Achchiq bo‘lsa-da, tan olish kerak, bugun bu ibora nafaqat davlat tashkiloti xodimlarini, balki matbuotchilarni ham bosh qashlashga majbur qilmoqda. Sababi, bosma nashrlar serob, obunachilar esa o‘sha-o‘sha.
Obuna mavsumi boshlanishi bilan har bir gazeta-jurnal o‘z mahsulotini targ‘ib qilishga tushadi. Sir emaski, bosma ommaviy axborot vositalari asosan obuna, reklama va tijorat maqolalari hisobidan moliyalashtiriladi. Qaysidir amaldorning yoki tashkilot rahbarining aralashuvi bilan amalga oshirilgan obunani hisobga olmasak, ixtiyoriy obunalar juda kamchilikni tashkil etadi.
Xo‘sh, nega ixtiyoriy obuna kam?
Iqtisodchilar ta'biri bilan aytganda, mahsulot xaridorgir emasmi, demak u sifatsiz. Yaxshi mahsulot shundoq ham qo‘lma-qo‘l bo‘lib ketadi. To‘g‘ri, mahsulotni sifatsiz, deyish, o‘ta nisbiy tushuncha. Nashrlar ichida yoritilgan mavzular dolzarb bo‘lishi, hech bir imloviy yoki uslubiy xatolar uchramasligi mumkin. Ammo kerakli ma'lumot bo‘lmasa, gazeta yoki jurnalni xaridor sotib olmaydi. Yoxud gazetani o‘z vaqtida yetkazib berish bilan bog‘liq muammo bormi, demak, o‘quvchining ta'bi xira bo‘lishi tabiiy. Zero, axborot asrida bugungi ma'lumot kun o‘tmay yangilanadi. Eskirgan gapni sotib olish kimga yoqardi?
Bosma nashrlar haddan ziyod ko‘p. Masalan, o‘qituvchini tibbiyot, sport, huquq, siyosat, qurilish yoki iqtisod sohasiga oid gazetalarga obuna bo‘lishga undashadi. Tabiiyki, xarajatlar ortib, u o‘zi istagan nashrga obuna bo‘lishga shoshilmaydi. Tan olish kerak, ko‘pgina davlat tashkilotlari o‘z xodimlarini faoliyatiga aloqasi bo‘lmagan nashrlarga ham obuna bo‘lishga da'vat etaveradi.
Narxning qimmatligi
Darhaqiqat, bugun ixtiyoriy tarzda obuna bo‘lish juda kam uchraydi. Boisi, mahsulot sifati zamon talablariga javob bermaydi. Birinchidan, moddiy baza achinarli holatda, ikkinchidan sahifalarda o‘z yo‘nalishiga aloqasi bo‘lmagan maqolalar serob, uchinchidan nashrni obunachiga o‘z vaqtida yetkazib berish borasida ham muammolar yo‘q emas. Mazkur muammo o‘z-o‘zidan vujudga kelmagan, albatta.
Nimaning hisobiga narx qimmat?
Ma'lumki, aksariyat nashrlar chop etish harajatlarini aynan obuna bilan qoplaydi. Yetkazib beruvchi tashkilotlar gazeta-jurnallarga qo‘shimcha narx belgilanishi obunachi uchun qimmatga tushishi tayin. Obuna kamligi bois, tahririyat yetkazib berish xarajatlarini obunadan qoplashga majbur. Biroq ayrim G‘arb mamlakatlarida yetkazib berish tahririyatning zarariga ishlaydi. Narxlarni arzonlashtirish maqsadidagi mazkur chora-tadbirlar obuna sonini oshirish va reklama beruvchilar e'tiborini qozonishga qaratilgan. Aniqrog‘i, Yevropa matbuotida tahririyatlar nashrni yetkazib berish xarajatlarini reklama va e'lonlardan tushgan mablag‘lar hisobidan qoplaydi.
