Millatning sog‘lig‘i haqida qayg‘urish butun bir tadbirlar majmuini nazarda tutadi, ulardan biri – turli tibbiy harakatlar paytida viruslarni yuqtirmaslik bo‘yicha xavfsizlikni oshirishdir. Biz bu mavzuni o‘zbekistonlik olimlarning innovatsion ishlanmasi – Safo Nur qurilmasi haqidagi maqolamizda ko‘tarib chiqqan edik. Ushbu ishlanma New Medical Technologies mutaxassislarining kuchi bilan yaratilgan bo‘lib, uning yordamida tibbiy uskunalar, shu jumladan kompozit materiallardan tayyorlangan uskunalar ham kasallik tug‘diruvchi viruslar, bakteriyalar, zamburug‘lar va endosporalardan zararsizlantiriladi.
Safo Nur qurilmasining samaradorligini baholashda noyob usul qo‘llanadi, u haqda bizga Safo Nur qurilmasining yaratuvchisi va “Limfotrop xususiyatga ega viruslarni aniqlash va ularning yashash qobiliyatini baholash usuli”ning muallifi, tibbiyot fanlari doktori, professor Narimon G‘ulomovich G‘ulomov batafsil gapirib berdi.
- Narimon G‘ulomovich, nega yangi metodikani ishlab chiqish zarurati paydo bo‘ldi? Nazorat qilishning mavjud muqobil metodlari yetarli emasmidi?
Bugungi kunda O‘zbekistondagi tibbiy muassasalarda qo‘llanadigan IFT va PZR metodlari infeksion kasalliklar diagnostikasida ilg‘or metodlar hisoblanadi, biroq ular ham kamchiliklardan mustasno emas. Ularda sezgirlik “chegarasi” mavjud, ya'ni reaksiyaning ishonarli ijobiy natijasini olish uchun ushbu metodlarning har biri biologik materialning tadqiq qilinadigan hajmida muayyan miqdordagi antitanachalar yoki virusli zarralar bo‘lishini talab qiladi. Agar biologik materialda antitanachalar yoki virusli zarralar miqdori IFT yoki PZR metodining sezgirlik “chegarasi”dan past bo‘lsa, reaksiya natijasi shubhali yoki yolg‘on-salbiy bo‘lishi mumkin, bu esa diagnoz qo‘yishda xatoliklarga olib keladi. Bu ayniqsa donorlarning qonini virusli infeksiyalar bor-yo‘qligiga testdan o‘tkazishda juda muhim.
Safo Nur qurilmasi ishlab chiqilayotgan paytda oldimizga viruslarning yashash qobiliyatini baholashni ta'minlovchi nazorat metodini taqdim etish talabi qo‘yildi. Qurilma analoglari bo‘lmagani bois, oldimizga limfotrop viruslarni aniqlash va ularning yashash qobiliyatini baholash usulini ishlab chiqish vazifasi qo‘yildi; limfotroplik — bu viruslarning limfotsitlarga kirish va replikatsiyalanish, ya'ni ularning ichida ko‘payish qobiliyatidir.
Ushbu usul asosida V (HBV) va S (HCV) gepatiti viruslarining hamda odam immun tanqisligi virusining (HIV) limfotrop xususiyatlari yotadi. Oxir-oqibatda biz “Limfotrop viruslarni aniqlash va ularning yashash qobiliyatini baholash usuli”ni ishlab chiqdik, u:
