Asosiy ta'tilning eng kam miqdorini oşiriş, muddatli mehnat şartnomasi böyiça işlayotgan homilador ayollarni işdan böşatişga yöl qöymaslik – bu va boşqa taklif etilayotgan yangiliklar Norma şarhida taqdim etildi.
Muhokamaga joylaştirilgan loyihada amaldagi Mehnat kodeksiga (MK) nisbatan moddalar soni 2 baravar köproqdir: amaldagida 294 ta va loyihadagida 636 modda. Yangi tahriri 7 bölim va 34 bobdan iborat (amaldagida – 16).
Tartibga soluvçi yangi bloklar kiritildi
Loyihada ayrim toifadagi xodimlarning mehnati batafsil tartibga solingan:
• kasanaçilar, örindoşlar, navbatçilik usulida işlovçilar, şuningdek mavsumiy, vaqtinça va masofadan iş olib boruvçilar;
• ayrim tarmoq va kasblardagi xodimlar: pedagoglar, şifokorlar, transport xodimlari, sportçilar;
• taşkilot (şu jumladan uning alohida tarkibiy bölinmalari) rahbari, uning örinbosarlari, boş buxgalteri;
• nogironligi bölgan şaxslar;
• mikrofirmalar, yakka tartibdagi tadbirkorlarning xodimlari, jismoniy şaxslar (uyda işlovçilar);
• xorijiy şaxslar va fuqaroligi bölmagan şaxslar;
• noqulay iş şaroitlarida, şuningdek noqulay tabiiy-iqlim şaroitlarida band bölganlar.
Bundan taşqari, quyidagilarga bağişlangan alohida bölimlar kiritildi:
• xodimlarga oid şaxsiy ma'lumotlarni qayta işlaş va himoyalaş;
• xodimlarga nisbatan xizmat tekşiruvlarini ötkaziş tartibi;
• jamoaviy mehnat nizolarini hal etişda sönggi çora sifatida iş taşlaş ötkaziş tartib-taomillari;
• mehnat sohasidagi ijtimoiy hamkorlik;
• xodimlarni kasbga tayyorlaş, qayta tayyorlaş va malakasini oşiriş;
• davlat mehnat inspeksiyasi, kasaba uyuşmalari va xodimlarning boşqa vakillik organlari, jamoatçilik nazorati sub'yektlarining uşbu sohadagi vakolatlari körsatilgan holda mehnat töğrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilişini nazorat qiliş va kuzatiş.
Mavzuga oid
Amaldagi qator normalarga tuzatişlar kiritildi. Taklif etilayotgan asosiy yangiliklarga e'tibor qaratamiz.
Işga qabul qiliş
1. Taşkilot rahbarlari, ularning örinbosarlari, boş buxgalterlari va taşkilotning filiallari, vakolatxonalari va boşqa alohida tarkibiy bölinmalar rahbarlari va ularning örinbosarlari uçun 6 oygaça bölgan dastlabki sinov muddati belgilanişi taklif etilmoqda. Boşqa xodimlarga nisbatan amaldagi 3 oylik sinov muddati qoldiriladi.
Bundan taşqari, oliy va örta maxsus ta'lim muassasalari bitiruvçilarini işga joylaştirişda dastlabki sinov töğrisidagi normalarga özgartirişlar kiritiş rejalaştirilmoqda. Öquv yurtlarini tamomlagan kundan e'tiboran 3 yil içida birinçi bor işga kirganlarga hozirça sinov belgilanmaydi (MKning 84-moddasi 3-qismi). Loyihada biroz boşqaça yondaşuv taklif etilmoqda, aynan quyidagilar uçun sinov muddati rasmiylaştirilmaydi:
• davlat grantlari böyiça ta'lim olgan oliy öquv yurtlarining tegişli ta'lim muassasasini tamomlagan kundan e'tiboran 3 oy içida birinçi bor işga kirgan bitiruvçilari uçun;
• örta maxsus, kasb-hunar ta'limi muassasalari va oliy öquv yurtlarining tegişli ta'lim muassasasini tamomlagan kundan e'tiboran 1 yil içida birinçi bor mustaqil ravişda işga kirgan bitiruvçilari uçun.
2. Muddatli şartnomalarni tuziş tartibi qayta körib çiqilmoqda. Muddatli mehnat şartnomalari qaçon majburiy tartibda va qaçon taraflarning roziligi bilan rasmiylaştiriladigan holatlar belgilanadi.
Boşqa işga ötkaziş
1. Işlab çiqariş zarurati yoki töxtab qolişlar tufayli xodimni uning roziligisiz vaqtinça boşqa işga ötkazişning çeklangan muddati aniqlaştiriladi (MKning 95-moddasi) – bir kalendar yil davomida jami 60 kalendar kundan oşmaydi.
