Yaxşi yölboşçining 40 siri: Qörqitib işlatiş madaniyati quldorlik tizimi vaqtidagina samarali bölgan
|22:50 / 25.10.201733 24616 min
Yölboşçi (lider) kompaniyaning rivojlaniş yönalişi va maqsadini belgilab beradi, jamoani ilhomlantiradi, birlaştiradi va ravnaq toptiradi, deb yozadi işbilarmon va biznes-murabbiy Vaçe Davtyan.
1. Statusning buzilişi — hayot uçun tahdiddir. Nega yölboşçilarning 90 foizi baxtsiz? Çunki ular doimo status uçun kuraşda yaşaşadi. Status — har qanday insonning eng himoya qilinadigan narsasidir. Statusga daxl qilinişi hayotga tahdid bilan tenglaştiriladi. Qadimgi zamonlarda, örni balandroq erkaklar göştning kattaroq bölagi va eng yaxşi ayollarga egalik qilgan. Statusning buzilişi esa qabiladan quviliş va oç-nahor ölişni bildirgan. Şuning uçun jamiyatdagi örnimiz yaşaş uçun kuraşga öxşaydi — statusim qança baland bölsa, şunçalik muvaffaqiyatli yaşayman.
2. Doim statusi uçun kuraşayotgan yölboşçi — kuçsiz yölboşçi. U insonlarni tahqirlab, mikro-menejment bilan maşğul böladi va kompaniya vazifalarini yeçişga ulgurmaydi. U doimo özaro status talaşuvçi ojiz insonlarni yiğib oladi. Alal-oqibatda ziddiyatlar yuzaga keladi va kompaniya uzoq muddatli rejada muvaffaqiyatli böla olmaydi.
3. Yölboşçi — ilhomlantiradi, menejyer — rağbat uyğotadi. Yölboşçi kompaniyaning yönaliş va maqsadlarini aniqlaştiradi, jamoani ilhomlantiradi, birlaştiradi va rivojlantiradi. Menejyer insonlarning yutuqlarini rejalaştiradi, taşkillaştiradi va nazorat qiladi, şuningdek, kompaniyada rağbatlantiriş tizimini yaratadi.
4. Rahbarda yölboşçilik menejyerlik sifatlarining qanday proporsiyasi bölişi kerak? Har qanday insonda ham yölboşçi, ham menejyerlik xususiyati böladi. Oddiy xodimda bu nisbat 90 foizga 70 foiz bölmoği kerak. Inson rahbarlik lavozimiga kötarilganida proporsiya 50 ga 50 böladi. Oliy toifali rahbar — 70 foiz yölboşçi va 30 foiz menejyer böladi.
5. Taşkilot — yölboşçining közgusi. Agar taşkilotingizda sizga nimadir yoqmay boşlasa, közguga qarang. Doimo sabablarni özingizdan izlang, taşqaridan emas. «U yolğonçi» deya körmang, «nega men özimni aldaşlariga yöl qöyib berdim», deng.
6. Eng katta xatolardan biri eng yaxşi professionalning yölboşçi qilib tayinlanişidir. Eng yaxşi sotuvçi — rahbar, eng yaxşi logist — rahbar böladi. Aslida, yölboşçiga mutlaqo boşqa sifatlar kerak! Yölboşçi öz kasbining eng yaxşisi bölişi kerak emas.
Mavzuga oid
7. Yölboşçi jamoa yaratadi, xodimlarni birlaştiradi. Bu nima, eng yaxşi sotuvçining sifatlarimi? Yöq, bu mutlaqo boşqaça sifat! Mening hozirgi ijroçi direktorim savdo böyiça eng yaxşi menejyer emas, holbuki u savdo qilişni biladi. Bilasizmi nega? U iş vaqtining yarmisini hamkasblariga rivojlanişda yordam berişga sarflar edi. U ularni örgatardi, şuning uçun rahbar bölib yetişgan.
8. Yölboşçi kelajakni köra oladi. Menejyer esa yölboşçidan kelajakni «suğurib oladi» va uni amalga oşirişni rejalaştiradi.
