Pokiston va Hindiston örtasida havo uruşi. Kaşmirda nimalar bölmoqda?

«Afsuski, töqnaşuv vaqtida biz MiG-21 samolyoti va uçuvçini yöqotdik», deyilgan xabarda.

Köp ötmasdan Hindiston Harbiy-havo kuçlari Pokistonning öz hududiga kirgan F-16 rusumli qiruvçi samolyoti urib tuşirilganini ma'lum qildi. ANI agentligining tvitterida yozilişiça, samolyot ikki mamlakat çegarasidan 3 km masofada, Jammu va Kaşmir ştati hududida urib tuşirilgan. Qayd etilişiça, uçuvçi katapulta qilişga ulgurgan, ammo uning taqdiri noma'lumligiça qolgan.

Pokiston tomoni öz harbiy samolyotlari Kaşmir hududidagi obektlarga hujum qilganini tasdiqladi, lekin bu amaliyot davomida qurbonlar bölişidan qoçiş maqsadida harakat qilingani, bu hujumdan maqsad, «mudofaa qobiliyatini körsatib qöyiş bölgani»ni ta'kidladi.

Mamlakatlar havo kengliklarini yopdi

Bu voqealardan keyin Pokiston öz havo hududini yopdi, mamlakatdagi eng katta aeroportlar ham yopildi va bu mamlakat osmonidan ötuvçi reyslar bekor qilindi. Öz navbatida, Hindiston ham mamlakat şimolidagi aeroportlarni yopişga kirişdi. Ikki mamlakat ham reyslar uçun muqobil variantlarni örganib çiqmoqda.

Tinçlikka da'vat

Pokiston boş vaziri Imron Xon tomonlarni muzokaralar stoliga çorladi. U mahalliy televideniye orqali çiqiş qilib, vaziyatni muhokama qilişga tayyorligini bildirdi.

«Tarix guvoh, barça uruşlar siyosatçilar öylaganidan uzoqroq vaqt davom etgan. Men Hindistondan sörayman: bizda va sizda bor qurollarni hisobga olgan holda, şunday xatoga yöl qöyamizmi? Biz muzokaralar stoliga ötirişimiz kerak», deya ta'kidlagan Pokiston boş vaziri.

Imron Xon şu ketişda vaziyat izdan çiqişidan ogohlantirgan.

«Agar bunga yöl qöysak, men ham, u (Narendra Modi) ham vaziyat ustidan nazoratni qöldan çiqaramiz. Bizning maqsadimiz ular bizning hududga bostirib kirgani kabi biz ham ularning hududiga bostirib kirişimiz mumkinligini körsatib qöyiş edi», deya qöşimça qilgan u.

Pokiston Hindistonga eskalatsiya kelib çiqişiga sabab bölgan Pulvam şahridagi terakt böyiça tekşiruvlarda öz yordamini taklif qildi.

Kaşmirdagi terakt

14 fevral kuni Kaşmirda Hindiston armiyasi kolonnasi yaqinida Pokistonda harakatlanuvçi «Jayişi Muhammad» guruhi tomonidan sodir etilgan portlaş oqibatida 46 nafar hindistonlik harbiy halok bölgandi.

Hindiston hukumati bu hujumdan keyin Pokiston uşbu teraktga aloqadorligi haqida dalillarga egaligini ma'lum qildi. Pokiston TIV buni rad etdi, 16 fevral kuni Pokiston Hindistondagi elçisini maslahatlaşuv uçun çaqirib oldi. Köp ötmay, Hindistonning Pokistondagi elçisi ham Dehliga çaqirildi.

«Jayişi Muhammad» taşkilotining boş maqsadi Kaşmirni Hindistondan ajratib oliş hisoblanadi. Bu taşkilot Hindiston va Pokistondan taşqari, AQŞ hamda Ğarbning köplab davlatlari, şuningdek, BMT tomonidan terrorçi taşkilot sifatida tan olingan.

