Video: Şavkat Mirziyoyevning Samarqanddagi xalqaro konferensiyada sözlagan nutqi
|15:00 / 12.11.201736 67617 min
Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Samarqand şahrida ötgan «Markaziy Osiyo: yagona tarix va umumiy kelajak, barqaror rivojlaniş va taraqqiyot yölidagi hamkorlik» mavzusidagi xalqaro konferensiyada nutq sözladi. Nutq videosi konferensiyada iştirok etgan Kun.uz muxbiri tomonidan tayyorlangan.
Muhtaram Yença janoblari!
Qadrli Mogerini xonim!
Hurmatli taşqi işlar vazirlari, xalqaro taşkilotlar hamda diplomatik missiya rahbarlari, konferensiya iştirokçilari!
Xonimlar va janoblar!
Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlik va barqaror rivojlaniş masalalariga bağişlangan xalqaro konferensiyaning barça iştirokçilari va mehmonlarini saxovatli Özbekiston zaminida, qadimiy Samarqand şahrida samimiy qutlayman.
Birlaşgan Millatlar Taşkiloti va şaxsan Boş kotib Antoniu Guterriş janoblariga mazkur forumni ötkaziş taşabbusini qöllab-quvvatlagani uçun alohida minnatdorlik bildiraman.
Uşbu zalda Markaziy Osiyo mamlakatlari taşqi işlar vazirlari, Rossiya, Xitoy, AQŞ, Yevropa mamlakatlari, Yaponiya, Turkiya, Eron, Hindiston, Pokiston, Afğonistondan taşrif buyurgan yuqori martabali mehmonlar, Mustaqil Davlatlar Hamdöstligi, Şanxay Hamkorlik Taşkiloti, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik taşkiloti va boşqa xalqaro hamkor taşkilotlar vakillarini körib turganimdan mamnunman.
Hurmatli konferensiya iştirokçilari!
Bugungi Forumning neçoğli muhim va dolzarbligi uning
Mavzuga oid
“Markaziy Osiyo: yagona tarix va umumiy kelajak, barqaror rivojlaniş va taraqqiyot yölidagi hamkorlik”
deb nomlanişidan ham yaqqol körinib turibdi.
Bizning mintaqamiz xalqlarini ming yillik qardoşlik va yaxşi qöşniçilik riştalari boğlab turadi. Bizni tarix, din, umumiy madaniyat va an'analar birlaştiradi.
Yevroosiyoning “yuragi”da joylaşgan mintaqamiz Yevropa va Yaqin Şarq, Janubiy va Şarqiy Osiyoni boğlovçi köprik bölib, Rossiya va Xitoy singari yirik davlatlar bilan çegaradoşdir.
Mintaqamiz tabiiy resurslarga boy, bu yerda köplab mamlakatlar va butun mintaqalar rivojiga sezilarli darajada ta'sir körsatgan noyob madaniyat va taraqqiyot salohiyati mavjud.
Ayni paytda Markaziy Osiyoda qudratli davlatlarning manfaatlari kesişmoqda, beqarorlik va qarama-qarşilik öçoqlariga tutaş bölgan uşbu mintaqa yaqin va uzoq xorijda röy berayotgan barça salbiy jarayonlar ta'sirini his etmoqda.
Tabiiy savol tuğiladi:
mintaqada vaziyat qanday rivojlanadi?
Bu yerda qanday kuç ustun keladi – nizo va qarama-qarşiliklarmi yoki hamkorlik va taraqqiyotmi?
Umumiy aholisi
70 milliondan
ortiq bölgan mintaqamizning kelajagi bugungi kunda Markaziy Osiyoning har bir davlati tomonidan barpo etilmoqda.
Bizning qat'iy işonçimizga köra, amaliy hamkorlikka tayyorlik va unga astoydil intiliş, şuningdek, barça Markaziy Osiyo mamlakatlarining umumiy kelajak uçun mas'uliyatni his etişi mintaqaning barqaror rivojlanişi va farovonligining mustahkam poydevori va kafolatidir.
Özbekiston bahsli masalalarni tezroq hal qiliş va özaro işonçni yanada mustahkamlaş tarafdoridir.
Davlatlarimiz aynan yaxşi qöşniçilik va özaro manfaatli hamkorlik tamoyillari asosida savdo-iqtisodiy, transport-kommunikatsiya, madaniy-gumanitar sohalarda, xavfsizlik va barqarorlik masalalarida öz salohiyatini yanada samarali amalga oşira oladi.
Işonçim komil, bundan barça – Markaziy Osiyo davlatlari ham, boşqa mamlakatlar ham birdek manfaat köradi.
Bizning boş maqsadimiz
– umumiy sa'y-harakatlarimiz bilan Markaziy Osiyoni barqaror, iqtisodiy rivojlangan va yuksak taraqqiy etgan mintaqaga aylantirişdan iborat.
Buning uçun biz turli nizolarni qözğaydigan va unga kömaklaşadigan sabab va omillarga birgalikda barham bermoğimiz, umummintaqaviy ustuvor manfaatlarni inobatga oliş asosida milliy rivojlanişni ta'minlamoğimiz zarur.
Biz bugun taraqqiyotimizning umumiy ustuvor yönalişlarini anglagan holda, çegara, suvdan foydalaniş, transport va savdo singari ötkir mintaqaviy masalalarni yeçiş böyiça oqilona murosa yölini izlamoqdamiz.
Bugungi konferensiya doirasida
Özbekiston, Qozoğiston va Turkmaniston tomonidan Davlat çegaralarining tutaşgan nuqtasi hududi haqida şartnoma imzolandi.
Uşbu şartnoma muddatsiz bölib, denonsatsiya qilinmaydi, u uç qöşni davlat örtasidagi döstlik riştalarini yanada mustahkamlaydi.
Sönggi paytda Özbekiston va Qirğiziston öz çegaralarining
85 foizi
yuzasidan kelişuvga erişdi. Köpdan buyon davom etib kelayotgan muammolardan biri deyarli hal etildi.
Transport sohasidagi hamkorlik kengaydi. Tojikiston bilan töğridan-töğri aviaqatnovlar tiklandi. Tovar ayirboşlaş hajmi oşmoqda, çegaraoldi hududlar örtasidagi aloqalar mustahkamlanmoqda, madaniy-gumanitar sohadagi munosabatlar faollaşmoqda.
Şu bilan birga,
qölga kiritilgan dastlabki natijalardan xotirjamlikka berilişimiz mumkin emas, biz hali yölning boşida turibmiz, deb hisoblayman.
Munosib kelajakni ta'minlaş uçun bugun biz qanday aniq vazifalarni bajarişimiz muhim va zarur?
Birinçidan, bu savdo-iqtisodiy aloqalarni rivojlantiriş va tovar ayirboşlaş hajmini oşiriş hamda kooperatsiyani mustahkamlaş uçun qulay şaroitlar yaratişdir.
Mintaqaviy iqtisodiy forumni
taşkil etiş bu yönalişdagi amaliy qadam bölişi mumkin.
Bu örinda gap biznes hamjamiyatlari örtasida bevosita muloqot va özaro savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy va innovatsion hamkorlik borasidagi aniq loyihalarni atrofliça muhokama qiliş haqida bormoqda.
Bizning mintaqa mamlakatlari işbilarmon doiralari hamda yetakçi korxonalar vakillari bilan bir neça bor ötkazgan uçraşuvlarimiz iqtisodiy aloqalarni sezilarli ravişda faollaştiriş va özaro savdo hajmini oşiriş imkonini berdi.
Masalan, yil boşidan buyon Özbekistonning mintaqa mamlakatlari bilan
tovar aylanmasi
örtaça
20 foizga
, ayrim davlatlar bilan esa qariyb
70 foizga
ösdi.
Mintaqalararo hamkorlik
masalasiga alohida e'tibor qaratilişi lozim. Şu munosabat bilan
Markaziy Osiyo davlatlarining hududlar rahbarlari (hokimlari) biznes hamjamiyatining assotsiatsiyasini ta'sis etişni
taklif qilaman.
BMT ekspertlarining hisob-kitoblariga köra, Markaziy Osiyo mamlakatlari örtasidagi samarali kooperatsiya aloqalari
10 yil mobaynida mintaqaviy yalpi içki mahsulotni kamida ikki barobar oşiriş imkonini bergan bölar edi.
Uşbu mexanizmlar butun Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanişni ta'minlagan holda, mamlakatlarimiz hududlarining sanoat, investitsiya va intellektual sohalardagi salohiyatini töla işga soliş imkonini berişiga işonaman.
Ikkinçidan,
mintaqaning
tranzit-logistika
salohiyatidan
yanada samarali foydalaniş va
transport infratuzilmasining jadal rivojlanişini ta'minlaş
lozim.
Bu yönalişda mintaqa mamlakatlari tomonidan amaliy qadamlar qöyilganini mamnuniyat bilan qayd etişni istardim.
Turkmanistonlik döstlarimiz tomonidan Amudaryodan ötadigan
Turkmanobod – Forob
yangi temir va avtomobil yöllari köpriklari işga tuşirildi. U
Özbekiston – Turkmaniston – Eron – Ömon
transport-tranzit yönalişining muhim tarmoğidir.
Tez orada
Özbekiston – Qirğiziston – Xitoy
temir yöli qurilişini boşlaş böyiça kelişuvga erişildi, şuningdek, uşbu transport yölagi böylab sinov tariqasidagi avtopoyga amalga oşirildi.
Şu munosabat bilan
Transport kommunikatsiyalarini rivojlantiriş böyiça umummintaqaviy dasturni
işlab çiqiş va qabul qiliş zarur, deb hisoblaymiz.
Umumiy yondaşuvlarimizni kelişib oliş uçun biz 2018 yilda Toşkentda
“Markaziy Osiyo xalqaro transport yölaklari tizimida: strategik istiqbollar va amalga oşirilmagan imkoniyatlar”
mavzusida
xalqaro konferensiya
ötkazişni rejalaştirmoqdamiz.
Konferentsiyaning işida barça şeriklarimiz faol iştirok etişiga umid qilamiz.
Uçinçidan, bu – Markaziy Osiyoda xavfsizlik va barqarorlikni ta'minlaş maqsadida amaliy hamkorlikni yanada mustahkamlaşdir.
Bugungi kunda mintaqaning barça mamlakatlari terrorizm, diniy ekstremizm, transmilliy jinoyatçilik va narkotrafik tahdidlariga duç kelmoqda.
Uşbu tahdidlarga qarşi samarali kuraşişni faqat birgalikda, mintaqa mamlakatlari örtasidagi amaliy hamkorlik mexanizmlari doirasida ta'minlaş mumkin.
Xavfsizlikka tahdidlarni “öziniki va özgalarniki” deb ajratişdan voz keçiş, “yaxlit xavfsizlik” tamoyiliga amalda rioya qiliş
zarur, degan qat'iy fikrdamiz.
Birlaşgan Millatlar Taşkiloti
mintaqaviy xavfsizlik muammosini, avvalo, preventiv diplomatiya usullaridan foydalangan holda hal qilişda muhim örin tutişi lozim.
Şuningdek, MDH, ŞHT, YeXHT va boşqa nufuzli xalqaro hamda mintaqaviy tuzilmalar mexanizmlari doirasida özaro hamkorlikni mustahkamlaş zarur.
Bugungi kunda Markaziy Osiyoda barqaror va izçil taraqqiyotning istiqbollari qöşni
Afğonistonda
tinçlik örnatiş bilan çambarças boğliqdir.
Birinçi galdagi vazifalardan biri Afğonistonning mintaqaviy iqtisodiy jarayonlarga qöşilişiga har tomonlama kömaklaşişdan iborat.
Bu dunyo hamjamiyatining Afğonistonda tinç taraqqiyotni ta'minlaşga qaratilgan sa'y-harakatlariga ğoyat muhim hissa bölib qöşiladi.
Özbekiston bundan keyin ham bu qöşni mamlakatni iqtisodiy jihatdan tiklaş, uning transport va energetik infratuzilmasini rivojlantiriş, milliy kadrlar tayyorlaş jarayonlarida faol iştirok etişini ta'kidlamoqçiman.
Markaziy Osiyoda barqarorlik va izçil taraqqiyotni ta'minlaşning ustuvor yönalişi –
ekstremistik ğoyalarga qarşi qat'iy kuraşişdan iboratdir.
Köpinça hayotga endi qadam qöyayotgan yoşlar uning ta'siriga tuşib qolmoqda.
Markaziy Osiyo – aholining yoşi böyiça eng “yoş” mintaqalardan biridir: bu yerda aholining qariyb
60 foizini yoşlar
taşkil etadi va bu dunyo böyiça örtaça körsatkiçdan ança yuqoridir.
Aynan şu maqsadda Özbekiston Birlaşgan Millatlar Taşkiloti Boş Assambleyasining yaqinda Nyu-Yorkda bölib ötgan sessiyasida
Yoşlar huquqlari töğrisidagi xalqaro konvensiya
ni işlab çiqiş hamda
“Ma'rifat va diniy bağrikenglik” deb nomlangan maxsus rezolyutsiya
ni qabul qiliş taşabbusi bilan çiqdi.
Uşbu taşabbuslarni Markaziy Osiyoning barça mamlakatlari qöllab-quvvatlagani yoşlar örtasida radikal qaraşlar tarqalişining oldini oliş, töğri yöldan adaşganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qiliş va ularni soğlom hayotga qaytarişga tayyorligimizning
amaldagi yaqqol ifodasi sifatida namoyon böladi.
Bizning tajribamiz şuni körsatmoqdaki, birinçi galda yoşlarni ilm-ma'rifatga örgatiş, ularga
islom dinining insonparvarlik mohiyati,
islom madaniyatining asl qadriyatlarini yetkaziş ekstremizmga qarşi kuraşişning eng samarali vositasi hisoblanadi.
Bu borada biz Samarqandda
Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi
va
Toşkentda Islom sivilizatsiyasi markazi
ni taşkil etişga qaror qildik.
Törtinçidan, bu – davlat çegaralarini delimitatsiya va demarkatsiya qiliş jarayonini tezda va uzil-kesil yakuniga yetkazişdir.
Biz çegaraoldi muammolarini hal etib, mamlakatlarimiz örtasidagi savdo-iqtisodiy va madaniy-gumanitar sohalardagi hamkorlikni yanada kengaytiriş yölida mustahkam poydevor yaratamiz.
Biz davlat çegaralarini delimitatsiya qiliş borasidagi muzokaralarda yuzaga keladigan murakkab masalalarni hal etiş böyiça izçil yölga qöyilgan va birgalikda çuqur öylab amalga oşirayotgan işlarimizni davom ettiriş zarur, deb hisoblaymiz.
Biz oqilona murosa va özaro teng almaşinuv asosida, özaro manfaatlarimizni hisobga olgan holda, bu öta dolzarb muammoni tez orada hal etamiz, deb işonaman.
Beşinçidan, mintaqada suv resurslaridan adolatli foydalaniş muammosini imkon qadar tezroq tartibga soliş lozim.
Işonçim komil, mazkur masalalarni hal etişda mintaqadagi barça davlatlar manfaatlarini hisobga oladigan xalqaro huquqiy me'yorlar asosida iş olib boriş kutilgan samarani beradi.
Özbekiston BMT tomonidan işlab çiqilgan
Amudaryo va Sirdaryo havzalari suv resurslaridan foydalaniş töğrisidagi konvensiyalar
loyihalarini qöllab-quvvatlaydi.
Orol dengizining ekologik halokati
bilan boğliq eng ötkir muammolarni hal etiş ham sa'y-harakatlarimizni birlaştirişni talab etadi. Orol muammosi bizning nafaqat umumiy dardimiz, balki umumiy vazifamizdir.
Mintaqaviy va xalqaro darajada say'-harakatlarimizni birlaştirmasdan turib, uşbu tahdidlarga qarşi munosib çoralar işlab çiqa olmaymiz.
Biz Orolböyida yuzaga kelgan dolzarb muammolarni hal etiş, şuningdek, ijtimoiy muhim ahamiyatga molik loyiha va dasturlarni amalga oşirişga donorlik kömagini jalb etiş maqsadida Markaziy Osiyo mintaqasining barça davlatlari faoliyatini yanada faollaştiriş zarur, deb hisoblaymiz.
Oltinçidan, mamlakatlarimiz va xalqlarimiz örtasida madaniy-gumanitar aloqalar, döstlik va yaxşi qöşniçilik munosabatlarini mustahkamlaş lozim.
Bu Markaziy Osiyodagi mintaqaviy hamkorlikni jadallaştirişning asosiy şartlaridan biridir.
Şu nuqtai nazardan, biz faol madaniy-gumanitar muloqotni davom ettiriş, mamlakatlarimizda madaniyat kunlari va turli ijodiy tadbirlarni muntazam taşkil etiş, ta'lim va sayyohlik sohasidagi almaşuvlarni “xalq diplomatiyasi”ning eng muhim vositasi sifatida rivojlantiriş tarafdorimiz.
Oddiy va oçiq insoniy muloqot – mintaqada döstlik, hamjihatlik va barqarorlik muhitini mustahkamlaydigan eng işonçli usuldir.
Hurmatli xonimlar va janoblar!
Markaziy Osiyodagi dolzarb masalalarni mamlakatlarimizning sa'y-harakatlarini umumiy mas'uliyat tamoyili asosida birlaştiriş orqaligina hal etiş mumkin, degan fikrimga, öylaymanki, sizlar ham qöşilasiz.
Yuqorida qayd etilgan vazifalarning amalga oşirilişi
Markaziy Osiyo mamlakatlari davlat rahbarlarining özaro maslahatlaşuvlari böyiça uçraşuvlarni muntazam taşkil qiliş
imkonini yaratgan bölar edi.
Bizning bu boradagi yondaşuvlarimiz bugungi kunda mintaqada umumiy muammolarni hal etişning yöllarini birgalikda izlab topişga real zarurat mavjud ekanini anglaşdan kelib çiqqan yondaşuvdir.
Bu yondaşuv
Birlaşgan Millatlar Taşkiloti Boş Assambleyasining 72-sessiyasi doirasi
da Markaziy Osiyo mamlakatlari taşqi işlar vazirlarining bayonotlarida ham öz ifodasini topgan.
Bu örinda gap Markaziy Osiyoda yangi xalqaro taşkilot tuziş yoki öz ustavi va milliy davlat organlaridan ustun turadigan integratsiyalaşuv sohasida qandaydir tuzilma taşkil etiş haqida ketmayotganini alohida ta'kidlamoqçiman.
Mintaqaviy muloqotlarimiz faqat mintaqamiz taraqqiyotiga oid hal qiluvçi masalalar yuzasidan faoliyatimiz yönalişlarini kelişib olişga yönaltiriladi.
Bugungi konferensiyamiz yakunlari böyiça Birlaşgan Millatlar Taşkiloti Boş Assambleyasiga
Markaziy Osiyo mintaqasida tinçlik, xavfsizlik va barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni ta'minlaş böyiça mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlaşga doir maxsus rezolyutsiya qabul qiliş
haqida murojaat qabul qiliş zarur, deb hisoblaymiz.
Bunday rezolyutsiyaning qabul qilinişi BMT va butun xalqaro hamjamiyat tomonidan amaliy muloqotni mustahkamlaş, özaro manfaatli hamkorlikni kengaytiriş va mintaqadagi mavjud muammolarni hal etiş böyiça kelişilgan yondaşuvlarni işlab çiqiş borasida bizning davlatlarimiz olib borayotgan sa'y-harakatlarni qöllab-quvvatlaş yölida muhim ahamiyatga ega bölur edi.
Hurmatli anjuman iştirokçilari!
Markaziy Osiyo – bu haqiqatdan ham noyob imkoniyatlar va hali işga solinmagan ulkan salohiyat va imkoniyatlarga ega bölgan mintaqadir.
Mintaqada mustahkam taraqqiyot, barqarorlik va farovonlikni ta'minlaş – bizning töliq erişa oladigan muştarak vazifamizdir.
Heç şubhasiz, bugungi konferensiyamiz ana şu ezgu maqsadga erişiş yölida yana bir muhim qadam bölib, hal qiluvçi ahamiyatga ega vazifalarni amalga oşiriş, barçamizning “Markaziy Osiyo” deb ataladigan umumiy diyorimizda tinçlik va barqarorlikni yanada mustahkamlaşga qaratilgan, hayotning özi talab qilayotgan yangi ğoya va takliflarni ilgari surişga xizmat qiladi.
Forumning barça iştirokçilari va mehmonlari iş faoliyati samarali bölişini, azim Samarqand şahrida ularga yaxşi kayfiyat yor bölişini tilayman.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
