Aholining «himoyaga muhtoj qatlam»i kimlar? Qamrov nihoyatda keng
|20:13 / 25.07.201827 60219 min
Foto: KUN.UZFoto: KUN.UZ
Aholini ijtimoiy himoya qiliş tizimi qisqa muddatli çora-tadbirlarga emas, balki insonlarni taqdir taqozosi bilan tuşib qolgan qiyin vaziyatdan olib çiqiş va tinç-osuda hayotga qaytariş uçun yönaltirilgan bölişi lozim. Smartgov Sonsulting direktori Aziza Umarova Özbekistonda ijtimoiy himoya sohasini rivojlantiriş va bu boradagi xalqaro tajriba haqida öz fikr-mulohazalarini bayon etdi.
Özbekiston Respublikasi Prezidenti davlat organlari aholi bilan qay darajada işlaş kerakligi töğrisida yuqori mezonlarni belgilab berdi. Bir yil davomida bu jarayonlar faqat quruq söz bölib qolmasdan, balki amalda, hayotimizda röy berib, jamoatçilikning fikrlaşini özgartiruvçi jiddiy katalizatorga aylanganining guvohi böldik. Davlat organlari aholining murojaatlariga töğridan-töğri javob berişga, oddiy insonlarning muammolarini örganib, ularni hal qilişga, yuzma-yuz muloqot örnatişga harakat qilmoqda. Ommaviy axborot vositalaridagi keskin özgarişlar yillab öz yeçimini topmagan ayrim eski muammolarni qayta körib çiqişga va hal etişga yordam bermoqda.
Oxirgi olti oy mobaynida jamiyat hayotida bölib ötgan yorqin hodisalar jamoatçilik e'tiborini befarq qoldirmadi (menimça, bunday voqealar avval ham bölgan, biroq ular töğrisida ommaviy axborot vositalari endi yoza boşladi). Hayot zarbalari bir neça ayollarni öz joniga qasd qilişga undadi. Dahşatlisi şuki, ayol nafaqat öz joniga qasd qilmoqda, balki özi bilan birga farzandlarining umriga zavol bölmoqda. Andijon viloyatining Jalaquduq tumanida ona öziga 3 yoşli hamda 7 yoşli farzandlarini boğlab kanalga sakragan. Berilgan xabarlardan ma'lum bölişiça, u Daun sindromi bor farzandini voyaga yetkazgan. Ehtimol, jamiyatda nogironligi bor insonlarga odamlar tomonidan «bir qolipga solingan» qaraşi hamda professional ijtimoiy xizmatlarning mavjud emasligi sababli (bu narsa çekka hududlar-qişloqlarda yaqqol seziladi) ona hayotning oğir zarbasini kötara olmagandir?!..
Agar avval nogironligi bor bolalarni maxsus internatlarga joylaştiriş normal holat bölgan bölsa, hozirda dunyo miqyosida barça narsa inklyuziv model asosida taşkil qilinmoqda; ya'ni nogironligi bor bolalarning ijtimoiy hayotga moslaştiriş öz oilasida, oddiy umumta'lim maktablarida, yordamçi pedagog yoki maxsus sinflar orqali inklyuziv ta'lim beriş yordamida amalga oşirilmoqda. Nogironligi bor bolalarning ota-onasiga maxsus tayyorgarlikdan ötgan ijtimoiy xizmatlar, reabilitatsiya markazlari, ota-onalarning bir-biriga kömak beriş guruhlari yordam bermoqda. Agar yuqorida keltirib ötilgan ayolning hayotida ham şunday muhit bölganida, bu voqeaning rivoji boşqaça bölar edi.
