Zelenskiy va Poroshenko ikkinchi turda. Endi nima bo‘ladi?

Ukraina Markaziy saylov komissiyasi ovozlarning 60 foizini hisoblab chiqqanidan keyin hech bir nomzod saylovchilarning yetarlicha ovozini to‘play olmagani to‘g‘risida rasman ma'lum qildi va mamlakatda prezidentlik saylovlarining ikkinchi turi o‘tkazilishi aniq bo‘ldi.

Bungacha ham, ovoz berish jarayoni yakunlanishi bilanoq «Milliy ekzitpol» dastlabki ma'lumotlarni e'lon qilgan, unga ko‘ra 39 nomzod qatnashgan saylovda teleboshlovchi va aktyor Vladimir Zelenskiy 30 foizdan ortiq ovoz bilan birinchi, Ukrainaning amaldagi prezidenti Petro Poroshenko esa 16 foizdan ortiqroq ovoz bilan ikkinchi bo‘lgani, shu ikki siyosatchi keyingi turda o‘zaro kurashishi ma'lum bo‘lgandi. Favoritlardan yana biri, 13 foizdan ortiqroq ovoz bilan uchinchi bo‘lgan Yuliya Timoshenko esa natijaga rozi bo‘lmadi va ovozlar qalbakilashtirilgani haqida gapirdi.

Saylov kuni haqida qisqacha

31 mart kuni Ukrainada prezidentlik saylovlarining birinchi turi o‘tkazildi. Bu saylov mamlakatda Yevromaydan voqealaridan keyingi ikkinchi prezidentlik saylovi bo‘ldi, bu saylovdan oldin ikkinchi turga kimlar o‘tishini aytib bo‘lmasdi.

Ukraina Ichki ishlar vazirligi ma'lumotlariga ko‘ra, saylovlar jiddiy qoidabuzarliklarsiz o‘tgan. Ayrim uchastkalarda politsiyachilar saylov komissiyasining mast holatdagi a'zolarini chetlatishiga to‘g‘ri kelgan, Podolskda esa saylov uchastkasi hududiga yonuvchi aralashma uloqtirildi (yong‘in tezda bartaraf etildi). Ammo IIV hisobotida qayd etilishicha, saylovdagi qoidabuzilishlari tizimli bo‘lmagan va ovoz berish natijalariga ta'sir ko‘rsatmagan.

Timoshenko bilan nima bo‘ldi?

Yuliya Timoshenko birinchi tur natijalarini tan olmadi. U saylov uchastkalari yopilishi bilan tarqalgan ekzitpol ma'lumotlarini «manipulyatsiya qilingan» va «sotilgan» deb atadi.

Siyosatchi o‘z tarafdorlari ham butun Ukraina bo‘ylab ekzitpol o‘tkazishgani, unga ko‘ra o‘zi ikkinchi o‘rinni egallagani, shu tufayli ikkinchi turga Zelenskiy bilan birga o‘zi o‘tishi kerak bo‘lgani haqida gapirdi.

Timoshenko o‘z tarafdorlarini jiddiy harakatlarga undamadi, ammo ulardan kechasi saylov uchastkalarida qolib, «mafiya» natijalarni soxtalashtirishiga yo‘l qo‘ymaslikni so‘radi.

Ayrim gumonlarga ko‘ra, Timoshenkoning yomon natija ko‘rsatishiga saylov byulletenida Oliy rada deputati Yuriy Timoshenko nomzodi ham ko‘rsatilgani saylovchilarni adashtirgan bo‘lishi mumkin.

Siyosatchilarning fikricha, Timoshenkoning mag‘lubiyatiga u eski avlod siyosatchilariga mansub bo‘lgani sababdir. Mamlakatda hozirgi kunda keskin o‘zgarishlarga va yangi siyosatchilarga ehtiyoj yuzaga kelgan - ukrainlar avval hokimiyatda bo‘lmagan shaxslar hokimiyatga kelishini istashmoqda.

