Charm mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar kasod bo‘lish yoqasida – minglab kishilar ishsiz qolishi mumkin

O‘zbekistonda kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirish masalasi davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Shu bois, o‘tgan yillar davomida soha rivoji yo‘lida davlat tomonidan ko‘rsatilayotgan g‘amxo‘rlik alohida ahamiyatga ega.

Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2009 yili imzolangan «Mahalliy nooziq-ovqat iste'mol tovarlari ishlab chiqarish kengaytirilishini rag‘batlantirish borasidagi qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori fikrimizning ifodasi.

9 yil muqaddam qabul qilingan, raqobatbardosh yuqori sifatli nooziq-ovqat iste'mol tovarlari ishlab chiqarishni ko‘paytirish va turlarini kengaytirishni rag‘batlantirish, ichki iste'mol bozorini ular bilan yanada to‘liqroq boyitish, tayyor nooziq-ovqat tovarlari ishlab chiqaruvchi yangi mahalliy korxonalarni tashkil etish hamda mavjudlarini modernizatsiyalash, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlash, buning asosida aholi bandligini ta'minlash, insonlarning daromadlari va farovonlik darajasini oshirish maqsadi bilan hayotga tadbiq etilgan qaror bugungi kunga kelib o‘z samarasini berdi. Xususan, charm tayyorlash va charmpoyabzallari, charmdan ishlangan turli buyumlar ishlab chiqarishda ham qator yutuqlarga erishildi.

Birgina Namangan viloyatini oladigan bo‘lsak, 2017 yil yakuni bilan viloyatda charm mahsulotlari bilan ishlash yo‘nalishidagi 79ta korxona faoliyat ko‘rsatayotgan bo‘lib, ular 11,4 mln. dollarlik mahsulot eksport qilgan bo‘lsa, joriy yilning yanvar-fevral oylarida viloyatda ishlab chiqarilgan 638,8 ming dollarlik charm-poyabzali va teri mahsulotlari jahon bozorlarida sotilishiga erishildi.

Albatta, bu natijalarga erishishda davlatimiz rahbari tomonidan yuqoridagi qaror bilan mazkur sohaga berilgan soliq va bojxona imtiyozlari hamda preferensiyalar muhim rol o‘ynab keldi.

Afsuski, Prezidentning o‘sha 1050-sonli qarorida belgilangan barcha imtiyoz va imkoniyatlar 2018 yil 1 yanvar sanasida o‘z kuchini yo‘qotdi. Tabiiyki, bu bugungi kunda yuzlab korxonalarga salbiy ta'sirini ko‘rsatdi. Kun.uz tahririyati mazkur muammo yuzasidan Namangan viloyatiga bordi va bir qancha tadbirkorlarning xavotirli vaziyati bilan tanishdi.

«ROSEdilcharm» korxonasi ayollar uchun mo‘ljallangan turli xil sumkalar ishlab chiqaradi. Ayni kunda korxona 100dan ortiq ishchi-xodimlar bilan ishlab turibdi. 2011 yilda faoliyatini boshlagan korxona shu kunga qadar berilgan imtiyozdan foydalanib keldi.

Yana bir korxona erkaklar oyoq kiyimini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan «Grandcharmpoyabzal» korxonasi. Bu korxonaning ham ishlab chiqarishdagi asosiy xom ashyosi Xitoy Xalq Respublikasidan kirib keladi. Kuniga qariyb 100 juft oyoq kiyim ishlab chiqaryotgan korxona bugun xom ashyo uchun bojxona to‘lovining balandligi bois o‘z ishini to‘xtatishi mumkin.

Navbatdagi korxonaga bordik — «MB Charos» MChJ. Ayni kunda mazkur korxona bolalar va ayollarga mo‘jjallangan 250 turdagi sumka ishlab chiqarmoqda. Korxonada 100dan ortiq yigit-qiz mehnat qilmoqda. Imtiyoz muddati tugab, xom ashyo uchun to‘lanadigan bojning balandligi bu korxonani ham ishlab chiqarishni to‘xtatishiga majbur bo‘lmoqda.

