«Yakkaboğ voqeasi»: Qonunlarni oyoqosti qilgan mas'ullar ham jazolanadimi?
|00:30 / 25.07.2019152 2148 min
Yakkaboğda sodir bölgan voqea, tadbirkorning hokim örinbosari ötirgan ekskavatorga benzin sepib, yoqib yuborişi juda köplab savollarni yuzaga keltirmoqda. Ulardan birinçisi — bu köngilsizlik hududda tasodifan yuz berdimi yoki voqealar rivojlanib pişib yetilganmidi?
Aslini olganda, tadbirkorlar tumandagi «Eski Yakkabog‘» mahallasidagi bir qator bino va inshootlar buzilishi borasida butunlay bexabar bo‘lgan, deya olmaymiz ham. Ammo ular o‘z binolari buzilmasligiga qattiq ishonishiga asos bor edi. Sabab — buzilish bo‘yicha ularning qo‘liga ogohlantiruvchi biror hujjat berilmagandi.
Ana şunday holat bölgani holda hududda öttizga yaqin tadbirkorning binolari buzib taşlandi. Buzilganda ham, evaziga heç qanday kompensatsiya tölanmasdan! Bor-budini şu dökonlarga tikkan, rözğori va bola-çaqasining kuni ötişi şu dökonlarga qarab turgan tadbirkorlarda, tabiiyki, keskin norozilik paydo bölgan. Ulardan biri — tadbirkor Bahriddin Isomov edi.
Bu tadbirkorga binosi buzilişi böyiça kelgan rasmiy hujjatning imzolangan sanasiga oldingi maqolada töxtalib ötdik — 2019 yil 20 iyul. Tadbirkorning yaqinlari hokimlik vakillari ogohlantiriş xatini voqeadan bir kun ötib keltirişganini tasdiqlaşmoqda. Şu sababdan, ekskavator kelgan kuni binoning yuqori qavatida işçilar bölgan, yertölada esa qariyb 100 million sömlik mahsulotlar turgan.
Bir holatga alohida töxtalişni istardik: B.Isomovning buzilişga tuşgan binosi jami 84 kvadrat metrdan iborat. Ana şu ixçam ikki qavatli binoda u 6 kişini iş va doimiy daromad bilan ta'minlagan. Kamçiligi esa u kadastr hujjatlariga ega bölmagan.
Tadbirkorning öğli Ş.Daminovning aytişiça, öz vaqtida kadastr hujjatlari bino qurib bitkazilgaç tayyorlab berilişi va'da qilingan. Bino qurib bitkazilgaç, esa mana bu voqealar boşlanib ketgan.
Umuman, gap tadbirkorning qölidagi hujjat kamçiligida ham emas, çunki barça hujjatlarga ega bölgani holda dökonlari buzilgan boşqa tadbirkorlar ham kompensatsiya olişmagan.
Mavzuga oid
Tuman hokimligi axborot xizmati rahbarining aytişiça, «Eski Yakkaboğ» mahallasi «Obod qişloq» dasturi asosida obodonlaştirilib, yuqoridagi köçadan 10 kilometr içimlik suv tarmoğining bir qismi ötadi. Şuningdek, avtoturargoh ham quriladi.
Şuni eslatib ötişimiz lozimki, modomiki «Obod qişloq» dasturi asosida yuqoridagi yangi inşootlar qurilar ekan, demak, Vazirlar Mahkamasining qarori böyiça tadbirkorlarning yeri davlat va jamoat ehtiyojlari uçun olinmoqda va buning uçun kompensatsiya tölanişi şart.
Tuman hokimi örinbosari Mansur Tuymayev ham telefon orqali muloqot çoğida tadbirkorlarga kompensatsiya berilmaganini, ammo beriliş közda tutilganini tasdiqladi.
Lekin, u bu gaplarni öziga öt qöyilişi voqeasidan keyin aytayotgani inobatga olinsa, unga işoniş qiyin. Qolaversa, prezident va hukumat qarorlariga köra, buzilayotgan binolarning bozor qiymatidagi narxi töliq qoplangaçgina buziş işlari boşlanişi şart.
Tuymayev aslida Bahriddin Isomovga tegişli binoni buziş niyati bölmagani, ikki qavatli binoga yondoş eski binoni buzayotganida yuqoridagi voqea sodir bölgani haqida gapirgan.
Biroq, öşa kuni dökonning 2-qavatida bölgan guvohlardan biri voqeani boşqaçaroq sözlab berdi: «Ekskavator bilan binoni buziş uçun urişgan vaqtida dökonning ikkinçi qavatida ikki nafar yoş farzandim bilan turgan edim. Tösatdan qattiq urilgan ovoz yangrab, bino qattiq silkinib, zirillab ketdi. Hamma qattiq qörquvga tuşdi, ayniqsa, bolalarim. Özim ham homiladorman, qörqib ketdim».