Mavzuga oid
BMT tizimidagi 10 yillik faoliyatim mobaynida Mehnat va ijtimoiy himoya qiliş vazirligi bilan hamkorlikda nogironlik va ijtimoiy himoya qiliş masalalari bilan şuğullanişga töğri keldi. Öşa davrda me'yoriy hujjatlarni işlab çiqdik, «Muruvvat» va «Saxovat» mehribonlik uy-internatlariga bordik, ijtimoiy faoliyatni yölga qöyiş haqida boş qotirdik, reabilitatsiya individual rejasini tatbiq etiş tizimini, nogironlikni belgilaş hamda huquqiy tasdiqlanişini örgandik, realibitatsiya masalalari (nogironlik aravaçalari, stolçalari, eşitiş moslamalari va boşqalar)ni körib çiqdik, mamlakatimizga oid nogironligi bor insonlarning huquqlari töğrisidagi Konventsiyani ratifikatsiya qiliş va şu yönalişdagi yana boşqa köp işlarni tayyorladik. Muammolarning kelib çiqişning asosiy sabablaridan biri - yagona tizim, statistika va hisob-kitobning yöqligida ekanligi ma'lum böldi. Tizimli yeçim nafaqat tuğilgandan vafot etgunga qadar muhtoj odamlarga ijtimoiy xizmatlar körsatiş, balki ijtimoiy yordam körsatişni muvofiqlaştirişni ham öz içiga oliş kerak.
Ijtimoiy himoyaga kimlar muhtoj? Aholining «himoyaga muhtoj qatlam»i kimlar?
Qamrov nihoyatda keng.Masalan,Mehribon uylarining tarbiyalanuvçilari, şu jumladan ota-onasi mehnat migratsiyasidan yillab uyiga kelmaydigan insonlarning farzandi bölgan «ijtimoiy yetimlar». Özining tuzalmas kasalligi bilan yakkama-yakka qolgan nogironligi bor insonlar. Adaşib, qonunni buzgan ösmirlar. Uyda qarovçisi yöq keksalar. Ijtimoiy realibitatsiyasiz qolgan sobiq mahbuslar. Onkologik va boşqa oğir dardga çalinganlar. Oğir vaziyatga tuşgan oilalar va oilaviy zöravonlik qurbonlari.
Körinib turibdiki, kimlardir vaqtinçalik yordamga, kimlardir esa uzoq muddatli kömakka muhtoj. Şuning uçun muammolarni maqsadli hal qilişga imkon beradigan tizimli çora-tadbirlar işlab çiqilişi şart.
Endi yeçim haqida gaplaşsak. Jahon tajribasi asosida fikr bildiriş mumkinki, ijtimoiy himoya ikki ustun – ijtimoiy ta'minot va ijtimoiy faoliyat asosida yuzaga keladi.
1. Ijtimoiy ta'minot tizimi -hukumat tomonidan moliyalaştiriladigan va Pensiya jamğarmasi tomonidan ajratiladigan pul mablağlari vositalari körinişidagi turli tölov dasturlarni öz içiga oladi.
2.Ijtimoiy iş tizimi – insonlarga şaxsiy va ijtimoiy qiyinçiliklarini bartaraf etişda qöllab-quvvatlaş, himoya qiliş, tuzatiş, realibitatsiya orqali yordam berişga qaratilgan kasbiy faoliyat hisoblanadi.
Ijtimoiy himoya qiliş tizimining samaradorligini ta'minlaş uçun yagona muvofiqlaştiruvçi organ faoliyati kerak bölib,u ijtimoiy himoya va ijtimoiy işni samarali amalga oşiriş uçun tuman tizimidan boşlab, barça davlat tuzilmalari hamda nodavlat taşkilotlari bilan hamkorlikda iş olib borişi lozim. Uşbu organ turli me'yoriy-huquqiy hujjatlar bazasini işlab çiqiş, turli taşkilotlar tomonidan ularning vazifalaridan kelib çiqqan holda ijtimoiy ta'minot dasturining amalga oşirilişi va boşqarilişini monitoring qiliş uçun mas'ul bölişi lozim.
«Bu nima uçun kerak?»Aslida sabablar bir neçta:
Özaro muvofiqlaştiriş. Mamlakatimizda Mehnat va aholini ijtimoiy himoya qiliş vazirligining faoliyati 2016 yil fevralida Mehnat vazirligi sifatida qayta taşkil etilişi oqibatida aholini ijtimoiy himoya qiliş masalasi «boquvçisini yöqotgan yetim»dek bölib qoldi. Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamini ijtimoiy himoya qiliş va tibbiy-ijtimoiy yordam körsatiş masalalari Soğliqni saqlaş vazirligiga; ijtimoiy moddiy yordam beriş hamda ijtimoiy nafaqa belgilaş va tölaş monitoringini yuritiş vazifalari Moliya vazirligiga ötkazildi. Şu qatorda, yoşi böyiça, yetim va nogironligi bor bolalar guruhlarga ajratilib, ularga Xalq ta'limi vazirligi mas'ul qilindi. Aholining yoşi katta nogiron qatlami esa Soğliqni saqlaş vazirligiga taalluqli böldi.
