Şaharlarda tezlikni 60 km/soatgaça pasaytiriş taklif qilindi
|00:24 / 15.01.202042 74912 min
Tezlikni pasaytiriş, piyodalar maydonlarini kengaytiriş, jamoat transportini rivojlantiriş va yöllar sifatini oşiriş. YTH qurbonlari sonini qanday kamaytiriş mumkin?
«Yuksaliş» umummilliy harakati Özbekiston şaharlari va aholi punktlarida transport harakatining ruxsat berilgan eng yuqori tezligini 70dan 60 km/soatgaça pasaytiriş taklifi bilan çiqdi.
«Ommaviy axborot vositalarida deyarli har kuni Özbekistonning turli hududlarida sodir bölgan yöl-transport hodisalari haqidagi xabarlar quloqqa çalinadi, açinarlisi, ularning aksariyati ölim bilan yakun topmoqda.
Qayta aloqa tizimlari (Telegram˗bot, elektron manzil, ijtimoiy tarmoqdagi sahifalar) orqali hamda hududlardagi bevosita uçraşuvlar çoğida «Yuksaliş» umummilliy harakatiga yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş bilan boğliq köplab murojaatlar kelib tuşmoqda. Fuqarolar yöllardagi vaziyat, transport inratuzilmasi sifati, aholining, ayniqsa, bolalar va yoşlarning yöl harakati qoidalarini biliş darajasidan xavotirda.
Içki işlar vazirligi ma’lumotlariga köra, respublika hududida yiliga örtaça 9˗10 ming yöl˗transport hodisalari sodir böladi, ulardan ikki mingdan ortiğida insonlar halok bölmoqda. 2018 yilning özida Özbekistonda 2 262 nafar kişi YTH qurboni böldi. Halok bölganlar soni 2017 yilga nisbatan 8,5 foizga kamaygan bölsada (2 473 kişi), bu körsatkiç hamon yuqori - bir kunda 6 kişi.
Harakatlar strategiyasiga muvofiq, respublikada yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş, avtotransport boşqariş va avtomobil harakati yöllarida piyodalar madaniyatini oşiriş sohasi ham takomillaştirilyapti. 2018-2022 yillarda Özbekiston Respublikasida Yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş Konsepsiyasi qabul qilindi. U normativ˗huquqiy bazani takomillaştiriş, yöl harakati iştirokçilarining huquqiy madaniyatini oşirişni maqsad qilgan.
Şunday bölsada, Özbekiston şaharlari va aholi yaşaş punktlarida avtotransport harakat tezligini 70dan 60 km/s.ga pasaytiriş töğrisidagi taklif tasdiqlanmadi. Bu taklif jamoatçilik muhokamasi uçun joylaştirilgan hujjat loyihasida bildirilgan edi.
Xorij tajribasidan şuni aytiş mumkinki, dunyoda ruxsat etilgan eng yuqori harakat tezligi 70 km/s.ni taşkil etgan mamlakatlar köp emas. MDHning qator davlatlari, Armaniston, Gruziya, Ozarboyjonda aholi yaşaş punktlarida ruxsat etilgan eng yuqori harakat tezligi 60 km/s hisoblanadi. Ukrainada 2019 yil 1 yanvaridan yöllarda ölim holatlari sonini kamaytiriş çoralaridan biri sifatida maksimal harakat tezligi 60dan 50 km/s.ga kamaytirildi. Yevropaning 29ta mamlakatida harakatlaniş tezligi 50 km/s, London şahrida 48 km/s.ni taşkil etadi.
Mavzuga oid
Tadqiqotlarga qaraganda, tezlikni oşiriş avariya ehtimoli va uning oğir oqibatlari bilan bevosita boğliq. Misol uçun, harakat tezligining bir foizga oşişi yöl harakati iştirokçilari ölimi bilan tugaydigan YTH ehtimolini 4 foizga, jiddiy avariya ehtimolini 3 foizga orttiradi. Maşina urib ketişi natijasida piyodalarning halok bölişi ehtimoli ham keskin ortadi. (65 km/s tezlikda bunday natija ehtimoli 50 km/s tezlikdagiga qaraganda 4,5 barobar yuqori). 65 km/s tezlikda harakatlanganda yondan berilgan zarba natijasida haydovçi va yölovçilarning halok bölişi ehtimoli 85 foizni taşkil etadi.
