Jadallik bilan o‘zgarayotgan dunyo hozirgi kunda xatolarni kechirmaydi. Endi rivojlanish yo‘liga kirayotgan davlatda esa xatolar yanada ayanchli oqibatlarga olib keladi. Shunday xatolardan biri korrupsiyadir.
Bu illatning bir necha ko‘rinishlari, turlari mavjud. Bular bir-birlaridan ma'lum ma'noda farq qilsa-da, oqibati hamisha fojialidir. Korrupsiyaning eng xavfli ko‘rinishlaridan biri bu – nepotizmdir.
Nepotizm o‘zi nima?
Nepotizm so‘zi uzoq tarix, “Renessans Italiyasi”ga borib taqaladi. Ushbu davrda Rim papalari o‘z hokimiyatini mustahkamlash maqsadida yuqori cherkov mansablarini o‘zining qarindoshlariga “ulashgan”. Birinchi bo‘lib Papaning jiyanlari bu “himmat”ga munosib ko‘rilgan. So‘ngra, sekin-asta ularning o‘g‘illari va boshqa qarindoshlar bundan “bahramand” bo‘lishgan va buni ortidan bir necha sulolalar paydo bo‘ldi (Orsini, Medichi, Bordja). Keyinchalik XVII asrda Rim Papasi Innokentiy XII davrida kardinallar tarkibida faqat bir “nepot” bo‘lishi belgilab qo‘yildi.
Italyanchada “jiyan” so‘zi nepotismus hisoblanadi. Shu sababli, qarindosh-urug‘chilikning nepotism sifatida atalishi dunyo hamjamiyatida ommalashdi.
Tarix tilga kirganda
Nepotizmga tarixdan misollar keltiradigan bo‘lsak, sobiq ittifoq davlatida Brejnev davri bu illat juda avj olganligi bilan eslanadi. Hattoki, xalq orasida shunday qochirim gap yurgan: “Bu yerda begonalar yurmaydi” (chujiye zdes ne xodyat). Partiya va davlatning yuqori lavozimlari “begona” qilinmagan.
O‘zining inson huquqlari va demokratiya himoyachisi sanalmish AQSh davlati ham bu illatdan begona emas. Masalan, Ullis Grant davrida uning qarindoshlari oz emas ko‘p emas 40 mansabga “munosib” ko‘rilgan. Bushlar oilasi davrida bunday ro‘yxatga misollar ko‘p. Masalan, Federal Saylov Komissiyasi raisligi, bosh mehnat prokurori, Mehnat Kotibi, Menejment va Budjet tashkiloti bosh konsuli kabi mansablar amaldorlarning qarindoshlariga “ishonib topshirilgan”.
XX asr Yaqin Sharqda korrupsiyaning bu ko‘rinishi juda urf bo‘lgan. Buni ayniqsa Iroq davlatida Saddam Husayn paytida yaqqol ko‘rishimiz mumkin. Muammar Kaddafiyning o‘g‘li esa mamlakat futbol federatsiyasini boshqargan.
Taklif
Sharq falsafasi har bir jabhada boshqa sivilizatsiyalarga o‘rnak bo‘lishi mumkin. Bu mavzuda ham Xitoy falsafasi otasi Konfutsiy ta'limotidan javob topish mumkin. Uning ta'limotiga ko‘ra, bu illatni oldini olish uchun avvalo ta'lim sohasiga e'tibor qaratish lozim. Oliy ta'lim, o‘rta maktabdan tashqari aynan rahbarlik uchun maxsus ta'lim joriy etilgan. Biror lavozimga tayinlanishi uchun albatta Imperator imtihonidan o‘tishi lozim bo‘lgan.