2. Xodimni boşqa iş beruvçiga xizmat safariga yuboriş deb nomlangan boşqa işga ötkaziş turi joriy etilmoqda. Xodimning yozma roziligi bilan alohida muddatli mehnat şartnomasini tuziş orqali 1 yildan ortiq bölmagan muddatga boşqa işga ötkaziş mumkin. Bunda avval tuzilgan mehnat şartnomasining amal qilişi töxtatib turiladi.
Mehnat şartnomasini bekor qiliş
1. Muddatli mehnat şartnomasi muddati tugaşi bilan bekor qilinganda, bu haqda 3 kalendar kun içida yozma ravişda xabardor qiliş şarti joriy etilmoqda, asosiy xodim işda bölmagan vaqtda rasmiylaştiriladigan holatlar bundan mustasno. Amaldagi qoidalarga köra, şartnoma muddati tugaşi bilan işdan böşatiş haqida oldindan xabardor qiliş şart emas (MKning 105-moddasi).
2. Iş beruvçining taşabbusi bilan mehnat şartnomasining bekor qilinişi uçun asoslar röyxatiga tuzatiş kiritiladi. Xodimning soğliği holati tufayli bajarayotgan vazifasiga noloyiqligi (MKning 100-moddasi 2-qismi 2-bandi) taraflarning ixtiyoriga boğliq bölmagan holatlar böyiça işdan böşatiş uçun asoslarga köçirildi (MKning 106-moddasi).
3. Alohida sabablarga köra işdan böşatişda işdan böşatiş nafaqasining eng kam miqdori (MKning 109-moddasi) uşbu xodimning stajiga qarab tabaqalaştiriladi:
• örtaça oylik iş haqining 50 %i – 3 yilgaça stajga ega bölganda;
• 75 %i – 3 yildan 5 yilgaça stajga ega bölganda;
• 100 %i – 5 yildan 10 yilgaça stajga ega bölganda;
• 150 %i – 10 yildan 15 yilgaça stajga ega bölganda;
• 200 %i – 15 yildan ortiq stajga ega bölganda.
Hozirgi paytda barça xodimlar uçun işdan böşatiş nafaqasining eng kam miqdori korxonadagi işning davomiyligidan qat'i nazar örtaça oylik iş haqining 100 %ini taşkil etadi.
4. Iş beruvçiga xodimning roziligisiz işdan böşatiş haqida ogohlantiriş muddatini pullik kompensatsiyaga almaştiriş huquqini taqdim etiş nazarda tutilgan. Hozir, bunday almaştirişga faqat taraflarning roziligi bilan ruxsat etiladi, xodimning aybli harakatlari uçun işdan böşatiş holatlari bundan mustasno (MKning 102-moddasi 2-qismi).
5. Iş beruvçining muddatli mehnat şartnomasining amal qilişini xodimaning homiladorlik davri yakunlangunigaça, homiladorlik va tuğiş ta'tili berilganda esa – bunday ta'til tugaguniga qadar uzaytiriş majburiyati kiritiladi. Xodimaning yozma arizasi va har 3 oyda ayol iş beruvçiga taqdim etişi lozim bölgan tibbiy ma'lumotnoma muddatni uzaytiriş uçun asos böladi.
Şartnoma muddati tugaşi bilan homilador xodimani, u asosiy xodim işdan bölmaydigan vaqtga işga qabul qilingan bölsa va homiladorligi tugaguniga qadar boşqa işga ötkazişning iloji bölmasa, işdan böşatiş mumkin böladi.
Hozirgi paytda homilador xodima bilan tuzilgan muddatli mehnat şartnomasi faqat uni işga joylaştiriş şarti bilan (iş beruvçining özi yoki unda bunday imkoniyat bölmasa – mahalliy mehnat organlari tomonidan) bekor qilinişiga yöl qöyiladi.
6. Bola parvarişlaş böyiça ta'tilda bölgan, şuningdek 3 yoşgaça bolani parvarişlayotgan otasi yoki onasi, vasiysi va oilada yolğiz boquvçisi bölgan xodimlarni iş beruvçining taşabbusi bilan işdan böşatiş uçun asoslar röyxati keltiriladi:
• taşkilot tugatilişi munosabati bilan;
• mehnat majburiyatlarini muntazam tarzda, şuningdek bir marta qöpol ravişda buzganligi uçun.
Bunda ularning bolani parvarişlaş böyiça nafaqa oliş huquqi saqlanib qoladi. Qolgan holatlarda bunday toifadagi xodimlarni iş beruvçining taşabbusi bilan işdan böşatişga yöl qöyilmaydi.