Byudjyetning optimallaştirilişi. Bugungi kunda Özbekistonda davlat byudjyeti hisobidan ijtimoiy sohaga qariyb 60 foiz mablağ ajratilmoqda. Soğliqni saqlaş va ta'limga oid katta xarajatlardan taşqari uşbu sohadagi xarajatlar internat muassasalari hamda ijtimoiy tölovlarning xarajatlarini qoplaşga sarflanadi. Tölovlarni amalga oşirişga YaIMning 7 foiz ajratilib, bu xalqaro tajriba amaliyotidagi yuqori körsatkiçdir. Şu bilan birga turli taşkilotlarda tölovlarning «murojaatlar» asosida amalga oşiriş tamoyili mavjud bölib, murakkab vaziyatlar tizimli örganilmasdan va nazoratga olinmasdan moddiy yordam körsatiladi. Bular - nogironlikka nafaqa beriş, nogironligi bor farzandlar uçun olinadigan nafaqa, boquvçisini yöqotganlar uçun nafaqa, qarilik nafaqasi, bolalar nafaqa tölovi, kam ta'minlangan oilalarga beriladigan nafaqalar, tuğruq oldi va undan keyingi homiladorlik nafaqasi tölovi, işsizlik nafaqasi kabilardir.
Xulosa qilib aytiş kerakki, bugungi kunda ijtimoiy himoyaga muhtojlarni va davlat tomonidan ijtimoiy himoyaga yönaltirilgan tölovlarni hisob-kitob qiluvçi yagona tizim yöq, bu esa ajratilgan mablağlarning sarflaniş samaradorligini pasaytiradi. Şunday ekan, ijtimoiy himoyaga muhtojlarni hisobga oluvçi Yagona reyestrni taşkil etiş talab qilinadi, unda Pensiya jamğarmasi, Soliq qömitasi, TMEKdan nogironligi bor insonlarni röyxatga oliş böyiça dalolatnoma, yordamga muhtojlik töğrisida mahalladan röyxatdan ötganligi va şu kabi hujjatlarni davlat ma'lumotlar bazasiga joylaştirilişi lozim. Yagona axborot tizimining mavjud emasligi mablağlarning samarasiz taqsimlanişi va yordamdan qisqa muddatda yoki maqsadsiz foydalaniş xavfiga olib keladi. Ijtimoiy himoya tizimida AKT vositalarini joriy etiş xarajatlarni optimallaştiriş, ijtimoiy xizmatlarning samaradorligini oşiriş, xullas, ijtimoiy himoya tizimining sifatini oşirişga yordam beradi.
Ijtimoiy himoya qilişning ikkinçi qismiga kelsak -ijtimoiy iş tizimiga-afsuski, hozirgi kunda milliy tizimimiz öz rivojlanişining boşlanğiç bosqiçidadir. Ijtimoiy faoliyat haqida söz yuritar ekanmiz, gap «yonğinni öçiriş haqida emas, uning oldini oliş» haqidadir. Murakkab hayotiy vaziyatlarning oldini oliş juda muhimdir.
Professional ijtimoiy iş zaminida maxsus diplomga ega mutaxassislarning mehnat faoliyati, ijtimoiy xizmat tizimini yaratiş, mavjud ijtimoiy xizmatlarni xalqaro standartlar nuqtai nazaridan baholaş, ijtimoiy xizmatlar turlarini kengaytiriş, ijtimoiy xizmat körsatiş standartlarini tasdiqlaş, ijtimoiy xizmatçilarning malakasini oşiriş kabi tadbirlar yotadi. Uşbu faoliyat «keys-menejment» tamoyili asosida qurilib, har bir murojaatçining şikoyati örganiladi, yordamga muhtojlarning imkoniyat darajasi örganiladi, oilasi hamda uy xöjaligidagi şaroitlar baholanadi, maqsadga yönaltirilgan harakat rejasi tuziladi, ijtimoiy xizmatlardan foydalaniş imkoniyati kengaytiriladi hamda ulardan foydalanişda qulaylik yaratiş uçun birga harakat qilinadi. Asosiy maqsad qisqa muddatli çora-tadbir köriş emas, balki insonni qiyin vaziyatdan qutqarib, normal hayotga qaytişini ta'minlaşdir.
