Elchi: deputatlar saylovchilarga gaz va elektr va'da qilmasliklari kerak

– O‘zbekiston qonun chiqarish amaliyotida, qonunlarni tayyorlashda nimalar qilish kerak? Bu borada tajribangiz bor, yaqinda parlamentga saylovlar bo‘ladi. Yangi parlamentga qanday tavsiyalar yoki orzu-istaklaringizni bildirgan bo‘lar edingiz?

–  Klassik ravishdagi parlamentning 3ta vazifasi bor. Bular:
•  Qonunchilik, ya'ni qonun ishlab chiqish;
•  Budjet(ni taqsimlash va nazorat qilish);
•  Nazorat, ya'ni amalga oshirilayotgan qonunlar ijrosini nazorat qilish vazifasi.

Agar, bu sohalarda parlament a'zolari hech narsani tushunmasa, biz unday insonni parlament a'zosi sifatida saylashimiz kerak emas. 

1990-1994 yillarda O‘zbekiston Ⅻ chaqiriq Oliy kengashi deputati bo‘lgan A'zamxo‘jayev deputatlikka nomzodlar saylovchilarga turli xil va'dalar berish, ijtimoiy muammolarni hal qilish bilan emas, balki ayni muammolarni hal eta oladigan qonunlarni ishlab chiqishi va ijrosining nazorati bilan shug‘ullanishi darkorligi, buning uchun parlamentda professional mutaxassislar ko‘p bo‘lishi talab etilishi haqida gapirdi. 

–  Ilgari, sobiq ittifoq davrida, parlamentlar umuman ishlamagan, parlamentga a'zo bo‘lgan nomzod (deputat) ko‘chama-ko‘cha, uyma-uy yurib, yondaftarchasiga yozib yurardi – «bu ko‘chaga ariq o‘tkazish kerak», «bu ko‘chaga telefon qutisi o‘rnatish kerak», «u ko‘chaga sim tortish kerak».

Yo‘q, deputatning ishi emas bu. Deputatning ishi – u yoki bu qonun qabul qilinishi jarayonida saylovchilarning manfaatini himoya qilish. Ya'ni, deputat Olmazor tumani, Qoraqamish saylov okrugidan saylangan bo‘lsa, saylovchilar bilan uchrashuv chog‘ida olgan takliflarini amalga oshirib, shu ishlar keskin va uyg‘unlikda hal bo‘lishi uchun qonunni chiroyli qilib yaratib berishi shart. 

Deputatning asosiy ishi zamin yaratib berish. Tadbirkorlar, ishbilarmonlarga shunaqa zamin yaratib berginki, ular hech narsaga muhtoj bo‘lmasin. Mana deputat nima bilan shug‘ullanishi lozim. Shuning uchun, bizda parlament safida, fikrimcha, tajribali yuristlar, tajribali iqtisodchilar ko‘proq bo‘lishi kerak. Haqiqatan ham professional parlamentariylar bo‘lishi kerak. Parlamentga hozirgi dolzarb mavzularni tushunadigan, uning yechimini topa oladigan insonlar o‘zining nomzodini qo‘ysa, albatta, bu maqsadga muvofiq bo‘lardi. 

Qonunchilik texnikasi degan fan bor. Ular qonunni, u yoki bu normativ aktni yoza bilish san'atini, kerak bo‘lsa, maktabning partasiga o‘tirib o‘rganishi lozim. Yuridik universitetimiz domlalari ularga qonunning mantig‘i qanaqa, ko‘rinishi qanaqa bo‘lishi kerakligi, nimaga ahamiyat berish lozimligini o‘rgatishsin. Professional, professional va yana bir marta professional bo‘lish kerak. 

Ko‘chadagi 2-3ta shiorni olib, saylovchilarning oldida «men unaqa qilaman, biz bunaqa qilamiz», degan gaplar bilan hech narsa bo‘lmaydi. U (nomzod) saylovchilarni aldashi kerak emas, ularga chiroq olib kelaman, gaz olib kelaman deyishi kerak emas. O‘sha chiroq, gaz olib keladigan tashkilotlarga zamin yaratib berishi, asos yaratib berishi kerak. Ana o‘shanda normal ish bo‘ladi. Agar har gal deputatlarga murojaat qilib, mana bunga yordam qilib yuboring, bu yerda shlagbaumni ochib bering, yo‘lni tuzatib bering, desak, bo‘lmaydi. Biz mexanizmni, g‘ildirakni shunaqa g‘ildiratib yuborishimiz kerakki, u o‘zi ketaverishi kerak. Har bir odam o‘z xizmatini qilishi lozim.