Yevropani Toşkentga qanday manfaatlar yaqinlaştirmoqda?

XVJning Özbekiston uçun tavsiyalari

Ğarb Toşkentga yana bir muhim iqtisodiy siyosat – özbek sömining erkin (bozor) kursini joriy qilişda yordam berişga şay. Iyul oyi boşida Markaziy bank, Moliya vazirligi hamda Özbekiston Tiklaniş va taraqqiyot jamğarmasi rahbarlaridan iborat delegatsiya vakillari Xalqaro Valyuta jamğarmasining Vaşingtondagi boş qarorgohida bölişdi. Taşrifdan közlangan maqsadlardan biri, Markaziy bank matbuot xizmatining ma'lum qilişiça, «respublika valyuta bozorini liberallaştiriş istiqbollari xususida fikr almaşiş bölgan».

XVJ boş direktori Kristin Lagard Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyevga yozilgan javob maktubida respublikaga «texnik kömak va iqtisodiy siyosat masalalari, xususan, valyuta tizimini liberallaştiriş böyiça tavsiyalar beriş yöli bilan yordam berişga va'da berdi».

Milliy valyuta kursining ma'muriy buyruqbozlik usulida boşqarilişi Özbekistonning jiddiy muammolaridan biri hisoblanadi. Çuqur iqtisodiy inqiroz davrida sömning ma'muriy boşqarilişi hukumatga aholi turmuş darajasining tuşib ketmasligi uçun söm kursining keskin özgarişlariga yöl qöymaslik, biznes rentabelligini ta'minlaş, valyuta yetişmovçiligi va boşqa şu kabi muammolarni hal etiş imkonini berdi. Ammo bu siyosat valyuta «qora» bozorini şakllantiradi va Özbekistonning xorijiy sarmoyadorlar nigohida jozibadorligini kamaytiradi. Ular olingan foydani Markaziy bank kursi böyiça dollarga almaştirişlari kerak böladi, bu esa işlab topilgan pulning bir qismini yöqotişga olib keladi.

Özbekistonda sömning bozor kursini joriy qiliş zarurati haqida Şavkat Mirziyoyev hokimiyat tepasiga kelganidanoq söz yuritila boşlandi. Ammo respublika hukumati bu masalada valyuta liberalizatsiyasi oqibatlaridan asosli ravişda xavfsiragan holda ehtiyotkorlik bilan harakat qilişga qaror qildi. Masalan, 2016 yil noyabr oyida Özbekiston hukumati ayrim tovar va xizmatlar eksportidan tuşadigan valyutani majburiy sotiş hajmini asta-sekinlik bilan tuşiriş haqida ma'lum qildi. Xalqaro Valyuta jamğarmasi sömning bozor kursiga ötişida yordam beriş bilan Özbekistonda ekspertlik darajasida öz örnini mustahkamlab oladi. Şu bilan uning iqtisodiy siyosatiga ta'sir körsatib, Toşkentning Vaşington va Bryussel bilan siyosiy-iqtisodiy aloqalarini mustahkamlaşda yordam beradi.

Özbekiston Markaziy Osiyoda asosiy davlat

Eslatib ötamiz, maşhur amerikalik strateg Zbignev Bzejinskiy «Buyuk şaxmat taxtasi»da Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida hududi kattaligiga qaramay Qozoğistonni emas, balki Özbekistonni hal qiluvçi davlat sifatida baholagan edi. Unga köra, aynan Özbekiston köpsonli, etnik mazmunda asosan bir millatdan iborat hamda milliy özligini anglaşi nuqtai-nazaridan ança rivojlangan aholiga ega. Şu boisdan ham u mintaqada yetakçilik qilişga boş da'vogardir.

Özbekiston Qozoğistondan farqli ravişda Kollektiv xavfsizlik şartnomasi taşkiloti va YevroOsiyo iqtisodiy ittifoqi a'zosi hisoblanmaydi. Bu esa, unga birmunça «erkin» taşqi siyosat yuritişga imkon beradi. Şu boisdan ham Ğarb, jumladan, YeI uçun eng kamida Özbekiston bilan munosabatlarini şakllantirişda – uning YeOIIga a'zo bölişiga yöl qöymaslik muhim hisoblanadi. Axir, Ğarb mamlakatlari bu ittifoqni «sobiq Ittifoqning yangilangan şakli» deb baholaşadi.

Turli grant yordamlari, XVJ mutaxassislari tomonidan ekspertlik maslahatlari bu maqsadga juda munosibdir. Vazifani uddalaş murakkabligi Özbekistonning Yevropadan uzoqligi va hududiy jihatdan öralib qolganiga boğliqdir. Ammo diplomatiya uçun «boşqa şu kabi» davlatlar tajribasi körsatganidek, bu unçalik ham jiddiy holat hisoblanmaydi.

Aleksandr Şustov
Tarix fanlari nomzodi