Kadrlar bilan ta'minlaş masalasida professional kadrlar va salohiyati maslahat kengaşi talab qilinib, ular ijtimoiy xizmatlarni körsatişda huquq-tartibot organlari, tibbiyot muassasalari, mahalla qömitasi, jamoat taşkilotlari bilan birgalikda insonlarni qaltis vaziyatlardan çiqib ketişlariga yordam berişda hamkorlik qiliş kerak. Şunisi e'tiborga loyiqki, mamlakatimizning uçta oliy ta'lim muassasasida uzoq yillar mobaynida ijtimoiy faoliyat böyiça kadrlar tayyorlangan. Biroq, davlat organlarining birortasida (bolalar bilan işlaş sohasi bundan mustasno) iş örni sifatida ştat birligi yaratilmagan.
Iş bilan ta'minlaniş samarali taşkil qilinsa, hozirda istiqbolsiz köringan uşbu sohaning bitiruvçilari ertaga yangilangan ijtimoiy himoya tizimiga tamal toşini qöyişlari mumkin. Davlat tomonidan tayyorlangan va foydalanilmayotgan kerakli mutaxassislarning öz örnini topişiga yordam berişimiz zarurligiga tanqidiy nuqtai nazar bilan qaraş ijtimoiy sohani tartibga keltiriş haqidagi fikrimizni tasdiqlaydi.Bizga ikki körinişdagi ijtimoiy soha xizmatçisi kerak: hujjatlarni yuritiş uçun oliy ma'lumotli menejyer va uydagi nogironligi bor insonlarga xizmat körsatiş, parvarişlaş uçun örta ma'lumotli, malakasini oşirgan hamşira.
Davlat barça xarajatlarni öz zimmasiga olişi kerakmi?
Vaziyatning rivojlaniş istiqbolini köriş juda muhim. Aksariyat xizmatlar keyinçalik fuqarolik jamiyati tomonidan amalga oşiriladi. Biroq, hukumat uning siyosatini, xizmatlarga yondoşuvni belgilaydi, metodologik asosini yaratadi, ijtimoiy xizmatlar reyestrini tuzadi, ularga belgilangan standartni tasdiqlaş bilan bir qatorda xalqaro donor taşkilotlari, xususiy sektor, nodavlat taşkilotlari, taşabbuskor guruh va homiylar bilan hamkorlik aloqalarini rivojlantiradi.Keyinçalik dunyodagi aksariyat mamlakatlar singari bunday körinişdagi xizmatlar ijtimoiy buyurtma tartibi asosida körsatiladi. Ya'ni, vazirlik va hokimliklar joylarda ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamga yordam körsatiş tanlovlarini e'lon qilişi mumkin böladi. Ayrim MDH davlatlari, jumladan, Qozoğiston, Rossiya, Belorusiyada bunday amaliyot ançadan beri qöllanilib kelinmoqda.
Qaysi ijtimoiy xizmatlarga bizda ehtiyoj bor?
Ayrim ijtimoiy xizmatlar bugun u yoki bu şaklda amalga oşirilmoqda, ularning samaradorligini örganiş lozim. Şu bilan birga ayrim xizmatlar borki, ular hali yölga qöyilmagan. Kuzatişlarim asosida yuzaga kelgan bir qança fikrlarni e'tiboringizga havola qilaman.
Sankt-Peterburgda bölganimda uysizlarga boşpana beradigan, keçqurunlari bir neçta ovqatlaniş korxonalari bilan kelişgan holda ularga issiq ovqat tarqatadigan «Noçlejka» jamoat birlaşmasiga borişga muvaffaq böldim. (Kafelar boşpanasizlarga «fudşering» dasturi asosida bepul taom tayyorlaşadi) «Noçlejki» xodimlari uysizlarga realibitatsiyadan ötişga, hujjatlarini töğrilaşga, soğliğini tiklaşga, oilasiga qaytişga yordam berişadi. Aynan şu yerda xayriya qilmoqçi bölganlardan kiyim-boş qabul qilib olinadi, pul töplanadi. Bundan taşqari e'lonlar taxtaçasi mavjud bölib, u yerda yaqinini yöqotganlar qarindoşini topiş maqsadida fotosuratini osib qöyişadi.