26 fevral kuni ertalab Hindiston harbiy-havo kuçlari 12ta «Miraj» 2000 (Dassault Mirage 2000) rusumli harbiy qiruvçi samolyotlari orqali Kaşmirning Pokiston qismidagi «Jayişi Muhammad» guruhining yirik maşğulot lageriga zarbalar berdi. Samolyotlar maşğulot lageriga har biri bir tonna keladigan bir neçta bomba taşlagan. Havo hujumi oqibatida köplab jangarilar, ularga tegişli transport, qurol va öq-dori yöq qilingan. Hindiston taşqi işlar vaziri birinçi örinbosari Vijay Gokxale bu zarba zarur bölgani, çunki guruh Hindistonning turli hududlariga xudkuşlar iştirokida hujumlar tayyorlayotganini, Pokiston öz hududida terrorçilar infratuzilmasini yöq qilişga qaratilgan heç qanday amaliy çoralar körmaganini aytgan.

Bu voqeadan keyin Pokiston prezidenti Arif Alvi Hindiston çegaradagi vaziyat böyiça «paşşadan fil yasayotgani» haqida gapirib, hindistonlik harbiylarning harakatlari uruş keltirib çiqarişi mumkinligidan ogohlantirdi.

Hindiston Taşqi işlar vaziri Şuşma Svaraj «Hindiston mas'uliyat va vazminlik bilan» harakat qilişini ma'lum qildi. Hindiston boş vaziri Narendra Modi hozirça vaziyat yuzasidan rasmiy munosabat bildirmadi.

1971 yildan buyon ilk marta

Jammu va Kaşmir ştati Pokiston bilan çegaradoş bölib, Hindistonning eng notinç hududi sanaladi: çegara orqali jangarilar bir neça marta bostirib kirib, teraktlar sodir etişgan.

26 fevral kuni hind samolyotlari keyingi 40 yil içida ilk marta Kaşmirning Pokistondagi qismiga harbiy zarbalar berdi. Hindistonlik harbiylar çegaraning u qismiga oxirgi marta 1971 yilda, Hindiston-Pokiston uruşi vaqtida ötişgandi.

2017 yilda ham Kaşmirda taranglik yuzaga kelgandi. Öşanda ayirmaçilar federal parlamentning quyi palatasi uçun ötkazilgan saylovlarni boykot qilişgan, buning ortidan tartibsizliklar boşlanib ketgandi. Politsiya va namoyişçilar örtasidagi töqnaşuvlarda 8 kişi halok bölib, yuzlab kişilar qölga olingandi. Saylovlar barbod bölgandi: 70dan ortiq saylov uçastkalari hujumlar tufayli muddatidan avval yopilgan, ovoz beriş jarayonida saylovçilarning atigi 7 foizi iştirok etgandi. Politsiya namoyişçilarni tarqatib yuborişga uringan, ular esa tartib posbonlarini toşböron qilişgandi. Natijada, politsiya közdan yoş sizdiruvçi gaz qöllagan, ayrim holatlarda öt oçilgandi.

Kaşmir mojarosi 1947 yildan buyon davom etib keladi, öşanda Britaniya Hindistoni ikki qismga bölingan, musulmon diniga e'tiqod qiluvçilar alohida davlat - Pokistonni taşkil etişgandi. Öşanda çegaralar şoşilinç ötkazilgan, musulmonlar Pokiston hududiga, hindular va sikhlar Hindiston hududiga tartibsiz köçirilgan, bu jarayon qonli xunrezliklar bilan birga keçgan, yuz minglab kişilar halok bölişgan, 12 milliondan ortiq kişi boşpanasiz qolgandi. Mamlakat ikkiga bölingaç, musulmonlarning uçdan ikki qismi Pokistonga ötgani, uçdan bir qismi Hindistonda qolgani ma'lum böldi. Musulmonlar yaşovçi Kaşmir ölkasi mustaqillik talab qila boşladi - tan olinmagan Kaşmir özini Pokistonning bir qismi sanaydi.