9. Kabinetdan köproq çiqib turing. Odamlar bilan köproq muloqot qiling. Mening otam Armanistonda zavod direktori bölib işlagan lekin u heç qaçon kabinetda ötirmagan. U zavod böylab yurgan, hamma bilan suhbatlaşgan, muammolarni örgangan. Mening kompaniyamda «kabinetlarsiz» prinsipi mavjud: barça rahbarlar joylarda öz odamlari bilan birga bölişadi, bu esa ularga vaziyatni teranroq anglaş va tezda masalalarni hal qilişga yordam beradi.
10. Rağbatlantiriş vagonlarni böşatişda yaxşi iş beradi: bitta vagonni böşatsang bir million beraman, uçtasini böşatsang — uç million, kabi. Inson esa tuni bilan uçta vagonni böşatadi, çunki unga şu uç million kerak, şunga ehtiyoji bor. Ijodiy işlarda rağbatlantiriş mutlaqo aksinça ta'sir qiladi. Rağbatlantira boşladingmi — kreativlik yöqola boşlaydi. Bir qiziq tadqiqotga köra, insonlarga krossvord yeçgani uçun pul tölay boşlaşganda ular vazifani özlari sevib yeça boşlaganidan köra yomonroq uddalay boşlaşgan.
11. Insonga ikki barobar köproq haq tölay boşlang, 2-3 oydan söng u menga yetarli maoş tölaşmayapti, deb hisoblay boşlaydi. Ilhomlantiriş, çoğlantiriş, bir maqsad yölida birlaştiriş — motorni butun umrga öt oldiradi.
12. Çoğlantirişga eng katta ta'sir ötkazuvçi narsa — insonlar öziga nisbatan adolatsizlik his qila boşlaganda röy beradi. Inson uni eşitişmayotgani, uni odam örnida körişmayotganini anglay boşlasa, uning tarvuzi qöltiğidan tuşadi va sen şu ğoyani yançib taşladingmi, özing uni hayotga tatbiq qil, deydi.
13. Miyamizning 96 foizi — hayvoniy ibtidodan iborat. Bundan taşqari, ğovaksimon kulrang modda ham borki, u miyaning 4 foizini egallagan ratsional qismi hisoblanadi. Mana şu narsa bizni hayvonlardan farqlab turadi.
14. Har qanday yaxşi yeçimlar instinktga qarşi böladi. Biz ayni paytda qilişni xohlayotgan narsamizdan boşqasini qilsak yutamiz. Kimningdir statusini tuşiriş istagi paydo bölganida, köpgina holatlarda, aksinça uni oşiriş samaraliroq hisoblanadi.
15. Bahs — doimo statusning buzilişi va uning himoyasidir. Bahslar heç qaçon oqilona böla olmaydi.
16. Yölboşçi instinktlarga asoslanmasdan harakat qiladi. Xavf tuğilgan çoğda insonning uçta bazaviy reaksiyasi — hujum qiliş, qoçiş va sezib qolmasliklari uçun içakdek çözilib yotib olişga javob beruvçi miya qismi — miyaçasi işga tuşadi. Qandaydir bir vaziyatni biz hayotimizga tahdid sifatida qabul qilsa, miyamiz jamiki resurslarini yaşab qoliş uçun miyaçaga sarflaydi. Miyaning boşqa qismi esa öçadi. Heç e'tibor berganmisiz, his-hayajonli bahslar çoğida ön yillab birga işlagan, közingiz tuşgan narsalar va insonlarning ismini eslay olmay qolasiz? Siz yo hujum qilişni yo ketişni xohlaysiz, yoki heç narsa qilolmasdan qotib qolasiz. Şu bois yölboşçi instinktlarga asoslanib iş körmasligingiz kerak. Avvalo tinçlanib oliş kerak.
17. Birovlardan özingizga ravo körmaydigan munosabatni boşqalarga qilmang. Aksinça. Boşqalar sizga qanday munosabatda bölişini istasangiz, siz ham ularga şunday munosabatda böling.
