Migrantlar hamon sarson. Kim kimni aldayapti?

Lekin hanuzgaça uşbu va'da bajarilmagan. Yurtimizga sargardonliklardan keyin qaytib kelgan mehnat muhojirlarining qayta murojaati, Rossiyada qolayotgan muhojirlar audio va video murojaatlari, ularning ota-onalari fikrlari asosida uşbu mavzuga yana qaytdik.

Ularga kömak berilmayati

– Men Rossiyadan yaqinda qaytdim, – deydi urgutlik Ubaydulla Axtamqulov. – Boşimdan qanday oğir kunlar ötgani özimga ayon. Bizni aldaşdi. Tanişlardan yölkira uçun qarz olib, qança ovoragarçiliklar bilan keldim. Qonuniy yöl bilan işlaş uçun ketamiz, deb juda köp pul sarfladik. Yakunda barçasiga kuydik. «Samarqand şahrida joylaşgan «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi»ga murojaat qildim. Ammo heç qanday natija yöq.

Avvalgi maqolalarda ismi keltirilgan urgutlik Abbos Ubaydullayev ham mutasaddilar tomonidan berilgan va'dalar bajarilmayotganini bidirdi.

– Rossiyaga qonuniy yöl bilan işlaşga boriş uçun «Ipotekabank» viloyat filialidan 900 AQŞ dollari miqdorida kredit olgan edim, – deydi u biz bilan suhbatda. – Ammo sarson bölib, bir tiyinsiz, qarzga botib, qaytib keldik. Bankdan esa kreditni uzib boriş kerak. Hozir bunga imkoniyatim yöq. Qonuniy yöl bilan ketamiz, deb şunça baloga giriftor böldik. Dardimizni eşitadigan, muammomizni ijobiy hal qiladigan na bir taşkilot, na bir idora bor. Hammasi quruq gap bilan qutulmoqda. Nima qilişga ham hayronmiz.

Biz bu masalada ayni vaqtda Rossiyada qolayotgan migrantlarning yaqinlari bilan ham suhbatlaşdik.

– Öğlim Jonrid Xudoyqulov Samarqand şahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» tomonidan Rossiyaga işga ketgan edi, – deydi payariqlik Avaz Xudoyberdiyev. – Özim unga «Bolam, noqonuniy yöl bilan ketma, qonuniy yöl bilan işga bor. Xotirjam işlaysan», deya maslahat bergandim. Şunça xarajat, şunça ovoragarçiliklar-u qiyinçiliklarga duçor bölişini bilmabman.

– Turmuş örtoğim Bobur Eşpölatov Rossiyada turli qiyinçiliklarni boşidan keçirmoqda, – deydi jomboylik Gulbahor Husaynova. – «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi»ga bir neça bor bordik. Ammo foydasi yöq. Bizga bu masalada yordam bering.

Ayni vaqtda Rossiyada qolayotgan jomboylik Bobur Eşpölatov bizga öz holati böyiça video orqali ma'lumot berdi va markazda berilgan va'dalar hammasi yolğon bölib çiqqanini aytdi.

Şuningdek, Rossiyada qolayotgan Kattaqörğon şahridan bölgan Davron Eşnayev va narpaylik Ahror Tojiyev ham bölib ötgan voqealarni audio xabar orqali aytib berdi.

Kim kimni aldayapti?

Şu örinda bir holatga e'tibor beraylik.  Mehnat.uz  sayti orqali vazirlik bergan ma'lumotida «Mazkur holatni atrofliça örganiş hamda vaziyatni xolis baholaş maqsadida Taşqi mehnat migratsiyasi masalalari agentgili bu işga taalluqli yuridik va jismoniy şaxslar bilan suhbatlaşib, vaziyatga oydinlik kiritdi. Avvalo, Moskva şahriga işlaş uçun yuborilgan 23 nafar fuqarodan iborat guruhga boşliq etib tayinlangan Bagirov Botir Mamaşarifoviç bergan ma'lumotlarga e'tiboringizni qaratsak…. B.Bagirov tomonidan aytilgan bu ma'lumotlar uning şaxsiy imzosi bilan ham yozma tasdiqlangan. «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MÇJning  Özbekiston Respublikasi Taşqi mehnat migratsiyasi masalalari agentligiga yuborgan rasmiy xatida ham B.Bagirovning ruxsatnoma olişdagi keçikiş sabablari, işga borgan fuqarolarning jismoniy jihatdan çiniqmagani va işlaşdan boş tortişlari bilan boğliq ma'lumotlari yanada aniqroq qilib bayon etilgan», deya keltirilgan.

