«Bir davlatda ikki prezident»: Venesuelada nimalar bölmoqda?
|03:22 / 25.01.201936 8608 min
Foto: ReutersFoto: Reuters
Venesuelada ommaviy mitinglar bölib ötmoqda, mamlakatda hokimiyat özgarişi mumkin.
Venesuelaning amaldagi prezidenti Nikolas Maduro hokimiyatni 2013 yilda partiya böyiça ötmişdoşi Ugo Çavesning ölimidan keyin qölga olgandi. Uning boşqaruvi davrida mamlakatda eng kam iş haqi miqdori 10 dollarga tuşdi, mamlakat aholisining 3 million nafardan ortiği xorijga iş izlab ketişga majbur böldi, qolganlar oçlikda yaşaşga mahkum böldi. 2019 yil yanvaridagi saylovda Maduro yana ğalaba qozondi, ammo Venesuela muxolifati va Ğarb davlatlari prezidentlik saylovi natijalarini tan olişdan boş tortdi.
21 yanvar kuni Venesuela Mudofaa vazirligi poytaxt Karakasda davlat töntarişiga uriniş röy bergani haqida ma'lum qildi. Buning ortidan şaharda mamlakat prezidenti Nikolas Maduro siyosatiga qarşi köp ming kişilik namoyişlar boşlandi va tez orada butun mamlakatda namoyişlarning ulkan tölqini hosil böldi. 23 yanvar kuni AQŞ vitse-prezidenti Mayk Pens Qöşma ştatlar Maduro rejimini noqonuniy deb bilişi, Venesueladagi namoyişlarni qöllab-quvvatlaşini ma'lum qildi.
Bundan ruhlangan Venesuela muxolifati yetakçisi, Milliy assambleyasi (parlamenti) rahbari, 35 yoşli siyosatçi Xuan Guaydo Karakasda ötayotgan miting vaqtida özini muvaqqat prezident deb e'lon qildi.
Xuan Guaydo
Foto: Reuters
U mamlakatda ötiş hukumati şakllantirişga va haqqoniy saylovlar ötkazilişiga, mamlakatdagi giperinflatsiyaga barham berilişiga (Venesuelada yillik inflatsiya 2 mln foizga yetgan) va'da berdi.
AQŞ prezidenti Donald Tramp darhol uni yangi prezident sifatida tan oldi. Trampning Maduroni noqonuniy prezident deb atab, parlamentni — Venesuelada xalq tomonidan qonuniy saylangan yagona qonuniy hokimiyat böğin sifatida e'tirof etdi.
Hafta boşidan buyon davom etayotgan namoyişlar vaqtida politsiya bilan töqnaşuvlar tufayli önlab kişilar halok böldi va yuzdan ortiq kişi qölga olindi. Bu 2017 yilgi namoyişlardan keyingi eng yirik norozilik aksiyalari bölmoqda. Ikki yil muqaddam iqtisodiy inqiroz keltirib çiqargan oçlikdan keyin bölib ötgan tartibsizliklar vaqtida 120 nafardan ortiq namoyişçi öldirilgandi.
Mavzuga oid
Foto: Reuters
Maduro yangi namoyişlarda AQŞni aybladi va rasmiy Vaşington bilan diplomatik munosabatlar uzilişini e'lon qilib, amerikalik diplomatlar Venesuelani tark etişi uçun 72 soat vaqt berilişini ma'lum qildi.
Nikolas Maduro
Foto: Reuters
U miting uyuştirganlarni noqonuniy davlat töntarişi ijroçilari deb atab, mamlakat harbiylaridan sadoqat talab qildi.
Kim kim tomonda?
Ayni vaqtda jahon mamlakatlari Venesuela masalasida ikkiga bölingan: Venesueladagi sotsialistik rejimni qöllab-quvvatlovçilar va yangi prezidentni tan olganlar.
Köçalarga çiqqan yuz minglab venesuelaliklar va AQŞdan taşqari, Şimoliy va Janubiy Amerika mamlakatlarini birlaştiruvçi Amerika davlatlari taşkiloti (ADT), Yevropa Ittifoqi, Yevrokengaş, Kanada, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Peru, Paragvay, Çili, Argentina, Kosta-Rika, Gvatemala, Honduras, Gruziya, Fransiya va Buyuk Britaniya hukumatlari ham Guaydoni Venesuela davlat rahbari sifatida tan oldi.
Öz navbatida, Rossiya, Xitoy, Kuba, Eron, Boliviya, Urugvay, Meksika, Salvador, Nikaragua, Suriya va Turkiya kabi davlatlar Maduro tarafida. Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdöğan Maduroga qönğiroq qildi va uni «ukasi» deb atadi.
«Birodarim Maduro, hammasi joyida böladi! Biz siz bilan birgamiz», - degan Erdöğan.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin hozirça Venesueladagi voqealar böyiça munosabat bildirmadi. Ammo Rossiyaning bir qator rasmiy şaxslari Maduro hukumatini qöllab-quvvatlaşlarini bildirib ötişdi.
