SSSR davlatining parchalanishi o‘zidan keyin muammolarni ham paydo bo‘lishiga sababchi bo‘ldi. Xususan, ittifoqdosh mamlakatlar chegarasi va shaxslarning fuqarolikni olish tartibini barcha o‘z talqinicha ko‘ra boshladi. Biroq, bu maqolada aytmoqchi bo‘lganim — boshqa masala.
Gap shundaki, 1984 yili O‘zbekiston hududida tug‘ilgan (va tug‘ilganligi haqida guvohnomaga ega bo‘lgan) Gulnora Fayziyevaning yashash joyi sobiq Sovet tugatilishi bilan Qozog‘iston hududiga to‘g‘ri kelib qoldi. Fuqarolik pasportini olish uchun u O‘zbekiston Respublikasi mutasaddi organlariga murojaat etdi, albatta, keyinchalik O‘zbekiston hududiga ko‘chib o‘tib, shu yerda muqim yashay boshladi. Ammo unga fuqarolik pasporti berilmadi. Gulnora 2017 yili fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar uchun taqdim etiladigan pasport uchun ariza topshirdi, ammo undan ham darak yo‘q.
Muammo nimada? Masalaning jiddiy tarafi shundaki, Gulnora turmush o‘rtog‘i bilan rasman nikohdan o‘tishga imkoniyati yo‘q, shu orada esa oilada 4 nafar farzand tug‘ildi. Ular ham onasi kabi hujjatsiz, tug‘ilganligi to‘g‘risida guvohnomasi yo‘q, to‘g‘rirog‘i berilmayapti.
O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksining 205-moddasiga muvofiq, bolaning tug‘ilishini qayd etish majburiy bo‘lib, bu tug‘ilgan joydagi yoki ota-onadan birining doimiy yashash manzili bo‘yicha FXDYo organida bir oy muddat ichida amalga oshirilishi kerak.
Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 14 noyabrdagi qarorida ta'kidlanishicha, ota-onalardan birining shaxsini tasdiqlovchi hujjat bo‘lmagan alohida hollarda FHDYo organi tug‘ilganlikni qayd etishni rad qilishi mumkin emas. Bunda hujjatlari bo‘lmagan ota yoki ona haqida ma'lumotlar nikoh tuzilganligi yoki avvalgi bolalarining tug‘ilganligi haqidagi guvohnomalari asosida ko‘rsatiladi.
Ammo biz ko‘rib chiqayotgan yuqorida ko‘rsatilgan sabablar bilan nikoh rasman tuzilmagan va bolalarning hech biri guvohnomaga ega emas. Shunga qaramay, ota-onaning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lmaganda bolaning tug‘ilganligini qayd etish tibbiyot muassasasining yoki vasiylik va homiylik organining yozma murojaatlariga asosan amalga oshiriladi.
To‘rt nafar voyaga yetmagan farzandlarning barchasi tug‘ruqxonada dunyoga kelgan va bu haqda tibbiyot muassasasining ma'lumotnomasi mavjud. Vasiylik va homiylik organi yozma murojaat qilmasligi qat'iy ta'kidlamoqda.
«Negaki, bolalarning otasi O‘zbekiston fuqarosi va uning fuqarolik pasporti mavjud. Onaning fuqaroligi aniqlanmagan, ammo shaxsini tasdiqlovchi hujjat — ichki ishlar bo‘limi tomonidan berilgan tegishli namunadagi ma'lumotnoma bor. Demak, ota ham, ona ham shaxsini tasdiqlovchi hujjatga ega. Agar nikoh holati rasman qayd etilmagani yoki otalikni belgilash muammo bo‘lsa, ish sud ajrimi bilan hal qilinishi kerak», —deydi organ vakili.