Şu va «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» direktori R.Gusev bilan olib borilgan suhbat asosida vazirlik mehnat migrantlarining özlarini aybdor qilib körsatgan hamda quyidagi vajlarni körsatgan:

- Rossiya Federatsiyasida işlaş huquqini beruvçi ruxsatnoma olişning keçikişi, maqolada ta'kidlanganidek, noma'lum sabablar bilan emas, balki ayrim fuqarolarning tölov pulini vaqtida bermagani bois yuzaga kelgan;

- işga borgan fuqarolardan ba'zilarining belgilangan joydan boşqa yerda tunaganligi aks etgan suratlar esa ularning sarson-sargardonligidan emas, balki boşqalarni ham iş taşlaşga undagani sabab, iş beruvçilar bilan kelişmovçilikka borgani oqibati ekanini aytib ötiş joiz. Vaholanki, ular bilan bir vaqtda ketgan boşqa fuqarolar öz işlarini sidqidildan bajargani va iş beruvçilar talablariga töla javob berganliklari uçun bunday vaziyatga tuşişmagan;

- Moskva şahridagi «Yevroosiyo Mehnat resurslari» MÇJ – «Iş beruvçi» nomidan Samarqand şahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» direktori R.Gusev hamda mehnat migrantlari örtasida tuzilgan mehnat şartnomasida çindan kunduz 8 soatdan 3 kun, keçga 8 soatdan 3 kun iş va 3 kun dam oliş kuni ekanligi körsatilgan. Biroq uşbu hujjatning  «dastlabki mehnat şartnomasi» (maqolada havola etilgan mazkur şartnoma nomida ham bu yozib qöyilgan) ekanligi va unda keyinçalik fuqaro bilan iş beruvçi örtasida asosiy şartnoma tuzilişi va u şartnomada iş beruvçining talablariga muvofiq, dastlabki mehnat şartnomasidan farqlanuvçi özgartirişlar kiritilişi qayd etilgani inobatga olinsa, Özbekistondan mehnat migratsiyasiga yuborayotgan taşkilotning fuqarolar bilan yetarliça tuşuntiriş işlarini olib bormagani, qolaversa, şartnomada körsatilgan yuk ortuvçi va tuşiruvçi (gruzçik) işiga jismoniy jihatdan tayyor bölmagan fuqarolarni jalb etgani oydinlaşadi.

Bu vajlar qançalik töğri? Masalaga oydinlik kiritiş uçun nega yurtimizga qaytib kelgan migrantlar fikri, dardi tinglab körilmadi? Bu bir tomonlama örganiş emasmi?

Qolaversa, yuqorida nomi keltirilgan va ayni vaqtda Rossiyada bölgan Botir Bagirov video orqali vazirlikning bu vajlarni rad etdi.

– Samarqandda berilgan va'dalar bajarilmadi, – deydi u öz sözida. – Tuşuntiriş xatiga kelsak, uni sizlarga yaxşi böladi, deb yozdirib olgan edi. Ammo heç narsa özgargani yöq.

Yana şu savol: Kim kimni aldayapti?

Qolaversa, Mehnat.uz sayti orqali vazirlik bergan ma'lumotida «Mazkur holatni atrofliça örganiş hamda vaziyatni xolis baholaş maqsadida Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bu işga taalluqli taşkilotlar va fuqarolar bilan suhbatlaşib, vaziyatga oydinlik kiritgan»i aytiladi. Ammo Rossiyada qolayotgan mehnat migrantlari bu masalada ularga heç kim yordam bermayotgani, vazirlikdan heç kim kelmagani, ularning muammosi bilan heç kim qiziqmayotganini bildirişmoqda.

