Ommaviy axborot vositalarida, ijtimoiy tarmoqlarda lotin grafikasiga asoslangan yangi o‘zbek alifbosi haqidagi bahs-munozaralar avjiga chiqdi. Taklif etilayotgan «sh» va «ch» harflarining yangi shakli qo‘lyozmada qanday aks etishini amalda sinab ko‘rish uchun qayta-qayta yozib ko‘rdim. Negadir o‘xshamadi... Ishonmasangiz, siz ham yozib ko‘ring...
Xat-savod chiqarish uchun qo‘liga qalam olgan bolakay bu harflarni qanday yozarkin? G‘ayritabiiy elementga ega bu harflar uning husnixatiga qanday ta'sir ko‘rsatarkin?..
«Kun.uz» saytida ayni masalada Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov bilan bo‘lgan suhbat mulohazaga chorladi.
Joriy yilning 22 oktabr kuni universitet tashabbusi bilan til va alifbo masalasiga bag‘ishlangan konferensiyada lotin grafikasiga asoslangan o‘zbek alifbosiga o‘zgartirish kiritish bo‘yicha ishlab chiqilgan takliflarning ayrimlarini ma'qullash mumkin. Chunonchi, «o‘» va «g‘» harflariga o‘zgartirish kiritish, «ng» harfiy birikmasi va tovushini alifbodan chiqarish bo‘yicha berilgan takliflarda mantiq bordek. Biroq «sh» va «ch» harflarini o‘zgartirishga ehtiyoj bormi?
E'tibor bersak, dunyodagi aksariyat tillarda harfiy birikmalar mavjud va bu na yozuvda, na talaffuzda u qadar murakkablikni yuzaga keltirmaydi (agar shunday bo‘lganida ular bundan allaqachon voz kechgan bo‘lardi).
Rektor bilan suhbatdan ma'lum bo‘ldiki, alifbo masalasida tortishayotganlar uch guruhga bo‘lingan: birinchi guruh alifbo shu holatda qolishi kerakligini, ikkinchi guruh ayrim harflarni o‘zgartirishni, uchinchi guruh esa o‘zbek tilidagi 6ta unlini 9taga ko‘paytirishni taklif qilayotgan guruhlar. Uchinchi guruhning taklifiga mutlaqo qo‘shilib bo‘lmaydi: «h» va «x» harflarini to‘g‘ri qo‘llash ko‘nikmasini egallash qanchalik qiyinligi (hatto ayrim filolog-mutaxassislar ham bu masalada ba'zan ikkilanib qoladilar), imloviy xatolarning katta qismi shu harflarni chalkashtirib yozish bilan bog‘liq ekanini yaxshi bilganimiz holda, nahot bunday holatlar ko‘payishini istaymiz?
Hurmatli rektor ma'naviyat, alifbo masalasida shoshmashosharlikka yo‘l qo‘yish mumkin emasligini, bu boradagi achchiq tarixiy tajribalarni to‘g‘ri eslab o‘tibdilar. Xo‘sh, alifboga kiritayotgan hozirgi o‘zgartirishlar xalqqa singib ketishiga, shu bilan savodxonlik keskin oshib ketishiga kim kafolat beradi? Bizning yana xato qilishga haqqimiz bormi?
