Fergyusonning eng katta xatosi: gollandiyalik qoya

1999/2000 yilgi mavsumda Stamga şerik sifatida fransiyalik Mikayel Silvestr sotib olindi. Fergyuson himoya markazini Stam, Silvestr va Fil Nevill örtasida rotatsiya qila boşladi. Bu qaror himoya markazida öziga yaraşa boğlamlarga sabab bölişi kerak edi, ammo unday bölib çiqmadi. Silvestr juda köp öyinlarda pozitsion xatolarga yöl qöyar, şuningdek, baquvvat britaniyalik hujumçilarga yakkakuraşlarda boy berardi. Fil Nevill ham heç qaçon top himoyaçi bölmagan, uning jismoniy körsatkiçlari ham bu pozitsiya kiçik Nevill uçun begona ekanini körsatib turardi. Natijada, jamoa bir yilda barça musobaqalarda 66ta gol ötkazib yubordi. Töğri, «MYu» öşa mavsumda yaqin ta'qibçisi «Arsenal»ni 18 oçkoga ortda qoldirib, çempion böldi, lekin boşqa barça frontlarda muvaffaqiyatsiz qatnaşdi.

ÖYIN USLUBI

Stam klassik stopperlar toifasiga kirardi. Baland böy (1.91 sm) standart vaziyatlarda uni yengilmas raqibga aylantirardi. Taktik tomondan öyinni uqiy oliş qobiliyati yordamida töpni egallab oliş borasida benazir bölgan. Xarakter jihatidan uni Roy Kin, Denis Irvin, Niki Batt va Peter Şmayxelning yoniga, ya'ni «yomon yigitlar» qatoriga kiritiş mumkin.

Yap Stamning professionalligi va jasorati haqida ham alohida ta'kidlaş mumkin. Ayniqsa, Yevro-2000dagi bir voqea hammaning esida bölsa kerak. Yap töp uçun kuraşda çexiyalik gigant Yan Koller bilan töqnaşadi va qoşi yorilib ketadi. Vraçlar Stamning qoşini maydon çetida, kamering köz öngida tikişgan, futbolçining yuzida biror oğriq alomatini seziş juda qiyin edi.

JAROHAT

Ikki ajoyib mavsumdan söng, uçinçisi juda yomon boşlandi – sentabr oyida Stam oğir jarohat oldi va mavsum oxirigaça maydonga tuşmaslikka töğri keldi. Aynan öşa tanaffus tufayli Yap Stamga «Mançester Yunayted»dagi içki muhit haqida kitob yoziş ğoyasi kelgandi. Bahorda bosib çiqarilgan «Yuzma-yuz» kitobi balki futbolçining Mançesterdagi faoliyatining tugaşida muhim ahamiyat kasb etgan.  

Kitobning bir neça bölimini kuzatgan har qanday öquvçi muallifning bu sohadan ança uzoq bölganini payqaydi – asar «Indzagi - simulyant», «Viyeyra – ablah» kabi noxolis baholar bilan tölib ketgan. U hatto aka-uka Nevillarni ham ayab ötirmagan, göyoki ularni oşiq-ma'şuqqa çiqarib yuborgandi. Kitobda Stamning klubda birorta ham dösti yöqligi haqida ham söz boradi, eng dahşatlisi Aleks Fergyuson Stam bilan PSVdan xabarsiz muzokaralar olib borgani haqida yozilgan. Qoidaga zid bölgan bu holat yuzasidan tegişli taşkilotlar darrov suriştiruvni boşlaşgan va bu Aleks Fergyusonga yetarli darajada boş oğriği olib kelgandi. 

SUHBAT

Köpçilik uçun kutilmaganda, Fergyuson uşbu kitob haqida heç qanday fikr bildirmadi va Stam bilan ham bu haqida gaplaşmadi. Ammo baribir murabbiy va futbolçi örtasidagi devor aynan öşa kitobning ommaga taqdim etilişi bilan boğliq. Kulminatsiya esa, 2001/02 mavsum startida «Fulhem»ga qarşi öyindan keyin sodir böldi. Öşanda Yap Stam juda işonçsiz harakat qilgandi.

Ular juda baland ovozda tortişdilar. Fergyuson futbolçiga yomon öynaganini aytdi, Stam esa, butun jamoa qoniqarsiz bölgani bilan javob qaytarib, özini himoya qildi. Uzoq tortişuvdan keyin Stam uyiga ketdi, Fergyusonning muhim gapi «oğzida qoldi».