Prezidentlik saylovlarida yutqazsa-da, Timoshenko shu yilning 27 oktyabrida bo‘lib o‘tadigan parlament saylovlarida o‘zini ko‘rsatish imkoniga ega.

Ikkinchi tur qachon?

Ikkinchi tur 21 aprel kuniga belgilangan. Petro Poroshenko ikkinchi tur oldidan debatlar o‘tkazish zarurligini gapirdi. Zelenskiy ham debatda ishtirok etishga tayyorligini ma'lum qildi.

Nomzodlar ikkinchi turga qanday holatda yo‘l olishadi va debatlarda nimalarni muhokama qilishadi? Zelenskiy saylovoldi kampaniyasida ukrainlar referendumlar orqali hukumatga vazifalar qo‘yish imkonini yaratishga urg‘u qaratmoqda. Poroshenko esa Ukrainani YeI va NATOga a'zo qilishni va'da bermoqda.

Ikkisi ham Rossiya bilan munosabatlarda bir-biriga yaqin pozitsiyada: Poroshenko o‘zini Vladimir Putinning birinchi raqamli dushmani sifatida namoyon qilmoqda va o‘zini Rossiya uchun eng istalmagan nomzod deb atamoqda, Zelenskiy ham Rossiyaga borishni istamasligini ta'kidlaydi.

Shoumen va komik prezidentga aylanadimi?

Siyosatda tajribaga ega bo‘lmagan Vladimir Zelenskiy birinchi turda 30 foizdan ortiqroq ovoz to‘pladi va eng yaqin ta'qibchisini salkam ikki barobar farq bilan ortda qoldirdi. Ammo uning ikkinchi turdagi g‘alabasi kafolatlanmagan.

Poroshenkoda jiddiy ustunliklar bor - uni gubernatorlar va yirik shahar merlari qo‘llab-quvvatlashadi. Qolaversa, amaldagi prezidentda vatanparvar davlat arbobi, Ukraina armiyasini oyoqqa turg‘azgan va mamlakatni Rossiya tajovuzidan himoya qilgan qahramon imiji mavjud. 

Shu bilan birgalikda, yanvar oyidagi so‘rovnomalar natijalariga ko‘ra, ukrainlarning 71 foizi mamlakat hozir noto‘g‘ri yo‘nalishdan ketmoqda, deb hisoblaydi, 61 foiz kishi esa mamlakatga jiddiy o‘zgarishlar kerak deb biladi.

Nomzodlar natijalarga qanday reaksiya qilishdi?

Birinchi turning ilk natijalari e'lon qilinishi bilanoq Poroshenko o‘z saylovchilari «Moskvaning rejalarini barbod qilgani» haqida gapirdi.

«Ukrainlar - rossiyaliklarning birinchi tur uchun ssenariysini barbod qilishdi. Ular ikkinchi turda Poroshenko bo‘lmasligini istashgandi. Bundan hech narsa chiqmadi Rossiyadagi do‘stlar va do‘st bo‘lmaganlar. Ukrainlar ikkinchi turda ham siz istagan ssenariyni barbod qilishadi», degan u.

Ovoz berish hali davom etayotgan vaqtda saylov shtabida stol tennisi o‘ynash bilan band bo‘lgan Zelenskiy esa jangovarroq ohangda gapirdi.

«Agar men janob Putin bilan uchrashsam, unga shunday deyman: Nihoyat siz bizning hududlarimizni qaytardingiz. Qrim va Donbassda eskalatsiya yuzaga kelishidan jabrlangan fuqarolarimiz uchun yana qancha tovon puli to‘lashga tayyorsiz?», degan u jurnalistlarning savollariga javoban.

Saylov davom etayotgan vaqtda OAVda Zelenskiy va Timoshenkoning shtablari ikkinchi turda kelishib olgan holda harakatlanishga kelishgani haqida ma'lumot tarqaldi. Ammo Zelenskiyning o‘zi bunday xabarlarni qat'iyan rad etdi.

«Biz eski hokimiyat vakillari bilan hech qanday muzokara olib bormaymiz», degan u.

