Moliyaviy mustaqil OTMlarda qabul ko‘rsatkichlari oshadi, kontrakt narxi-chi?

O‘z-o‘zini moliyalashtirish tizimining joriy etilishi oliy ta'lim sohasining davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi va budjet mablag‘larining ajratilishini kamaytirmaydi.

Aksincha, davlat iqtisodiyot tarmoqlari uchun zarur bo‘lgan malakali mutaxassislarni tayyorlashda investor bo‘lib qoladi.

Oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi matbuot xizmati ma'lumotiga ko‘ra, 2020 yilda respublikadagi oliy ta'lim muassasalarini moliyalashtirishga davlat tomonidan 7 trillion so‘mdan ortiq (2019 yilga nisbatan 50,5 foizga ko‘p) mablag‘ ajratilishi ko‘zda tutilgan.

Mablag‘lar mustaqil yo‘naltiriladi

Hozirda OTMlar o‘z mablag‘larini ko‘p hollarda oldindan belgilab berilgan tartibda sarflashga majbur, ya'ni ajratilgan mablag‘ga muvofiq xarajat qilinadi:

46,8 foiz – oylik maoshlar uchun,
33,1 foiz – stipendiyalarga,
11,5% – budjet uchun ajratmalar
8,6 % – boshqa xarajatlarga ishlatiladi.

Yangi moliyalashtirish tizimiga o‘tadigan OTMlar esa yuqoridagi maqsadlar uchun qancha mablag‘ sarflashni mustaqil o‘zi belgilaydi.

Natijada OTMda yuqori malakali mutaxassislarni jalb etish va ularga ko‘proq xaq to‘lash imkoni tug‘iladi. Ko‘rsatiladigan ta'lim xizmatlari sifatini oshirish maqsadida xodimlarga ustamalar va moddiy rag‘batlantirishning boshqa turlarini mustaqil belgilash mumkin bo‘ladi.

Shuningdek, iqtidorli yoki aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlaridan bo‘lgan talabalarni moddiy rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlash huquqiga ega bo‘ladi.

Oliygohlar qo‘shimcha mablag‘lari hisobiga xalqaro mutaxassislarni jalb qilgan holda o‘quv jarayonlarini xalqaro standartlar asosida tashkil qilish hamda bu orqali ta'lim sifati va muassasa jozibadorligini oshirishlari mumkin bo‘ladi.

Mablag‘lar sarflanishi jamoatchilik nazoratida bo‘ladi

OTMlarda mablag‘lardan foydalanishda ochiqlik va shaffoflikni ta'minlash uchun talabalar, ota-onalar vakillari, qolaversa, Vazirlar Mahkamasi, vazirlik va idoralar mutaxassislaridan iborat bo‘ladigan Jamoatchilik kengashi vakolatlari kengaytiriladi.

Mavjud mablag‘larning talon-taroj bo‘lmasligi hamda ularning maqsadli ishlatilishini kuzatib borish uchun imkoniyat yaratiladi.

O‘zini o‘zi moliyalashtiradigan OTMlarda qo‘shimcha mas'uliyat bor

Moliyaviy mustaqil bo‘lishi kutilayotgan OTMlarga quyidagi qo‘shimcha vazifalar yuklatilgan:

• qo‘shimcha ta'lim xizmatlarini ko‘rsatish, iqtisodiyot tarmoqlari mutaxassislarining malakasini oshirish va boshqa pullik xizmatlarni joriy etish;
• tegishli sohadagi dolzarb muammolarni hal etishga yo‘naltirilgan ilmiy izlanishlarni tashkil etish, soha bo‘yicha ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash, ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan hamkorlikda sohaning ilmiy muammolarini hal etishga yo‘naltirilgan fundamental, amaliy va innovatsion izlanishlarni amalga oshirish;
• respublika va xorijiy OTMlar hamda ilmiy markazlarga istiqbolli yosh bitiruvchilarni magistratura va doktoranturaga muntazam yuborish orqali oliy ta'lim muassasasining ilmiy-pedagogik salohiyatini doimiy oshirib borish;
• zamonaviy pedagogik texnologiyalardan keng foydalana oladigan va ilmiy izlanish olib boradigan professor-o‘qituvchilarni tanlash maqsadida OTM va professor-o‘qituvchilar o‘rtasida bir yillik shartnomalar tuzish amaliyotini joriy etish.

Rivojlangan davlatlarda OTMlarning bosqichma bosqich o‘zini o‘zi moliyalashtirishga o‘tishi, iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash orqali akademik mustaqillikka erishishi, pirovardida malakali kadrlar tayyorlash va keng ilmiy-tadqiqot faoliyatini yo‘lga qo‘yish tajribasi an'anaga aylangan.

O‘zbekistonda mazkur rejalar o‘zini qanchalik oqlashini vaqt ko‘rsatadi. Mexanizm to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilib, moliyaviy mustaqil OTMlar oliy ta'limni sifat jihatdan yangi bosqichga ko‘tarishiga umid qilib qolamiz.

Zilola G‘aybullayeva