«Uyga qaytişda menga Ser Aleksning kotibasi telefon qildi va murabbiy men bilan gaplaşmoqçi ekanini aytdi. «Qayerdasan?» deb söradi Fergi. Men yoqilği quyiş şoxobçasida ekanimni aytdim. «Öşa yerda kut» dedi Fergi. Şoxobça oldida u maşinasini qöyib, mening maşinamga, oldimga kelib ötirdi. «Seni «Latsio»ga ötiş varianti qoniqtiradimi?», – deb söradi u mendan. Men rozi böldim. Darrov. Qisqagina suhbat katta klubni tark etişimga kifoya böldi. Öşa paytda balki bu haqida öylab körmagandirman, lekin hozir eslasam, menimça, rozi bölmasligim kerak edi», – deb hikoya qiladi Yap.

KeTIŞ

Bir neça kun ötib, Stam rasman «Latsio» futbolçisi sifatida taniştirildi. «Blanni sotib olişim mumkinligini bilganimdan söng, Stamni sotiş şart edi», – deb öşa vaziyatga baho berdi Fergyuson. Jurnalistning Stam haqidagi savoliga murabbiy, aslida transferning ğirt sport prinsiplaridan kelib çiqilganini, kitob va boşqa masalalarning ta'siri butkul yöqligini aytdi. Fergyusonning öylaşiça, Stamning eng zör davrlari ortda qolgandi, Nevillar yoki Braun kabi futbolçilarning rivojlanişi uçun esa, maydon taşqarisida ham «özniki» böla oladigan futbolçi kerak bölardi.  

«Men ketişga majbur böldim» – deydi Stam, - «men qolişim mumkin edi: şartnoma muddati tugamagan. Ammo baribir meni öynatişmasdi. Mayli, bundan falokat yasaş şart emas, klub öz qarorini berdi. Men bu qarorni töğri deb bilmayman, lekin tuşunaman».

Aslida hozir ham tuşuniş qiyin, «Yunayted»dek klub, öşa davrning eng yaxşi himoyaçilaridan biri sifatida e'tirof etilgan 29 yoşli himoyaçini osongina qöyib yuborgandi. «Old Trafford»dagi barça mavsumlarida çempion bölgan, Çempion Ligasi ğolibi bölgan himoyaçini.

Yap Stamning keyingi taqdiri unçalik yorqin keçmagan bölsa-da, vaqt ötib, Fergyuson öşanda xatoga yöl qöyganini tan olgandi. «Stamning sotilişi mening «Mançester Yunayted»dagi butun davrimda yöl qöyilgan eng katta xatodir» – deb yozadi murabbiy avtobiografik kitobida.

Kim biladi, bu voqea sodir bölmaganda, Yapning Mançesterdagi taqdiri, umuman «MYu»ning taqdiri boşqaça bölişi mumkin edi, zero aynan Stamning ketişidan söng, 2003-2006 yillarda klub oğir yillarni boşdan keçirdi, ayniqsa himoya markazida to Vidiç- Ferdinand juftligi paydo bölgunça muammolar girdobida qoldi. 

Stam esa avval «Latsio»da töp surdi. U 2001-2004 yillarda Rim jamoasida qoldi.

Keyingi 2 mavsumni Italiyaning boşqa bir grandi «Milan» safida ötkazdi.

Uning futbolçilik faoliyatidagi oxirgi jamoa «Ayaks» böldi. U futbolçilik faoliyatini yakunlagaç ham Amsterdamda yordamçi murabbiy bölib işlaşda davom etdi (2007-2011). Stam 2011-13 yillarda «Zvolle»da murabbiyga yordamçilik qildi. 2013 yildan 2016 yilgaça yana «Ayaks» murabbiyi böldi.

Hozir Stam «Reding» boş murabbiyi hisoblanadi. Şu bilan birga, doim, Stam Fergyuson haqida iliq gaplar aytadi, uning faoliyatida «Yunayted»ga bölgan transfer, öyinçi sifatida öziga bölgan işonç ham murabbiyning xizmati ekanini aytişdan çarçamaydi.

«Uning qöl ostida töp suriş faoliyatimdagi eng katta voqea edi va men bundan faxrlanaman. Faqat ketişim bilan boğliq holatlarni emas, mana şu fikrlarimni ham bilişlarini istayman», – deydi niderlandiyalik sobiq futbolçi.

Murabbiy va futbolçi bugungi kunda özaro nizoni unutişgan va tez-tez bir-birlari haqida yaxşi gaplar aytib turişadi. Hatto faoliyatini yakunlagaç, Fergyuson Stamni «Mançester Yunayted»ning faxriy elçisi bölişga taklif qildi, uni Janubiy Amerika böyiça skaut qilib tayinladi.

Yap Stam aslida «MYu» libosida bir neça yuzlab öyinlarda maydonga tuşmagan bölsa-da, jamoa muxlislari yodida işonçli, buyuk va afsonaviy futbolçi sifatida qolaveradi.

ManUnitedOne materiali asosida