Xullas, sohaga oid barcha korxonalarda xavotirli holat boshlanib bo‘lgan. Ana shunday vaziyatga duch kelgan korxonalardan biri — «Robiya sanoat servis» korxonasining 100 nafarga yaqin ishchi-xodimlarning o‘rinlari bugun huvillab turibdi. Zaxiradagi so‘nggi xom ashyo bilan 5–6 kishi ishlamoqda.

«Amir» brendi ostida erkaklar oyoq kiyimi ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonada ham ahvol taranglashgan. Bir kunda 100 juftdan ortiq mahsulot ishlab chiqarayotgan korxonada o‘nlab ishchilar oila boqmoqda. Korxona rahbari biz bilan suhbatda zaxiradagi xom ashyolar tugab borayotganidan xavotirda ekanini bildirdi. Korxona faoliyati vaqtincha to‘xtatilishi mumkinligini ham ta'kidladi.

Shuningdek, «Panterra» nomi ostidagi erkaklar oyoq kiyimi ishlab chiqaruvchi korxonada ham muammolar yuzaga kelgan. «Muammolardan qutuldim deganda yana muammoga to‘qnash keldik. Korxonamizga yong‘in ketgandi. Shu tufayli bor budimizdan ayrilgandik. Endigina oyoqqa turayotganimizda imtiyoz muammosi kelib chiqdi», deydi biz bilan suhbatda korxona rahbari.

Muxtasar qilib aytganda, shu kabi korxonalar bugun mamlakatimiz bo‘ylab katta muammo oldida turibdi. O‘zimizda ishlab chiqariladigan xom ashyo raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqishga yaramaydi. Chetdan olib kiray desa imtiyoz muddati tugagan, bojxona to‘lovi esa «otning kallasi»dek.

Biz bilan suhbatlashgan korxona rahbarlarining barchasi bekor bo‘lgan boj imtiyozlari ularning kelgusidagi rejalariga qattiq ta'sir qilayotgani, mahsulot tannarxini keskin oshirib yuborgani, ishchi o‘rinlarni ko‘paytirish o‘rniga qisqartirishga majbur bo‘lishayotganini aytib o‘tishdi.

Bojxona imtiyozlari hamda preferensiyalari bekor bo‘lgach vaziyat shunchalikka borib yetganki, endi o‘zimizda ishlab chiqariladigan mahsulotlarning bozor narxi sezilarli tarzda oshmoqda, savdogarlar Xitoydan olib kelayotgan shu turdagi mahsulotlar bozorlarimizga ancha arzon narxda kirib kelmoqda. Bu mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun ulkan zarba bo‘lmoqda.

Kun.uz mazkur muammo yuzasidan xukumatning mas'ul vakili bilan shuningdek, «O‘zbekcharmpoyabzali» uyushmasi bilan bog‘landi. Ularga ko‘ra, mazkur muammodan mutasaddilarning xabari bor. Ular albatta bu borada tadbirkorlarga imtiyoz va imkoniyatlar berilishi, tez kunda bu bo‘yicha tegishli hujjatlar imzolanishini ta'kidlashdi.

Biroq masala qachon yechim topishi haqida aniq javob ololmadik. Bilganimiz — mutasaddilar anchadan buyon holatdan xabardor. Bugun Prezident aravani tortish kerakligini hammaga namuna qilib ko‘rsatib bermoqda. Ammo arava bir bo‘lib, bir tomonga tortilishini unutmasligimiz kerak. Krilovning o‘sha mashhur masalida tasvirlangani kabi holatdan Xudo saqlasin.

Darvoqe, tadbirkorlarning barchasi o‘tgan davr mobaynida Prezident qaroridagi imtiyozdan foydalanib, muayyan yutuqlarga erishishgan. Deyarli barcha tadbirkorlarning ilk faoliyatidagi holatidan bugungi ahvoli ijobiy. Rivojlanish, ishchi o‘rinlarining o‘sishi, korxona faoliyatining kengayishi ayni imtiyoz hisobiga bo‘lgan, desak mubolag‘a bo‘lmaydi.

O‘ylaymizki, minglab ishchilarni ishsiz qoldirishi mumkin bo‘lgan mazkur muammo hukumat rahbarlari tomonidan e'tiborsiz qoldirilmaydi. Kun.uz voqealar rivojini kuzatadi.

Xurshid Daliyev,

Kun.uz jurnalisti