Rossiya Taşqi işlar vazirligi AQŞni Venesuela işiga harbiy tomondan aralaşmaslik haqida ogohlantirdi.
«Rossiya AQŞni Venesuelaning işlariga harbiy aralaşuvdan ogohlantiradi, bu halokatli holatga olib kelişi mumkin», dedi Rossiya TIV rahbari örinbosari V. Ryabkov.
Rossiyaning Venesueladagi manfaatlari
Rossiya keyingi bir neça yil davomida Venesuelani inqiroz vaqtida qöllab kelmoqda. Tomonlarning hamkorlik aloqalari biroz avvalroqqa borib taqaladi - tomonlar avvaldan neft va harbiy sohalarda hamkorlik qilib kelişgan.
Rossiya uçun Venesuela geografik joylaşuvi jihatidan - AQŞ yaqinida joylaşgani tufayli muhim şerikka aylandi. 2018 yilning dekabrida Venesuelada qöşma harbiy maşğulotlar ötkazilgan.
Reuters ma'lumotiga köra, 2006 yilda Rossiya hukumati hamda «Rosneft» Karakasga kamida 17 milliard dollar miqdorida kredit bergandi. 2018 yil dekabrida Maduro Moskvaga kelganida Rossiya Venesuelaning neft sohasiga 6 milliard dollar miqdorida investitsiya kiritganini ma'lum qilgandi. Öşa oyda Karakasga harbiy hamkorlik doirasida ikkita Tu-160 strategik bombardimonçi samolyoti uçgandi. Bungaça bu samolyotlar 2008 va 2013 yilda ham Venesuelaga borgan. 2008 yilda esa atom raketalari bilan jihozlangan «Petr Velikiy» kreyseri Venesuelada bölgan.
2001 yili imzolangan kelişuvga köra, avvallari Ğarb mamlakatlaridan qurol olgan Venesuela endi Rossiya qurol-yaroğlarini xarid qila boşlaydi.
2010 yilda Venesuelada Kalaşnikov avtomatlari işlab çiqarilişi yölga qöyiladi. Moskva bu yerda avtomatlarga öq işlab çiqaradigan zavod ham qurgan.
The Bell ma'lumotiga köra, Vladimir Putinning 19 yillik boşqaruvi davrida Venesuelaning sobiq prezidenti Ugo Çaves va Nikolas Maduro Moskvaga eng köp marta kelgan xorijiy davlat rahbarlaridir (MDH mamlakatlari bundan mustasno). Putin esa Venesuelaga faqat bir marta, 2010 yilda boş vazir sifatida borgan.
2008 yilda Rossiya-Gruziya uruşidan keyin Abxaziya va Janubiy Osetiya mustaqilligini tan olgan yagona katta davlat Venesuela bölgandi.
Rossiyalik amaldorlardan biri The Bell muxbiri bilan suhbatda Maduro prezidentlikdan ketadigan bölsa ham «kreditlar uçun majburiyat heç qayerga ketmasligi» haqida gapirgan. Uningça, Rossiya qarzlarni Venesuelaning yangi hukumatidan talab qiladi. Ammo boşqa manbalar bunga skeptik yondaşişmoqda. Rossiya berilgan pullarini qaytarib olişi amrimahol.
«Maduro dekabr oyida Putin bilan uçraşuvi yakunlariga köra kelişgan beş milliard dollarni hali olmagan. Lekin avvalgi pullar «hamişalikka» berilgan. Agar Maduro joyida qolmasa, bu pullarning qaytişi dargumon», degan manba.
Ayni vaqtda Maduro xavfsizlik kuçlari, armiya, sudlar, xazina va davlat neft kompaniyalarini nazoratida tutib turibdi.
Bu esa Guaydoning bayonoti va hokimiyat uçun da'vosi hozirça faqat ramziy ekanini anglatadi. Muxolifatçining harakatlari Maduroga bosim uyuştiriş va uni öz xohişi bilan iste'foga ketişga majburlaşga qaratilgan. Lekin harbiylar Maduro tomonda ekan, u hokimiyatni topşirmaydi. Ayni vaqtda Guaydo harbiy zobitlarni öziga oğdirişga urinmoqda, u dezertirlik qilgan harbiylarga amnistiya qöllaşga va'da bermoqda.
Maduro esa muammolarni taşqi kuçlar aralaşuvisiz hal qilişga çaqirdi, uning ham minglab tarafdorlari köçalarga çiqib, miting uyuştirmoqda.
Venesuela Mudofaa vaziri Vladimir Padrino Lopes mamlakat armiyasi Maduro tarafida qolişini bildirdi va röy bergan voqealarni davlat töntarişiga uriniş deb e'lon qildi.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
