Boshqalar lotincha imloga qanday o‘tishdi? Mukammallik sari islohotlar

O‘zgartirishlar Turkmanistonning yangi manatida ham aks etganiga guvoh bo‘lishingiz mumkin:

Ozarboyjonda esa ilk lotincha alifbo 1922 yilda joriy etilgan. 1939 yilning mayidan boshlab ozarboyjon tilini kirill alifbosiga o‘tkazish harakatlari boshlangan.

Aa, Bb, Vv, Gg, G‘g‘, Dd, Yeye, Әә, Jj, Zz, Ii, Yy, Kk, Ҝҝ, Ll, Mm, Nn, Oo, Өө, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Үү, Ff, Xx, Һһ, Tsts, Chch, Ҹҹ, Shsh, Yy, Ee, Yuyu, Yaya, ’ (tutuq belgisi)

1939 yili tasdiqlangan kirillcha alifbo ham yo‘l-yo‘lakay takomillashtirib borilgan. 1947 yili «Ts ts» dan voz kechilgan. 1958 yilda «E e», «Yu yu», «Ya ya» harflarining bahridan o‘tilgan «Y y» ning o‘rniga «J j» qabul qilingan va shu alifbo 2001 yilgacha rasman amal qilgan.

Lotincha imloga o‘tish esa Ozarboyjonda 1992 yilda start olgan. Dastlab qabul qilingan Alifboda «Ä ä» o‘rniga keyinroq «Ә ә» qabul qilingan. 1992 yili Ozarboyjonda chiqarilgan zayom va keyinchalik chiqarilgan milliy valyuta manatlarda bu farq sezilib turibdi.

Ayni paytdagi ozar alifbosi quyidagicha ko‘rinishga ega:

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz

O‘zbekistonda lotin alifbosiga o‘tish haqida qaror qabul qilingach, Respublikamiz tarkibidagi Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida amal qiluvchi qoraqalpoq tili ham lotinchaga o‘tkazildi. 1940 yilning 18 iyulidan Qoraqalpog‘istonda ham kirill alifbosi amal qilib kelayotgan edi:

Aa, Әә, Bb, Vv, Gg, G‘g‘, Dd, Yeye, Yoyo, Jj, Zz, Ii, Yy, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Ңң, Oo, Өө, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Үү, O‘o‘, Ff, Xx, Hh, Tsts, Chch, Shsh, SHCHshch, '', Yy, , Ee, Yuyu, Yaya

1993 yilning oxirlarida lotin imlosiga asoslangan o‘zbek alifbosining dastlabki varianti taqdim etilgach, uning asosida lotin imlosidagi qoraqalpoq imlosi ham ishlab chiqildi:

Aa, Ää, Bb, Dd, Ee, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Ňň, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Ww, Yy, Zz.

1995 yilda ham o‘zbek, ham qoraqalpoq alifbolari qayta ko‘rib chiqildi. Qoraqalpoqlarning 1995 yilgi alifbosi quyidagicha ko‘rinish oldi:

Aa, A‘a‘, Bb, Dd, Ee, Ff, Gg, G‘g‘, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, N‘n‘, Oo, Oʻoʻ, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, U‘u‘, Vv, Ww, Yy, Zz, Sh sh

2009 yilda lotin imlosidagi qoraqalpoq alibosiga yana o‘zgartirishlar kiritildi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining 2009 yil 8 oktabridagi qonuniga ko‘ra, «ts» harf birikmasi «S s» ga almashtirildi. Asl qoraqalpoq tilidagi so‘zlarda so‘z boshidagi «e», «o» va «oʻ» harflari mos ravishda «ye», «wo» va «woʻ» shaklida yozila boshlandi. «I ı» harfi «I‘ i‘»ga almashtirildi «Sh» harf birikmasi joriy etildi. Bugungi kunda qoraqalpoq alifbosi quyidagi ko‘rinishga ega:

Aa, Bb, Cc, Dd, Yeye, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz, A‘a‘, Oʻoʻ, I‘i‘, U‘u‘, G‘g‘, N‘n‘, Sh sh, Ch ch

Eslatib o‘tamiz, 1993 yil 2 sentabrda O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.Karimov «Lotin grafikasiga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish haqida»gi qonunni imzolagan edi. Unga ko‘ra lotin imlosiga asoslangan o‘zbek alifbosi quyidagicha ko‘rinishda qabul qilingan edi:

Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Xx, Yy, Zz, Çç, Ğğ, Ɉɉ, Ññ, Öö, Şş, ʼ

Modomiki, hozirgi noo‘ng‘ay alifboni takomillashtirish, lotincha imloga to‘liq o‘tish uchun uni zamona zayliga moslash zaruriyati bor ekan, aynan mana shu alifboga qaytish kerak emasmikan?

Sh.Shokirjonov tayyorladi