Nemis olimlari immun hujayralarida qon tomirlarini, ular orqali qon ketişini töxtatişga majburlovçi alohida molekulani topişdi, hamda uni saraton bilan kuraşga moslaştira oldilar. Bu haqda Nature jurnalida çop etilgan maqolada söz yuritilgan.
"Ikki oqsil kombinatsiyasi – nekroz va interferon-gamma omili – immun hujayralari arsenalidagi eng kuçli qurol sanaladi. Birinçisi qon tomirlari devorlarini buzadi va “killer”-hujayralar uçun ösimtaga yetib boriş imkonini beradi, ikkinçisi esa – ularni qondan mahrum qiladi hamda uzoq muddatli istiqbolda saraton hujayralarining ösişini töxtatadi", - deydi Berlindagi immunologiya instituti xodimi Tomas Blankenşteyn.
Olimlarning fikriça, odatda immun tizimi doimiy ravişda öz içida böluvçi birlamçi ösimtalarni uşlab tura olişga qodir. Hujayralar mustaqil ravişda harakatlana boşlagaç, metastazalar paydo böladi hamda ularni immun tizimi qandaydir sabab tufayli köra olmaydi va saraton hujayralarini bosib turişga urinmaydi. AQŞ tibbiy xizmatlar statistikasiga köra, saraton bilan kasallanganlar ölim holatining taxminan 90 foizi metastazalarga töğri keladi.
Saratonni bosib turiş jarayonida muhim örinni T-hujayralar – boşqa immun hujayralari harakatini boşqarib turuvçi va patogenlarni aniqlovçi alohida tanaça egallaydi. Ular boşqa hujayralarni ösimta yonida “tösiq” paydo qilişga majburlaydi va saraton hujayralariga zarar yetkazuvçi moddalar işlab çiqaradi. Bunday zararlardan biri – ösimta yonidagi qon tomirlari qisqaradi, hamda saraton hujayralari soğlom töqimalar kabi köp oziq va kislorod olmaydi.
Blankenşteyn va uning hamkasblari aniqlaşiça, bunday reaksiya T-hujayralar tomonidan çiqariluvçi atigi bitta molekula – interferon-gamma tomonidan çaqirilişi mumkin. T-hujayralar bu moddani odatda viruslar, bakteriyalar va boşqa patogenlar paydo bölsa, öziga xos “hujum signali” sifatida çiqaradi. Ular zararlangan joyga boşqa immun hujayralari turini jalb etadi - makrofaglar, “killer”-hujayralarni va odatda soğlomlarni “harbiy holatga” ötkazadi hamda ularni “öziniki-özga” signali rolini öynovçi katta miqdordagi molekulalar işlab çiqişga majburlaydi.
Bu oqsil saraton paydo bölganda, yana bir muhim örinni egallaydi – u qon tomirlari devorçalarini qisqarişga majburlaydi, hamda oxir-oqibat qon aylanişi butunlay töxtaydi. Bunday holatda ösimta içkaridan “böğilib qoladi”, sababi uning içidagi hujayralar kislorod va oziq moddalarni ololmaydi.
Siçqonlarda ötkazilgan tajribaning körsatişiça, interferon-gamma sinteziga javobgar bölgan genning majburiy “yoqilişi”, ösimta ösiş sur'atini pasaytirdi va köp hollarda qon tomirlari ösimta içida “özini-özi” yöq qilgani tufayli kamayişiga olib keldi. Şunisi qiziqki, bu jarayon rivojlanayotgan homila yoki bitayotgan yara içidagi qon tomirlarning yöq qilinişi kabi genetik “ssenariy” böylab amalga oşgan.