Televizordagi prezident

Vladimir Zelenskiyning eng asosiy zaif tomoni - u hali siyosat sahnasida hech narsani isbotlamagan oddiy komik ekanidir. Unga asosan yoshlar va Poroshenkoning siyosatidan ko‘ngli qolganlar ovoz berishdi. Poroshenkoning elektorati Yevromaydan voqealarida ishtirok etgan avlod, Timoshenkoniki esa katta yoshli pensionerlar bo‘ldi.

Hozirda ukrainlar orasida shunday hazil aylanib yuribdi: «Endi Ukrainada ham Rossiyadagi kabi kichkina, kulgili Vovochka prezident». 

NT tahlilchisi Zelenskiy siyosatda no‘noqligiga e'tibor qaratgan.

«Vladimir Zelenskiy siyosatda ko‘p narsani tushunmaydi va uni oddiy savol bilan ham burchakka taqab qo‘yish mumkin. Uning TSN uchun bergan oxirgi intervyusini ko‘ring, bu intervyu atigi 10 daqiqa davom etgan. Hatto javoblar oldindan tayyor bo‘lgan holatda ham Zelenskiy bu mavzularda o‘ziga ishonmasdan gapirgan. Instagramda kichik videolarda siyosat haqida gapirish boshqa, urush holatidagi davlatni boshqarish butunlay boshqa», degan ukrainalik jurnalist Andrey Palivoda.

Poroshenkoning ayblovi

Petro Poroshenko Zelenskiyni oligarx Igor Kolomoyskiyning «qo‘g‘irchog‘i» deb atadi.

«Taqdir meni ikkinchi turda Kolomoyskiyning qo‘g‘irchog‘iga ro‘baru qildi», – dedi Poroshenko yakshanba kuni kechqurun Kiyevda o‘z tarafdorlari qarshisidagi chiqishi chog‘ida.

Zelenskiy unga javob qaytardi.

«Matbuot anjumanini ko‘rdim. U meni Kolomoyskiyning qo‘g‘irchog‘i deb atabdi. Menda faqat bir savol bor: demak siz Svinarchukning («Bogdan» korporotsiyasi asoschisi, Ukraina Milliy xavfsizlik kengashi kotibining birinchi o‘rinbosari Oleg Gladkovskiy) qo‘g‘irchog‘imisiz, yoki Svinarchuk sizning qo‘g‘irchog‘ingizmi? Unga shuni yetkazib qo‘yinglar», – deya nomzodning so‘zlarini keltirmoqda «Novoye vremya».

Zelenskiy –  2012 yilda «1+1» telekanali bilan hamkorlikda «Kvartal 95» studiyasini tashkil etgan. Telekanal esa yirik biznesmen Igor Kolomoyskiyga tegishlidir, shu tufayli Zelenskiyni «Kolomoyskiyning odami» deyishadi. Zelenskiy ham, Kolomoyskiy ham buni rad etgan.

Lekin ukrainlar orasida Zelenskiy hokimiyat tepasiga kelgach, G‘arb Kolomoyskiy tufayli yordamni to‘xtatishi, grivna keskin qadrsizlanishi va pensiyalar muzlatilishi haqidagi vahimalar urchigan. Bunday vahimalar birinchi tur arafasida Timoshenko va Lyashko tarafdorlari tomonidan tarqatildi.

Siyosiy tahlilchi Yuriy Vishnevskiyning fikricha, Zelenskiyning yana bir zaif nuqtasi - unga ukrain vatanparvari roli mos kelmasligidadir. Uning o‘zi ham bu rolni o‘ynashga urinmayapti - u hali ukrain tilini o‘rganmagan. Qolaversa, saylovlar arafasida ukrain matbuoti Zelenskiyga hujum uyushtirdi (bu matbuot amaldagi hokimiyat qo‘lidaligi bilan ham izohlanadi), ukrainlar Reyganiga qiyoslangan Zelenskiy amerikalik siyosatchidan farqli ravishda armiyaga va urushga bormagani, Rossiya agressiyasiga qarshi chiqishlar qilmagani, ukrainlar g‘amga cho‘mganida u sahnalarda tirjayib yurganini eslab qolishdi. Shuningdek, uning Rossiyada biznesga egaligi, Italiyada 3,8 million yevrolik ko‘chmas mulki borligi va bu deklaratsiyaga kiritilmagani, bu koshonasida Roman Abramovich bilan qo‘shni ekani haqida ham ma'lumotlar tarqaldi.

Birinchi turda uni sharqiy va janubiy viloyatlar qo‘llab-quvvatlashdi. Ikkinchi turda u rusparast Yuriy Boyko va Aleksandr Vilkulning elektoratini o‘ziniki qilishi mumkin. Ammo bu g‘alaba uchun yetarli bo‘lmaydi.

Rossiyadagilar qanday munosabatda?
Kreml ham, Rossiya Tashqi ishlar vazirligi ham Ukrainadagi prezidentlik saylovlarining birinchi turi natijalari bo‘yicha rasmiy munosabat bildirmadi.

Moskvadagi kremlparast sharhlovchilar amaldagi prezident ikkinchi turga qiyinchilik bilan o‘tganiga urg‘u qaratishmoqda.

«Besh yil muddatga ega bo‘laturib saylovga kelgan saylovchilarning beshdan bir qismining ishonchiga ham sazovor bo‘la olmaslik - Poroshenko siyosatining mag‘lubiyatidir», deb hisoblamoqda Rossiya Federatsiyasi kengashining xalqaro ishlar bo‘yicha qo‘mitasi raisi Konstantin Kosachev.

«Agar Zelenskiy ikkinchi turda g‘alaba qozonsa, Moskva va Kiyevda muloqotni tiklash imkoniyati paydo bo‘ladi», degan senator Frans Klinsevich.

Ikkinchi tur qanday bo‘lishi mumkin?

Poroshenko ikkinchi turga o‘ta olmagan nomzodlarni o‘zi bilan birlashishga chaqirdi. U mamlakat markazi va g‘arbidagi vatanparvarlarni oyoqqa turg‘azmoqchi.

«G‘alaba cho‘ntakda emas. Uni ta'minlash uchun bugundan barcha vatanparvar ukrainlarni mobilizatsiya qilish kerak. G‘alaba o‘z-o‘zidan kelmaydi. Barcha siyosiy xafagarchiliklarni bir chetga suring, men ikkinchi turga o‘tolmagan nomzodlar va ukrain vatanparvarlarini o‘z tomonimga o‘tishga taklif qilaman. Hazillar tugadi», — degan u.

U shuningdek, yoshlarni ham o‘zi bilan birlashishga chaqirgan. U yosh avlodni norozi qilayotgan kamchiliklarni bartaraf etishni va'da qilgan. «Biz vaqt yo‘qotmasligimiz va birlashishimiz kerak (...) Men sizlarni eshitaman va sizlardan ham meni tinglashingizni so‘rayman», — deya qo‘shimcha qilgan Poroshenko.

Shu bilan birga, Zelenskiy ham sobiq nomzodlar bilan kuchlarni birlashtirishi mumkinligini e'tiborga olish kerak. Garchi uning o‘zi Timoshenko bilan birlashuv haqidagi xabarlarni rad etgan bo‘lsada.

Timoshenko natijalardan qattiq xafa. U natijalar soxtalashtirildi degan fikrida qat'iy. Bunday vaziyatda esa Zelenskiy shtabi bilan muzokaralar boshlash uchun sabablar yetarli. Bu ikki siyosatchi bir-biriga kerak. Zelenskiy Oliy radada ta'sirga ega emas, lekin unda Timoshenko bor. Oktyabrda esa parlament saylovlari.

Zelenskiy ikkinchi turda ham muvaffaqiyat qozonsa va prezidentga aylansa, unga parlamentdan ham qo‘llab-quvvatlov kerak bo‘ladi. U buning uchun Timoshenko bilan alyans tuzishi va uning nomzodini bosh vazirlikka ko‘rsatishi eng ma'qul yo‘ldir.