18. Insonlar özgarişlarni yoqtirişmaydi. Biz noma'lumlikni xavfga mengzaymiz. Yölboşçi kompaniyada özgarişlar amalga oşira boşlasa, yangilikning ma'nisi va foydasi nimalardan iborat ekanligini bir neça bor batafsil tuşuntirib berişi kerak. Men şunday vaziyatlarga guvoh bölganmanki, ba'zi kompaniyalarda uç oy mobaynida jiddiy özgarişlar bölişini aytib kelişgani, lekin aynan qanday özgarişlar yuz berişi yaşirilganida odamlar şunçaki işdan böşab keta boşlaşgan. Çunki heç kim ham doimiy tahlika va asabiylaşiş iskanjasida bölişni istamaydi.
19. Insonlarni jarimaga tortmang! Men şu paytgaça jarimaga tortilgan va özini adolatli va haqqoniy jarimaga tortilgan deb biluvçi birorta insonni körmaganman. Jarimalar — bu destruktiv vosita. Agar inson sizning xodimlar kriteriyingizga töğri kelmasa, «sizniki» bölmasa, uni uşlab turişdan ne foyda? Agar töğri kelsayu, adaşsa — uni jazolaşdan ne naf? Çoğlantiriş asosida işlang, insonlarni töğri tanlang, «sizniki bölmagan» xodimlarni jarimaga tortib, ularning yanada kayfiyatini öldirişga sababçi bölmang.
20. Qörquv qançalik köp bölsa, şunçalik iştirok, işonç va mas'uliyat kam böladi. Qörqitib işlatiş madaniyati quldorlik tizimi vaqtida samarali bölgan, hozir u kompaniyaga muvaffaqiyatli bölişga xalaqit beradi va rivojlanişni sekinlaştiradi.
21. Yölboşçi «xato qiliş huquqi»ni beradi. Heç iş qilmayotgan odamgina xatoga yöl qöymaydi. Şuning uçun bir muvaffaqiyat uçun önlab xatolarga yöl qöyiladi. Bu holatda kompaniyada xato va sovuqqonlik (mas'uliyatsizlik) örtasidagi farq aniqlab olinişi kerak.
22. Yaxşi yölboşçiga ega kompaniyalarda Losada koeffitsiyenti yuqori böladi. Agar kompaniya içida ijobiy va salbiy fikr-mulohazalar 3 ga 1 nisbatdan kam bölsa, bunday kompaniya uzoq muddatli rejada doimo muvaffaqiyatsiz sanaladi. Tadqiqotlarga köra, eng muvaffaqiyatli kompaniyalarda 1 salbiy fikrga 6–8 ijobiy mulohaza töğri keladi. Bu körsatkiçdan yuqori bölsa yana bir ğaroyib holat yuzaga keladi — samaradorlik yana pasayadi, kompaniya içida 12ta ijobiy fikrga 1ta salbiysi töğri kelsa ham bunday kompaniyalar zararga işlay boşlaydi. Me'yoridan ortiq maqtov bölgan joyda aniq közböyamaçilik böladi.
23. Yölboşçi maqtaydi va taşakkur bildiradi. Biz barçamiz tabiatan hadiksiraymiz. Qadimgi zamonlarda baxtli insonlar köp ham yaşaşmagan. Ularda stress gormoni — kortizol darajasi past bölgan. Ular beparvo va baxtli alfozda ğordan çiqib kerişayotgan paytda birinçi bölib yirtqiçlar hujumiga duçor bölişgan. Şuning uçun omon qolgan insonlarning juda köpçiligi jonsarak. Yölboşçi esa şu jonsaraklikni boşqarişda ularga kömak berişi kerak. Xodimlaringizni mitti muvaffaqiyatlariga ham e'tibor berişga harakat qiling.