Iş vaqti va dam oliş vaqti
1. Quyidagi holatlarda xodimning roziligisiz iş vaqtidan taşqari işga jalb etilişi rejalaştirilmoqda:
• işlab çiqariş avariyasi, tabiiy ofatlar va falokatlar;
• gaz ta'minoti, issiqlik ta'minoti, yoritiş, transport, issiq suv va sovuq suv ta'minoti, suvni çiqariş tizimlari buzilganda;
• favqulodda holatlar yoki harbiy holatlar, şuningdek favqulodda vaziyatlardagi favqulodda vaziyatlarda (yonğinlar, toşqinlar, oçarçiliklar, zilzilalar, epidemiyalar yoki epizootiya va boşqalar);
• bajarilayotgan işda tanaffusga yöl qöyilmasa, smenaçi işga kelmay qolgan hollarda iş davom ettirilganda.
2. Dam oliş kuni işlanmaydigan bayram kuniga töğri kelib qolganda, dam oliş kunini undan keyingi iş kuniga köçiriş taklif etilmoqda. Masalan, 8 mart yakşanbaga töğri kelganda, dam oliş kuni duşanbaga köçiriladi.
3. Dam oliş va ovqatlaniş uçun tanaffuslarning çeklangan davomiyligi belgilanadi - 2 soatdan köp bölmagan va iş vaqtiga kiritilmagan kamida 30 daqiqalik tanaffus beriladi. Iş kunining (smena) davomiyligi 8 soatdan oşgan hollarda xodimlar uçun iş vaqtining jamlab hisobga oliş belgilangan bölsa, xodimga dam oliş va ovqatlaniş uçun ikkita tanaffus berilişi kerak. Şuningdek aniqlaştirilişiça, tanaffus paytida xodimlar iş joyidan çiqişlari mumkin böladi.
4. Dam oliş va işlanmaydigan bayram kunlari xodimlarni ularning roziligisiz işga jalb qiliş mumkin bölgan istisnoli holatlar kiritilmoqda. Bundan taşqari, xodimning roziligi bilan işlanadigan dam oliş kunlari sonini kalendar yil mobaynida 12 tagaça çeklaş taklif etilmoqda.
5. Amaldagi eng kam asosiy ta'tilning davomiyligini 15 kundan 21 kalendar kunga oşiriş, davlat hokimiyati va boşqaruvi organlari xizmatçilari uçun esa 27 kalendar kunga uzaytirilgan ta'tilni belgilaş rejalaştirilmoqda. Bundan taşqari, xodim bir taşkilotda işlagan har 5 yili uçun 2 kalendar kun, biroq umumiy hisobda 8 kundan oşmaydigan qöşimça ta'til beriş möljallanmoqda.
Körinib turibdiki, loyiha tasdiqlansa, ta'tillar iş kunida emas, balki kalendar kunda hisoblab çiqariladi.
Mehnatga haq tölaş
1. Mehnatga haq tölaş tizimi tarifli va tarifsizga ajratilgan holda batafsil tartibga solinadi. Rağbatlantiruvçi tusdagi alohida tölov turlari qayd etilgan: mukofotlar, ustamalar, qöşimça tölovlar.
2. Örtaça iş haqini hisoblaş, şuningdek xodimning iltimosiga binoan uning iş haqini tasarruf etiş tartibi joriy etilmoqda. Xodimning yozma arizasiga köra iş haqi bankdan olingan qarzlar, kreditlar, şuningdek kommunal xarajatlar va boşqa şaxsiy xarajatlar va qarzlarni tölaş uçun yuborilişi mumkin. Darvoqe, ötkaziladigan summalar biror-bir miqdor doirasida çeklanmaydi. Amaldagi qoidalarga köra, har bir iş haqidan uşlanmalar uning yarim baravaridan oşmasligi lozim (MKning 164-moddasi 3-qismi).
3. Iş beruvçiga xodimning yozma roziligi bilan iş haqining 10%igaça taşkilotda işlab çiqarilgan iste'mol tovarlari bilan tölaş huquqi joriy etilmoqda, alkogol, tamaki mahsulotlari, giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar bundan mustasno.
4. Xodimlar ularning yozma roziligi bilan iş haqini yoki uning bir qismini bank muassasalari yoki poçta bölimlari orqali olişlari mumkin, bunda xizmatlar uçun iş beruvçi tomonidan haq tölanadi.
Intizomiy jazo
Intizomiy jazo qöllaş töğrisidagi buyruq çiqarilgan kundan boşlab 3 iş kuni davomida xodimni tilxat orqali u bilan taniştiriş lozimligi belgilanmoqda, bunda xodim işda bölmaydigan vaqt hisobga olinmaydi. Aks holda (tanişişdan boş tortganligi töğrisida dalolatnoma mavjud bölmaganda) xodimga nisbatan undiruv qöllanilmagan hisoblanadi.
Loyiha özgartirilişi, unga qöşimça kiritilişi yoki rad etilişi mumkin.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi