2018 yildagi qo‘shimcha dam olish kunlari: ta'til qanday hisoblanadi?

Prezidentning 28.12.2017 yildagi PF–5290-son Farmoni bilan 2018 yilda 3ta qo‘shimcha dam olish kuni: 2 yanvar, 20 mart va 31 avgust berildi. Norma sharhida ish kunlari qoplanishini hisoblashda amaliyotda qanday muammolar yuzaga kelganligi to‘g‘risida so‘z yuritiladi.
 
So‘zimiz avvalida qo‘shimcha dam olish kunlari byudjyet tashkilotlarida majburiy ekanligini qayd etib o‘tamiz. U yerda ular ta'til kunlarini qisqartirish orqali qoplanadi, biroq ta'til puli miqdoriga ta'sir ko‘rsatmaydi.
 
Byudjyet tashkilotlari hisoblanmagan tashkilotlarda (davlat tashkilotlari ham ana shunday bo‘lishi mumkin) qo‘shimcha dam olish kunlari mehnat ta'tiliga qo‘shimcha boshqa kunlar bilan bir qatorda tashkilotning moliyaviy imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda, mehnat shartnomalari yoki ish beruvchi tomonidan kasaba uyushma qo‘mitasi bilan kelishib qabul qilinadigan boshqa ichki hujjatlarda belgilanadi. Shu sababli korxona ushbu modelni tanlashga qaror qilgan bo‘lsa, byudjyet tashkilotlari uchun belgilangan qoidalarni qo‘llashi mumkin.
 
Farmonning 3-bandida qayd etilishicha: «byudjyet tashkilotlarida qo‘shimcha dam olish kunlari har yilgi mehnat ta'tilining davomiyligini uch ish kuniga qisqartirish hisobiga qoplanadi, har yilgi mehnat ta'tili davrida saqlanadigan o‘rtacha oylik ish haqi miqdorini hisoblashda mehnat ta'tilining amaldagi davomiyligi hisobga olinadi, unga qo‘shimcha dam olish kunlari qo‘shiladi». Bunda har qanday tashkilotda har yillik mehnat ta'tilining davomiyligi qisqartirishni hisobga olgan holda 15 ish kunidan kam bo‘lmasligi kerak.
 
Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi hamda Moliya vazirligiga Kasaba uyushmalari federatsiyasi kengashi bilan birgalikda 2018 yil fevral oyining boshigacha ushbu normani qo‘llashga doir batafsil yo‘riqnoma qabul qilish topshirilgan edi. Biroq mazkur maqola chiqarilgan paytga kelib (12.03.2018 yil) u e'lon qilinmadi. 
 
Yuzlab tashkilotlardagi kadrlar va buxgalteriya xizmatlari qonun hujjatlarining umumiy normalariga amal qilishiga to‘g‘ri kelmoqda. Shu asnoda ko‘p savollar yuzaga keldi.
 
Ish kunlari qoplanishi qanday hisoblanadi
 
Ish yili kalendar yili (1 yanvardan 31 dekabrgacha) bilan mos kelganda, xodim esa yil oxirida ta'tilga chiqqanda Farmonning 3-bandini qo‘llash oson bo‘ladi. Masalan, xodimning har yilgi mehnat ta'tili davomiyligi 18 ish kunini tashkil etadi. Xodim amalda 15 kun dam oladi, ta'til puli esa 18 kun uchun to‘lanadi.

Ish yili va kalendar yili mos kelmaganda vazifa qiyinlashadi. Xodim 3 yanvar bilan 19 martgacha bo‘lgan muddat oralig‘ida, masalan, 1 martdan ishga qabul qilindi deylik. Unga 1.03.2017 yildan 28.02.2018 yilgacha bo‘lgan davr uchun yillik mehnat ta'tili beriladi. Bu paytga faqat 1ta qo‘shimcha dam olish kuni – 2 yanvar to‘g‘ri keladi.

20 martdan keyin ishga qabul qilinganda esa ish yiliga (masalan, 25.03.2017 yildan 24.03.2018 yilgacha) 2ta qo‘shimcha dam olish kuni kiradi.

Faqat 1 sentabrdan boshlab va undan keyin ishga qabul qilishda ish yili 3ta qo‘shimcha dam olish kunini o‘z ichiga oladi.
 
Bunday hollarda savol tug‘iladi: xodim ish yili davomida qo‘shimcha dam olish kunlaridan foydalanmagan bo‘lsa, ularni ta'tildan chegirish mumkinmi? Bunda mutaxassislar turli xil fikr bildiradilar:
 
a) bir guruh Farmonning 3-bandini aynan talqin qiladi – mehnat ta'tili 3 kunga qisqartirilsin deb yozilganmi, demak, u 2018 yilda beriladigan har qanday ta'tildan bir vaqtning o‘zida chegiriladi;
 
b) boshqa guruhning fikricha, qo‘shimcha dam olish kunlaridan amalda foydalanganlikni hisobga olish zarur.
 
Muallifning fikricha, ish yili davomida qo‘shimcha dam olish kunlarining hammasidan foydalanilmagan vaziyatlarda mehnat ta'tilini bir yo‘la 3 kunga qisqartirish asossiz. Bunday qisqartirish, birinchidan, yildagi ishlanmaydigan kunlar sonini kamaytirish orqali xodimning holatini yomonlashtiradi, ikkinchidan, ish kunlari sonini ko‘paytirish vositasida ish vaqti muvozanatini buzadi. Ya'ni ta'til hisobidan faqat amalda foydalanilgan qo‘shimcha dam olish kunlarini qoplash mantiqqa to‘g‘ri keladi.
 
Qo‘shimcha kunlar ish yiliga kirgan, biroq ulardan amalda foydalanilmagan bo‘lsa, yilning oxirigacha mehnat shartnomasi bekor qilinganda ham bunday qilish mantiqqa to‘g‘ri keladi.
 
Qo‘shimcha dam olish kunlari hisobga olinmay, to‘liq ta'til berilgan bo‘lsa, nima qilish kerak
 
Byudjyet tashkilotining xodimi 1 martda ishga qabul qilindi deylik. Ta'tilning davomiyligi – 18 ish kuni. Muassasada 6 kunlik ish haftasi belgilangan. Fevralda xodim oyning 7-sanasigacha ishladi, 8–28 fevral kunlariga 18 ish kuni davom etuvchi ta'til berildi. Aslida u 8 fevralgacha ishlab, oyning 9-sanasida ta'tilga chiqishi kerak edi. Sababi – xodim 2 yanvarda 1ta qo‘shimcha dam olish kunidan foydalangan, shu bois amaldagi ta'tili 17 kundan oshmasligi kerak.
 
Bu yerda qayta hisob-kitob qilish mantiqqa to‘g‘ri keladi. Gap shundaki, 2018 yilda 6 kunlik 40 soatli ish haftasi belgilangan xodimlar uchun 301 ish kuni nazarda tutilgan. Undan ta'tilning 18 ish kuni chegiriladi. Ya'ni xodim amalda 283 ish kuni ishlashi shart. Ta'til davomiyligi noto‘g‘ri ekanligi (uning muddati ko‘payganligi) bois mazkur normativ 1 ish kuniga bajarilmay, ishlangan ish kunlari soni 282 kunni tashkil etadi.
 
Ish yilidagi ish kunlari 1.03.2017 yildan 28.02.2018 yilgacha hisoblansa, 304 ish kunidan 18 kuni ta'tilga to‘g‘ri keladi. Ya'ni xodim 286 kun ishlab berishi shart edi. Garchi 286 kun uchun haq to‘langan bo‘lsa ham, 2 yanvarda dam olganligi sababli amalda 285 kun ishlagan.
 
Qanday hisoblanmasin, baribir haqi to‘langan 1ta ortiqcha ishlanmagan kun hosil bo‘lyapti. Tegishincha, debitorlik qarzi yuzaga keldi. U yanvarga to‘g‘ri kelganligi sababli debitorlik qarzi miqdori shu oydagi o‘rtacha kunlik ish haqi miqdoriga teng. Uni kim qoplaydi degan savol tug‘iladi: ortiqcha 1 kun dam olgan xodimmi yoxud ma'muriyat xodimimi (direktor, buxgalter, kadrlar bo‘yicha inspektor). Gap shundaki, mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq, qonunning noto‘g‘ri qo‘llanilishi hisob-kitobdagi xato deb tan olinmaydi va shu sababli ortiqcha to‘langan summalar MKning 164 va 279-moddalaridagi tartibda xodimning ish haqidan ushlab qolinmaydi. Bunday vaziyatni hisob-kitobdagi xatoga kiritish – alohida munozara mavzusi.
 
Ta'tildan to‘liq foydalanilgandan so‘ng ish yiliga qo‘shimcha dam olish kunlari kiritildi 
 
Joriy ish yili – 2017 yilning 1 martidan 2018 yilning 28 fevraligacha bo‘lgan xodim 2017 yilning avgustidayoq (1.08. – 21.08.2017 yil) 18 ish kunidan iborat ta'tilidan to‘liq foydalanib bo‘lgan deylik. Ish yili davomida 2 yanvarda qo‘shimcha dam olish kunidan ham foydalangan.
 
Muallifning fikricha, ta'tilga doir qoida joriy etilgunga qadar foydalanilgan ish kunlarini qoplashga yo‘l qo‘yilmaydi. Zero, «Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida»gi Qonunning 31-moddasiga muvofiq, qonunosti NHHlar qaytar kuchga ega emas.
 
Ushbu maqolada bayon etilgan pozitsiya kelgusida e'lon qilinadigan Yo‘riqnoma bilan mos kelmasligi mumkin.