24. Uç narsa xodimni «işga tuşiriş uçun yoqadi»: avtonomlik, maqsad sari yönalganlik va professionalizm. Yölboşçi xodimlariga işonadi va ularga qaror çiqariş erkinligini beradi. U xodimlariga öz oldlariga maqsad qöyiş va unga yetişiş uçun yordam beradi.
25. «Muammo» – eng salbiy böyoqlarda yangraydigan sözlardan biri. Uni yaxşisi «masala» yoki «savol» sözlari bilan almaştirgan ma'qul. Yana bir salbiy böyoqlardagi söz — «yöq». Mijoz nimani eşitadi? «Yöq, bölmaydi ham». Biz esa kompaniyamizda «yöq» sözini «bir haftadan söng böladi», «örniga boşqasini taklif etişimiz mumkin» sözlariga almaştirganmiz. Salbiy sözlardan yana «ammo, lekin, biroq»lar bor, ular özi yangragungaça bölgan barça gaplarning qadrini tuşiradi. Apple kompaniyasida «ammo», «lekin», «biroq» örniga «ma'lum bölişiça» iborasi qöllaniladi.
26. Sökinişni bas qiling. Me'yorsiz leksika energiyani parçalaydi. Hurmat bilan munosabatda böliş — yaratişga xizmat qiladi.
27. Xodimlarni sizlaşni maslahat beraman. Mijozlar bilan ham. Tadqiqotlarga köra, agar mijozlarni «sen»lasangiz foydaning 20 foizidan quruq qoldim deyavering.
28. Yölboşçi ba'zan ketadi. Yölboşçilik ba'zida aks tasir körsatadi, ayrim hollarda «Bizga ulkan miqdorda çizib bergan ğoyalaringizni amalga oşiriş uçun imkoniyat bering», deb söraşlari mumkin. Men kompaniyamda tizimli işni taşkil qiliş kerakligini va yangi ğoyalarning doimiy oqimi xalaqit berayotganini anglaganimda yarim yilga kompaniyani tark etganman. Şunda xodimlar: «Vaçe Gamletoviç, qayting! Siz va energiyangiz kerak bölyapti», deb çaqirib olişgan.
29. Öz vaqtida biz avtoturargohda rahbariyatning «öz» joyi bölmaydi, deb kelişib olganmiz. Har bir odam qayer böş bölsa, öşa joyga maşinasini qöyadi. Avtoturargohlardagi öşa alohida joylardan şaxsga siğiniş boşlanadi. Germaniya va Yaponiyada eng samarador iqtisodiyotlar hukmron. Germaniyada aylanmasi yarim milliard yevro bölgan kompaniya egasi korportaiv oşxonada öz xodimlari bilan birga tuşlikka navbatga turadi. Uning avtoturargohda öz joyi yöq. U qayerdadir baland qavatda, hammaning közidan panada kabinetida emas, şu yerda, hamma bilan birga. Bunday kompaniyalarda xodimlar özlarini qanday his qilişadi? Albatta yaxşi his qilişadi, töğrimi?
30. Imkoni boriça barça işlarni xodimlaringizga bölib bering. Özingizga esa faqat şaxsan özingiz qila oladigan işlarni qoldiring. Har kuni bajariş uçun 30 daqiqa vaqt sarflaydigan işni bölib berib, yiliga qança vaqt iqtisod qilişingizni hisoblab çiqing. Vaqtni esa bu işni berib yuborişga sarmoya qiling.
31. Yölboşçi ziddiyatlarni hal qiladi. Ziddiyat röy berganida insonni töliq eşiting, söng uning raqibining nuqtai nazarini öz sözlaringiz bilan aytib bering. Şundan söng rozilik bergan barça narsani sanab çiqing. Söngra insondan nima örganganingizni sözlab bering. Undan keyin nimadan norozi ekanligingizni sanab öting va umumiy yeçim toping.