Aytişlariça, ijtimoiy xizmatçi faqat ikki oydagina köçada daydib yurgan odamni odatiy hayotga qaytarişi mumkin. Undan keyin esa jarayon qiyinroq keçib, odam daydilikning barça qora tomonlarini öziga singdirib olgan böladi.
Yolğiz qolgan keksalar. Hayot farovonligini oşiriş hamda davlatga oğirlikni solmaslik uçun boşqa mamlakatlarning tajribasidan kelib çiqqan holda qariyalar uyi sonini köpaytirmay, ular kunduz kuni taşrif buyuradigan Qariyalarning kunduzgi maskanini tuziş kerak. Bu yerda qariyalar kunduzi taşrif buyurişadi, ular özaro muloqot qilişadi, fikr almaşişadi, musiqa tinglaşadi, hamşiralar ularning salomatligini tekşiradi, biroq keksalar keçki payt öz uylariga qaytişadi. Men bunday Markazlarga Şvetsiya va AQŞda duç kelganman. Alohida toifadagi qariyalar uçun uyda parvariş etuvçi ijtimoiy xizmatçi talab qilinib, u uyni yiğiştiradi, taom tayyorlaydi, mijozini yuvintiradi. Bu köproq farzandlari doimiy ravişda yaşaş uçun xorijga ketgan qariyalarga mos kelib, davlat va xususiy hamkorlikning samarali modeli bölib xizmat qilişi mumkin. Ba'zan qariyalarni issiq ovqat bilan volontyorlar ta'minlab turadi. Xarajat talab qilinmaydigan boşqa yönaliş, bu TAY-ÇI bölib, Xitoy, Singapur, AQŞda qöllaniladi va keksalar yiqilib tuşişining oldini oladi, muvozanatini uşlab tura olişini rivojlantirişga yordam beradi. Çunki qariyalar yiqilib tuşsa oqibati yomon asoratga - böksa suyagining sinişi va harakat qila olmaslikka olib kelişi mumkin.
Jamiyatning dolzarb muammolaridan yana biri – nogironligi bor insonlar vaziyati. Muammoning qirralari köp, uni köz oldimizga keltiriş uçun faqatgina ikkitasini keltirib ötamiz. Afsuski, nogironligi bor insonlar internatning yuqori devorlari yoki öz uylarida «körinmas odam» bölib qolişmoqda, kamdan-kam holatlarda ularning jamiyat hayotiga aralaşganini köriş mumkin. Buyuk Britaniya, Avstriya, Janubiy Koreya, Isroil davlatlarida nogiron kişilarni metro, teatr, dökon va köçalarda har qadamda uçratsa böladi. Bizda esa bu amrimahol. Buning asosiy sabablaridan biri – jamiyat hayotidagi eski qaraşlar mavjudligi, şahar muhitida nogironligi bor şaxslar uçun yölaklarda taktil koşinlar, aravaçalar uçun töğri pandus hamda suriluvçi eşiklar, transport infratuzilmasida ovoz signalli va taymerli svetoforlar kabi şart-şaroitlarning yaratilmaganidir. Şaroitni yaxşilaşga köpçilik yordam bera oladi, biroq buning uçun kimdir ijtimoiy ahamiyatga ega bölgan obektlarning holatini örganişni boşlaşi zarur.
E'tibor qaratilişi kerak bölgan muhim taraf – farzandlarida nogironligi bölgan oilalarga e'tibor. Bunday oilalarga kaysi mamlakatda bölmasinlar, birdek qiyin. Ammo bizning yurtimizda bunday ota-onalar farzandida nogironligi bölgani uçun olinadigan nafaqadan boşqa heç qanday yordam olmaydi.Farzandida nogironligi bölgan oilalarda asosiy oğirlik ona zimmasiga tuşadi, ota odatda bunday oilasini taşlab ketadi. Bunday farzandlari bor ota-onalar örtasida özaro kömak beriş guruhlarining tuzilişi bunday bolalarni parvarişlaşga yordam markazini yuzaga keltiradi. Yoki, Rossiyada amalga oşirilganidek, markaz tomonidan oilaga yordam uçun kelgan örta ma'lumotli ijtimoiy xizmatçi oziq-ovqatlarni xarid qilişga, taom tayyorlaşga, uyni yiğiştirişga yordam berib, hayot tarziga mazmun kiritadi.
