlarning soni köp bölişi oldindan ma'lum edi, şunday emasmi? 2007 yildan beri fuqarolarni Janubiy Koreyaga işga yuborayotgan agentlik mutasaddilarining buni bilmasligi mumkin emas. Har holda söngi yillar tajribasi asosida talab köp bölişi, bu esa onlayn röyxatdan ötiş çoğida sayt xostingi va serveriga katta oğirlik yuklaşini oldindan taxmin qilsa bölardi. Biroq mas'ullar yo buni bilişmagan, yoki bilişsa ham parvolariga keltirişmagan. Har holda yuzaga kelgan muammolar şunday xulosa çiqarişga undaydi.

NÖNOQLIK BILAN TUZILGAN SAVOL-JAVOBLAR

Köpçilik katta qiyinçilik bilan röyxatdan ötib, oğzi endi oşga yetganda boşqa muammo bilan röbaro‘ kelişdi. Gap şundaki, röyxatga oliş jarayoninining ikkinçi bosqiçida iştirokçilarga tarix, adabiyot, ona tili, kimyo, fizika, huquq, geografiya, biologiya kabi fanlar asosida tuzilgan savollar berildi. Iştirokçilarni savollarning özbek, javoblarning esa koreys tilida bölganidan ham köra ularning saviyasi köproq ajablantirdi. Quyida 1-2 aprel kunlari tuşgan ayrim savollarni keltirib ötamiz:

• — Subekvotorial iqlim mintaqasida qaysi fasllar şakllangan?
• — Nosir Xisrav 7 yil davom etgan 2 ta sayohatda qança masofani bosib ötgan?
• — “Melioratorlar kunini aniqlang”
• — Yevroosiyo materigida aholi ziçligi qançani taşkil etadi?
• — “Qutadğu bilig”da dostonning asosiy voqeasi neça bobda ifoda etilgan?
• — Turkiston toğ tizmasining qanday balandliklarida arçazorlar uçraydi?
• — Özbekiston Respublikasi va Belgiya Qirolligi örtasida özaro diplomatik munosabatlar örnatilgan kunni aniqlang.
• — Töğri yozilmagan sözlarni toping: valyuta, baynalmilal, hattot, afv, mutoala
• — “Halima enam allalari” şe'riy töplami muallifini toping
• — Morguzar toğining ayrim çöqqilari qança balandlikkaça yetadi?
• — Möğul xoni Xubilay Xitoyni egallagaç, bu yerda qanday sulolaga asos solgan?
• — Öz umrini “boğ umrim” deb atagan şoir kim?

Taajjub! Rözğorini but qiliş, qora qozonini qaynatiş uçun xorijga işlaşga ketayotgan odamning bu kabi savollarning javobini bilişi nima uçun yoki kim uçun kerak böldi ekan?! Ularga javobni bilgan bilan nima özgaradi-yu, bilmasa nima böladi? Çet eldan iş izlayotgan yurtdoşlarimiz bu darajadagi ma'lumotga ega bölişganida allaqaçon özimizda iş topgan yoki qaysidir oliy ta'lim muassasasida öqiyotgan bölmasmidi?

Qolaversa, savollarning saviyasi ham haminqadar. Masalan, “Fitratning “Gözalim, bevafo böstonim” şe'ri qaysi şoir şe'rlariga hamohang?” savolini olaylik. Birinçidan savol öta mavhum. Sababi bu yerda iştirokçi, avvalo, Fitratning ana şunday şe'ri borligini bilişi, uning mazmunidan xabardor bölişi, şu bilan birga, boşqa şoirlarning mohiyatan va ritmik jihatdan uşbu şe'rga öxşaş ijod namunalarini öqigan bölişi kerak. Bundan taşqari, ehtimoliy texnik nosozlik va boşqa noma'lum sabablarga köra bir qança savollar yakunlanmay qolgan, sözlar tuşib qolgan (“Qaçondan Alyaska hududi “” nomi bilan atala boşladi?”), bitta savolga törtta bir xil javob taqdim etilgan yoki javoblar içida töğri javob berilmagan holatlar kuzatildi. Mazmuni noaniq, jumlalari ğaliz savollar haqida heç narsa demaymiz, bu savol mualliflarining vijdoniga havola.

Deylik, ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgan savollardan biri (“Ahmad neçançi yilda vafot etgan?”)ni olaylik. Har qanday öquvçida dastavval tuğiladigan savol bitta: “Qaysi Ahmad?”. Bu örinda qaysidir sözlarning tuşib qolişi ortidan na savol va na javob töğri emasdi. Yoki mana bu savolga e'tibor qarating: “ III bob neçta moddadan iborat?” Bu yerda nimaning neça bobdan iboratligiga aniqlik kiritilmagan. Agar konstitutsiya deb tuşunilsa, III bob 2 moddadan iborat: 15-16 moddalar. Lekin javob variantida 2 raqami yöq. Bu vaziyatda test yeçayotgan inson nima qilişi kerak? Testdan çiqib ketay desa boşqa imkon berilmaydi. Töğri javobni belgilay desa, töğri javobning özi yöq. Şu tariqa köplab yurtdoşlarimiz bittagina imkoniyatlaridan adolatsizlarça mahrum qilindilar.