32. Yölboşçining boş sifati — energiyasi. Agar energiya bölmasa — heç narsasi yöq demak. Energiya — bu benzin. Kapoti ostida 1000 ot kuçiga ega motori bölgan, lekin bir tomçi ham benzini bölmagan Ferrari’ni tasavvur qiling-a! Xöş, u uzoqqa bora oladimi? Xuddi şuningdek, energiyasiz yölboşçi naqadar uluğ ğoyalar kelmasin, heç narsa yarata olmaydi. Yölboşçi şaxsiy energiyasining yuqori darajasini saqlaşni örganişi kerak. Şuningdek, insonlar kun böyi ğayratli va bardam bölişi uçun şart-şaroitlar yaratişi lozim.
33. Bizda barça kabinetlarda kompaniya missiyasi va mijozlar bilan işlaşning uç qoidasi osiğliq turibdi. Birinçi qoida: mijozning manfaatini kompaniya manfaatidan ustun qöyiş. Ikkinçi qoida: garçi daromadlarimizning pasayişiga sabab bölsa ham, mijozga doim haqiqatni aytiş. Uçinçi qoida: faqat özimiz vakolatli bölgan masalalardagina maslahat beriş.
34. Kompaniya qadriyatlari nima? Siz xodimlarning yuriş-turişlari qay tarzda bölişini istaşingizni bildiradi. Siz rostgöylikni tarğib qilar ekansiz, bu bitta holat. Agar siz foyda uçun «yaşaşni istasang yölini qil», deya yumşoqroq qilib şama qilsangiz, xodimlaringiz alday boşlaydi va mijozlar ketib qoladi, boz ustiga ular bilan işlamanglar, deb boşqalarga ham aytadi. Natijada, bir-bir yarim yilda mijozlarning oyoği uziladi. Agar siz xodimga mijozni aldaş huquqini bersangiz, ertami-keçmi u sizni ham alday boşlaydi.
35. Qandaydir biznes-jarayon uçun birdaniga ikki kişi javob bermoqdami — demak u uçun heç kim mas'ul emas.
36. Baxt bu — har bir insonning botiniy talabi. Nimaiki iş qilayotgan bölsangiz, baxtli böliş ehtiyojidan kelib çiqmoqdasiz. Yangi biznesni nega oçayotganingiz, yangi telefonni nega xarid qilayotganingiz, yangi insonlar bilan nega tanişayotganingiz haqida öylab köring. Pirovard natijada bularning barçasini özimiz ham baxtli bölib, xodimlarimiz, yaqinlarimiz va jamiyatga yanada barkamol va baxtli bölişlari uçun kömaklaşiş uçun qilyapmiz.
37. Yölboşçi baxt madaniyatini yaratadi. Baxtli kompaniyalarda insonlar 31 foizga samaraliroq işlaşadi, 66 foizga kamroq oğrişadi, qönimsizlik 51 foizga, işda holdan toyiş 125 foizga kamroq. Jarayonni kuzatiş va kompaniyalarga baxt madaniyatini taraqqiy toptirişda yordamlaşişning özi ham bir baxt.
38. Qaçonki nimanidir taqiqlasangiz, mutlaqo teskari samaraga ega bölasiz. Xodimlaringizdan «keçikmaslik»ni emas, öz vaqtida kelişni, «kasal bölmaslik»ni emas, doimo soğlom bölişni sörang.
39. Muvaffaqiyatingiz birinçi navbatda sizning fikrlaş uslubingizga boğliq. Tadqiqotçilar tomonidan isbotlangan: atrof-muhit hayotingizga bor-yöği 10 foizga ta'sir körsatadi. Hayotingizda sodir böladigan narsalarga 90 foiz özingiz ta'sir ötkazasiz.
40. Qadriyatlaringizni aniqlaştirib oling. Afsuski, qadimdan qadriyatlarimizning asosini kun köriş qadriyatlari taşkil etadi. Qadriyatlar fe'l-atvorga ta'sir ötkazadi, fe'l-atvor esa hayotimizga. Agar siz uçun qadriyat — rostgöylik, yoki qadriyatingiz — yolğonçilik, insonlarni aldaş bölsa, atrofingizdagi insonlar mutlaqo farqli, siz esa turliça voqelikda bölasiz.