Onaning qölini haftasiga bir neça soatgina böş qoldiriş orqali davlat uni qöyilişi mumkin bölgan qaltis qadamdan, farzandini internatga topşirib, umrining oxiri - ölimigaça davlat qaramoğida qolişidan töxtatib qoladi.
Oilaviy zöravonlikdan vaqtinçalik saqlovçi Krizis markazlari hayotiga oxirgi nuqta qöyiş holatiga kelgan ayollarga boşpana vazifasini bajaradi. Bunday boşpanalar bolali yoş ayollarni qabul qilib, ularga ijtimoiy xizmatçi, psixolog, yurist yordamini körsatadi. Bunday boşpanada e'lon qilib osib qöyilgan yozuv va röyxat bölmaydi, u maxfiylikni ta'minlaşi hamda işonçli maskanga aylana olişi şart. Yaqinda Iroda ismli yoş ayol bilan tanişib qoldim. Iroda çekka qişloqlardan birida yaşagan, yetim, badanida kuyiş alomatlari bor. Oşxonasida gaz portlaşi oqibatida alanga sintetika köylagini qoplagan va butun badanini kuydirgan. Hozir u ikkinçi guruh nogironi. Bir yil ötib turmuş örtoği Irodani ikki farzandi bilan birga taşlab ketgan. Qölida ikki bolasi, işsiz, pulsiz qolgan ayol öğli va qizini bolalar uyiga vaqtinçalik topşirişga majbur bölgan. Iroda öz joniga qasd qilmoqçi bölgan. Şu payt unga Samarqanddagi «Rahmdillik» taşkilotining rahbari vraç-kambustiolog Bibisora opa ruhiy kömak bergan, hayotini saqlab qolgan. Irodaning iş topişiga yordamlaşgan, oradan ikki oy ötib Iroda farzandlarini bolalar uyidan qaytarib olgan. Ayollarimiz uçun mana şunday boşpanalar köproq oçilişi kerak.
Rossiya xospislari ijtimoiy faoliyat va palliativ yordam körsatişning yana bir yaxşi töqnaşiş nuqtasi bölişi mumkin (palliativ yordam – davolaş mumkin bölmagan, oxiri ölim bilan yakunlanadigan kasalliklarga çalingan bemorlarning dardini yengillaştiriş). Masalan, saratonga çalingan bolalar umrining sönggi oylarini oğriqsiz ötkaziş imkoniga ega böladi (hozirgi kunda morfiy yetişmaydi), ularga tibbiy, ijtimoiy, psixologik yordam körsatiladi. Şuningdek, ularning oilasiga yaqini kasallikka çalingan hamda uni yöqotgan paytda kömak beriş.
Soğliqni saqlaş Vazirligi yaqinda e'lon qilgan ma'lumotlarga köra, 100 mingdan ortiq kişi onkologik kasallikka çalingan va palliativ yordam berişni rivojlantiriş kimyo-terapiya kursi yordam bera olmaydigan bemorlarning ahvolini yengillaştiriş bilan çambarças boğlangan.
Bu röyxatni davom ettiriş mumkin. Biroq, şuni aytiş kerakki, yangi organ turli toifadagi xizmatlar körsatuvçi yetakçi markazlarni işga tuşirişi hamda tajribaga asosan uni keng tatbiq etişning milliy modelini işlab çiqişi mumkin.
Fikrimça, Özbekistonda ijtimoiy himoya qiliş tizimini samarali yaratiş uçun barça şaroitlar mavjud. Davlat organlarida aniq vazifalar asosida ötkazilayotgan islohotlar zaminida uzilgan böğinlarni birlaştirişga yordam beruvçi ijtimoiy xizmat körsatişning aniq rejasi hamda uslubiy islohotining aniq “manzarasini köriş” juda muhim.
Yordamga muhtojlarga kömak, mehr-şafqat körsatib hamjihatlikda ularni qöllab-quvvatlaş, eng oliy va milliy qadriyat hisoblanib, u befarq bölgan insonlarni ezgu maqsad yölida birlaştiradi. Şu maqsad yölida birlaşib, yagona kuçga aylanamiz. Muhimi, qiyin vaziyatlarga tuşgan, umidsiz qolgan insonlarga ularni qöllab-quvvatlovçi, yordam berişga tayyor turuvçilarning borligini bildirişdir.