Yana doimiy va'dalar

Yuqoridagi holatlar yuzasidan Samarqand şahrida joylaşgan «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» direktori örinbosari Sergey Kratkov bilan uçraşdik. Afsuski, bu borada undan tayinli izoh ololmadik.

Şundan keyin uşbu holatlarga izoh oliş uçun Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Taşqi mehnat migratsiya agentligi rahbari Ravşan Ibragimov bilan uçraşdik. Uçraşuvda agentlikning Samarqand filiali direktori Aziz Hafizov ham iştirok etdi.

Ibragimovning ta'kidlaşiça, «Kun.uz» saytida bu masalada maqola e'lon qilingandan keyin vazirlikda tezkor yiğiliş taşkil etilgan. Yiğilişga Samarqand şahridagi «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» direktori R.Gusev va Rossiyadagi «Mehnat resurslari markazi» direktor örinsbosari A.Naumov taklif etilgan. Uşbu taşkilotlarga joriy yilning 1 oktabriga qadar bu masalaga oydinlik kiritiş, qaytib kelgan migrantlarga xarajatlarini qoplab beriş, Rossiyada sarsonlikda qolayotgan qolgan migrantlarga amaliy yordam beriş böyiça muddat berilgan. Ammo bugungi kunga qadar bu şartlar bajarilmagan.

Şundan keyin agentlik tomonidan «Rossiya Federatsiyasiga mehnat migrantlarini ketişdan oldin tayyorlaş va jönatiş markazi» ta'sisçiligidan çiqiş haqida uşbu taşkilotlarga xat va ariza yuborilgan.

Xöş, bunday holatda migrantlarga yetkazilgan zarar qanday qoplanadi? Rossiyaga qonuniy yöl bilan işga ketib, ayni vaqtda sarsonlikda qolayotgan migrantlarga qanday amaliy kömak beriladi?

Bu savollarimizga R.Ibragimovning javob berişiça, ta'sisçi sifatida foydadan uluş olinadi va şuning hisobidan yuqoridagi xarajatlar qoplab beriladi.

Ammo ma'lum bölişiça, agentlik heç qanday pul mablaği yoki mulk bilan ta'sisçi sifatida kirmagan. Şuning uçun ham heç qanda uluşi ham yöq.

R.Ibragimov tez orada uşbu muammolar yeçim topişini va barça zarur çora-tadbirlar olib borilişini bildirdi.

«Kun.uz» sayti orqali bu muammo kötarilganidan buyon ança vaqt ötdi. Faqat şu kabi va'dalar bilan çeklanilyapti, xolos. Amalda esa, heç qanday özgariş yöq.

Masala qaçon yeçim topadi?

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 5 iyuldagi «Özbekiston Respublikasining taşqi mehnat migratsiya tizimini yanada takomillaştiriş böyiça qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi qaroriga asosan vazirlik tomonidan qator çora-tadbirlar olib borilayotganligiga guvoh bölyapmiz. Xususan, xorijda mehnat faoliyatini amalga oşiruvçi şaxslarni qöllab-quvvatlaş hamda ularning huquq va manfaatlarini himoya qiliş jamğarmasi taşkil etildi.

Xorijda qiyin ahvolda qolgan fuqarolarimizni Özbekistonga qaytariş böyiça işlarni boşlandi. Unga köra, yurtdoşlarimizning 71 kişidan iborat birinçi guruhi Moskvadan Toşkentga 12 oktabr kuni olib kelindi. 22 oktabr kuni yana 42 nafari yurtimizga qaytarildi.

Bu xayrli işlar yaxşi, albatta. Ular noqonuniy yöl bilan xorijga ketib, oğir ahvolda qolgan va ularga amaliy yordamlar körsatilyapti.

Ammo nega vazirlik mutasaddilari qonuniy yöl bilan Rossiyaga ketib, sarsonlikda qolayotgan va yurtimizga qaytib kelib, qarzga botgan migrantlar masalasini hal etişni paysalga solmoqda.

Bu masala ham tez orada ijobiy yeçim topişiga umid qilamiz va yana bu mavzuga qaytamiz.

Bardoşbek SAMAD öğli,
«Kun.uz» muxbiri