Voqea joyiga borib, ikki qavatli bino devorida ekskavator kovşi bilan urilgan zarba izi va bino ustuni qiyşayib ketganiga guvoh böldik. Bundan Mansur Tuymayev yana yolğon gapirişga uringan, degan xulosaga keliş mumkin.
Bundan taşqari, binoda va uning zinasida tadbirkorning özi va yaqinlari ham bölgan. Binoning zirillab ketişi hammani vahimaga solgan.
Oldingi maqolada 20 iyul kuni tadbirkor Bahriddin Isomovdan taşqari, uning ikki öğli Ş.Daminov va M.Daminov ham IIB xodimlari tomonidan olib ketilib, biri 50, ikkinçisi 11 soat uşlab turilgani haqida ma'lumot berilgan edi.
23 iyul kuni «Eski Yakkaboğ» mahallasida bölganimizda M.Daminov yana IIB tomonidan olib ketilgani ma'lum böldi. Şuningdek, tadbirkorning qaynoğasi S.Haydarov ham IIB tomonidan olib ketilgan. Ularning şu hududdagi 19-son içki işlar bölinmasida saqlanayotganini bilib, öşa yerga bordik. Ammo uçraşişning iloji topilmadi. Keyinroq ma'lum bölişiça, ular bugun, 24 iyul kuni yana qöyib yuborilgan.
Şu yerda biz ikki xil holatga guvoh böldik: tuman IIB boşliği Şerzod Şokirov bergan ma'lumotda «2 nafar fuqaro dökonni buziş işlarini olib borayotgan işçilarni haqorat qilib, ularga sökingani uçun IIBga olib ketildi» desa, olib ketilganlarning yaqinlari «M.Daminov faqatgina telefonini qöliga olgan edi», deya guvohlik berişmoqda.
Nima bölgan taqdirda ham, fakt şuki, hokim örinbosarini yoqmoqçi bölgan tadbirkorning yaqinlari bir neça kun içida qayta-qayta IIBga olib ketilib, 10 soatdan 50 soatgaça hibsda saqlanmoqda.
Voqea joyida bölganimizda yana bir neça kişi, qişloq oqsoqollari bölayotgan voqealardan keskin norozi ekanliklarini bildirişdi. Yanayam açinarlisi, tadbirkorlardan taşqari, mahallada 20ga yaqin oilalarning xonadonlari ham heç qanday kompensatsiyasiz buzib taşlangan ekan. Köplab oilalar xaroba ahvolda yaşab kelayotgani ham ayon böldi.
Aftidan, şu kabi voqealar ayrim fuqarolarning sabr kosasini sekin-asta töldirib kelgan. Odatda, bunday holatlar takrorlanaversa oxir-oqibat biror köngilsizlik yuzaga kelişi, kimningdir hayoti izdan çiqişi muqarrar edi va şunday böldi ham.
Holatni tahlil qilar ekansiz, yana bir qator haqli savollar paydo bölaveradi:
Vazirlar Mahkamasining 2006 yil 97-sonli qarori talablari tuman hokimligi tomonidan nega bajarilmadi?
Nega hokimlik buziş haqidagi yozma ogohlantirişni bermay, kompensatsiya masalalarini hal qilmay mulkni buzmoqçi böldi?
Mulkdor qarşilik körsatgan bölsa, hokimlik garçi qonunlarda bu tartib belgilangan bölsa-da, nega sudga murojaat qilmadi?
Nega buziş vaqtida tuman hokimi örinbosari ekskavator ruliga ötirib, şaxsan özi binoni buzmoqçi böldi, garçi uning mazkur transport vositasini boşqariş huquqini beruvçi hujjatlari bölmasa-da? Bunga nega Qaşqadaryo viloyat IIB munosabat bildirmayapti?
Endi holat qanday baholanadi: tadbirkor ekskavator haydovçisiga qasd qildimi yoki hokimiyat vakiligami?
Nega tadbirkor qölga olingan vaqtida yaqinlari ham IIBda uşlab turildi? Nega ular heç qanday sanksiyasiz qölga olindi?
Qonunlarda şaxsiy mulk daxlsizdir deyilgan. Bunga hattoki eng qoloq davlatlar ham amal qiladi. Nega Yakkaboğda bu qonun oyoqosti qilinmoqda?
Biz tadbirkorning qilgan işini oqlamaymiz, ammo, yuqoridagi savollarga javob izlarkansiz, «Yakkaboğ voqeasi» kelib çiqişida tuman rahbariyatining ham qonun-qoidalarga bepisandligi sabab bölgani oydinlaşaveradi. Binobarin, ular ham şunday vaziyat paydo bölişiga yöl qöygani uçun qonun oldida javob berişlari şart. Boşboşdoqlikka yöl qöygan yakkaboğlik mas'ullar va içki işlar organlari xodimlari tegişli tarzda jazolanmas ekan, boşqalarda ham «demak, şunday qiliş mumkin ekan», degan fikr paydo bölişi tabiiy va bu yomon illat palak otişi turgan gap.
