2019 yil Venesuela ichki siyosatida kuchli tarqoqlik bilan boshlandi. Hukumat islohotini muqarrar qilib qo‘ygan siyosiy inqiroz ildizi 4-5 yil avval boshlangan qahatchilikka borib taqaladi. G‘arb nashrlari mamlakatda boshlangan xatarli mujdalar haqida ko‘p va xo‘p yozg‘irdi. Aslida, Venesuela hukumatidagilarning inqirozlar borasida tajribasi katta: 2002 yilda ham mamlakatning sobiq prezidenti Ugo Chaves 48 soatga lavozimidan chetlashtirilgandi. Uning vorisi – Nikolas Maduro shunday sinovlarni boshdan kechirmoqda.
O‘z yetakchisiga ega muxolifat to‘g‘ridan-to‘g‘ri, shikoyatga o‘rin qoldirmay, kuchli agressiya bilan amaldagi parlamentariyga talab qo‘ymoqda. Voqealar rivoji jadallashib ketyapti: 2019 yilning 5-kuni partiya boshqaruvini rotatsiya tartibida qabul qilib olgan Xuan Guaydo o‘zini «muvaqqat prezident» sifatida tanishtirdi. Maduroga tish qayragan, xalqaro munosabatda Venesuela bilan chiqisholmay turgan davlatlar Guaydo hokimiyatini tan olishni boshladi.
Maduroni ham himoya qiladigan tarafkashlar chiqdi. Ularning fikricha, Venesuelada yuz berayotgan hodisalar hukumat uzurpatsiyasidan (hokimiyatni kuch bilan egallab olish) boshqa narsa emas. Mamlakat hokimiyat ag‘darilishi, legitim prezidentlikka tajovuz yuz bermoqda. Guaydoni qo‘llab-quvvatlayotgan davlatlar esa Venesuelada hokimiyat demokratik tranzit orqali boshqa qo‘lga o‘tganini aytishyapti. Bir narsa aniqki – mamlakat ichki inqirozning cho‘qqisiga erishdi va beqarorlikning so‘nggi fazasi butun dunyoga namoyon bo‘lyapti.
Inqirozning muxtasar tarixi
Ayni jarayonlarning mohiyatiga tushunish uchun moziyga qaytib ish tutamiz. Venesuela tashqi siyosatda uzoq yillardan beri ayrim gigant davlatlar bilan kelisholmaydi. Bu fakt. Ammo hozirgi voqealar 2015 yilda yuz bergan hodisalar ta'sirida rivojlanib ketdi. Ya'ni parlament saylovida Maduroga muxolifat bo‘lganlar 167ta deputatlik o‘rnining 109tasini egalladi. Milliy Assambleyadagi xaos davlat rahbariga xush kelmadi, shundan buyon u qonun ijodkorlarining tashabbuslariga veto qo‘yib keladi. Davlat amalda «qo‘l» boshqaruviga o‘tgandi. Asosan prezident qarorlariga asosan ish tutish boshlandi. Maduro biryoqlama dekretlarni imzolab, Venesueladagi «favqulodda holat» muddatini uzaytirib turdi.
Norozi deputatlar vaziyatni bir urinishda o‘zgartirib yuborish ham mumkin edi. Buning uchun ular parlamentda haqiqiy ko‘pchilikka tayanishi talab etildi. Yakdil qarorlar uchun umumiy deputatlarning 3/4 qismi qo‘llab-quvvatlashi kerak. Shunday qilib, deputatlar organik qonunlar – Konstitutsiya darajasidagi, kezi kelsa, unga ham o‘zgartish kiritish maqomidagi hujjatlarni qabul qilish huquqiga ega bo‘lishi mumkin edi.