Vaholanki, Özbekiston va Koreya Respublikalari Mehnat vazirliklari örtasida tuzilgan memorandumda bunday savol-javoblar ötkazilişi haqida lom-mim deyilmagan. Fuqaro xorijga qonuniy yöl bilan işlaşga boriş uçun yillar davomida tayyorlanib til örgansayu, bunaqa tösiqlarga duç kelaversa, dodini kimga aytsin?! Xöş, buning uçun kim javob beradi? Taşqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi Özbekiston fuqarolarini bu kabi sinovlar bilan qiynaşi emas, balki çet elda qonuniy yöl bilan işlaşiga zamin yaratişi kerak emasmidi?! Ötgan haftada ijtimoiy tarmoqlar ana şu mazmundagi e'tirozlarga, elektron OAV esa tanqidiy maqolalarga tölib-toşdi.

AGeNTLIK QANDAY IZOH BeRDI?

2017 yilning 3 aprel kuni Taşqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligida OAV xodimlari uçun matbuot anjumani taşkillaştirildi. Unda 27-30 mart kunlari agentlik tomonidan Koreya respublikasida mehnat qiliş istagini bildirgan özbekistonlik fuqarolarni röyxatga oliş jarayoniga doir masalalar haqida batafsil ma'lumot berildi, jurnalistlarning savollariga javob qaytarildi, OAV, internet naşrlari va ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan xabarlarga munosabat bildirildi.

Agentlik rahbari Uluğbek Nazarovning ma'lum qilişiça, joriy yilda Özbekistondan Koreya Respublikasiga 3 ming kişi yuborilişi kerak. Şu yilning 27-30 mart kunlari Koreyada mehnat qiliş istagida bölgan 89 770 nafar fuqaro onlayn tarzda röyxatga olingan. Koreya tomonining talabiga köra, şundan faqat 6 ming kişiga imtihonga kirişga ruxsat berilişi, ular esa belgilangan tölov (Markaziy bankning tölov kunidagi kursi böyiça 24 AQŞ dollari)ni tölaşi kerak edi. Şu bois agentlik tomonidan 90 ming nafar nomzod içidan 6 ming kişini saralab oliş uçun yuqorida biz kamçiliklarini sanab ötgan onlayn savol-javoblar ötkazilgan.

Agentlik rahbari nomzodlarning köpligi bois röyxatga oliş hamda onlayn savol-javob jarayonida texnik muammolar tufayli bir neça marta uzilişlar röy berganini tan oldi. Yuzaga kelgan muammolarga dasturiy ta'minotdagi kamçiliklar hamda agentlikning rasmiy veb-saytiga nisbatan uyuştirilgan hakerlik (D-DOS) hujumlari sabab bölgani, biroq uzilişlar örni qoplangani, texnik muammolar natijasida röyxatdan öta olmaganlarga imkoniyat beriş uçun anketalarni qabul qiliş jarayoni 1-2-3 aprelda ham davom ettirilgani aytib ötildi.

U.Nazarov onlayn savol-javoblardagi kamçiliklar hamda ularni tuzuvçilar xususida ma'lumot berarkan, savollar agentlik vakillari tomonidan umumta'lim maktablari, litsey va kollej dasturlari böyiça tuzilgan darsliklardagi ma'lumotlarga asosan tuzilgani, bu jarayondagi kamçiliklar mutaxassislar tomonidan dasturlaş çoğida yöl qöyilgan xatoliklar natijasi bölganini ma'lum qildi. 

Tadbirda yurtdoşlarimizning e'tirozlari va OAVda e'lon qilingan maqolalardan söng yuqorida kamçiliklari körsatib ötilgan savol-javoblar tölaligiça saytdan olib taşlangani hamda röyxatdan olişda qatnaşa olmaganlarga 3 aprel kuni qayta imkoniyat berilgani bildirildi. Bu safar nomzodlar Koreya Respublikasi Mehnat vazirligi Koreya inson resurslarini rivojlantiriş xizmati rasmiy saytidan olingan savollarga javob berişgan. Agentlik rahbarining qayd etişiça, bu şunçaki nomzodlarni röyxatga oliş va saralaş bosqiçi bölib, talabgorlarning koreys tili böyiça darajasini aniqlaydigan haqiqiy test jarayoni endi bölib ötadi. Bu bosqiç Toşkent şahridagi Inha universitetida joriy etilgan qabul imtihonlariga öxşaş şaklda ötkaziladi, sinovlarga Özbekiston tarafi aralaşmaydi, jarayon töliq Koreya tomoni vakillari nazoratida ötadi.

Ha, yana bir gap. Belgilangan imtihonlardan ötgan fuqaro darhol Koreyaga yuborilmaydi. U haqdagi ma'lumotlar Koreya bandlikka kömak beriş agentligi elektron bazasiga kiritiladi. Şundan söng ikki yil mobaynida Koreyadagi birorta zavod yoki fabrika uning nomzodini tanlab, unga viza jarayoni boşlanişini kutadi. Uning nomzodi heç bir iş beruvçi tomondan tanlanmasligi ehtimoli ham mavjud.

XULOSA ÖRNIDA

Matbuot anjumanida Taşqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligi rahbarining bir fikri e'tiborni tortdi: “Iş bor joyda xato bor!” Çindan şunday. Ammo bu yöl qöyilgan xato kamçiliklarni xaspöslaş orqali har safar suvdan quruq çiqib ketaveriş mumkinligini anglatmaydi. Qariyb yuz ming odam ovora qilingani, ijtimoiy norozilikka sabab bölgani uçun aybdorlar javob berişi kerak, nazarimizda. Şundagina bundan tegişli xulosa çiqariladi, xato takrorlanmaydi. Bundan taşqari, qisqa vaqt içida agentlik xorijiy davlatlarda işlaş istagidagi fuqarolarni saralaş va sinovdan ötkaziş böyiça mukammal tizimni amaliyotga tatbiq etadi degan umiddamiz.

Azamat Abdullayev