Örtaça tezlikni atigi 5 foizga kamaytiriş orqali ölim bilan yakun topadigan yöl˗transport hodisalarini deyarli 30 foizga kamaytiriş mumkin. Boisi, tezlik qança yuqori bölsa, maşina töxtaşi uçun şunça katta masofa kerak böladi, bu esa yöl˗transport hodisasi ehtimolini oşiradi. Quruq yölda 70 km/s tezlikda kelayotgan haydovçi, u yoki bu holatga javoban manyovr qilişi uçun 18-20 m yöl bosib ötadi, maşinani butunlay töxtatiş uçun esa u 47 m yöl bosib ötiş talab etiladi.
Tezlikka ta’sir körsatişi mumkin bölgan boşqa omillar ham bor, ular - alkogol, yöl trassasi, harakat ziçligi va ob˗havo şaroitlari.
Masalan, 9 yanvar kuni Toşkent şahrining Çilonzor tumanidagi Xalqlar döstligi saroyi töğrisida «BMW» va «Lacetti» rusumli avtomobillar iştirokida yöl-transport hodisasi röy berdi. Dastlabki sabab etib körsatilgan «BMW» maşinasi haydovçisining tezlikni oşirganligi tufayli sodir bölgan avariya natijasida ikkala avtoulov yonib ketgan. Keyinroq ötkazilgan ekspertiza natijalariga köra, xorijiy avtomobilni boşqargan kişi alkogol ta’sirida mast holatda bölgan. Hodisa oqibatida «Lacetti»ning ikki nafar yölovçisi hodisa joyida halok böldi, yana ikki nafari, jumladan, haydovçi hozirda şifoxonada.
Tezlikni çeklovçi qonunçilik normalarining qabul qilinişi bilan bir qatorda ularning amalda işlaşini ham ta’minlaş, yöllarni loyihalaş va avtomobil texnologiyalarini tatbiq qiliş ham muhim ahamiyatga ega. Jahonda yöl harakati xavfsizligi holati töğrisidagi Hisobotda 2015 yil 180ta iştirokçi˗davlatdan 97tasi qonunçiligida şahar hududlarida tezlikni 50 km/s qilib çeklaş közlangan, şunday bölsada, faqat 27 davlat (15 foiz) tezlikni çeklaş töğrisidagi qonunlar amalda işlaşi nazorat qilinişiga ijobiy baho berdi (10 ballik tizimda 8 va undan yuqori).
Umuman olganda, yöllarda xavfsizlik muammosi global xarakterga ega. 2030 yilgaça bölgan davrda barqaror rivojlaniş sohasi kun tartibida keng kölamli vazifa belgilangan, ya’ni 2020 yilga borib butun dunyoda YTH natijasida ölim holatlarini ikki barobar kamaytiriş. Bu vazifa amalga oşiş ehtimoli qançalik yuqori?
Jahon Soğliqni saqlaş taşkilotining sönggi hisobotida dunyoda yöl harakati xavfsizligi holati (2018 yil) töğrisida keltirilgan ma’lumotlarga köra, YTH natijasida ölim holatlari soni ortib bormoqda va bu körsatkiç yiliga 1,35 million ölim holatlarini taşkil etadi. Hisobotda YTH oqibatidagi jarohatlar 5˗29 yoşdagi bolalar va ayolarning ölimiga asosiy sabab deb qayd etildi. Yöllarda halok bölayotganlarning yarmidan köpi «yöllarning ojiz foydalanuvçilari»dir — piyodalar, velosipedçilar va mototsiklçilar.
Yöl xavfsizligi böyiça BMTning maxsus elçisi Jan Todt fuqarolik jamiyati institutlari, haydovçilar hamjamiyati va avtotransport boşqarişni örgatadigan taşkilotlar vakillari bilan 2019 yil sentyabrida «Yuksaliş» umummilliy harakati binosida ötgan uçraşuvi çoğida yöl˗transport travmatizmi bolalar va yoşlar örtasida ölim holatlarining asosiy sabablaridan biri ekanini ta’kidlab ötdi.
Jan Todtning fikriça, muammoning asosiy sabablaridan biri ˗ yöllarda haydovçilar yöl qöyadigan elementar xatolar: harakat tezligini oşiriş, xavfsizlik kamarini taqmaslik, mast holda avtoulov boşqariş, harakat vaqtida telefondan foydalaniş. Bunday holatlarni tugatiş va elementar yöl harakati qoidalariga rioya qiliş yöl˗transport hodisalari sonini ikki baravar kamaytiriş imkonini beradi.
Misol uçun, statistik ma’lumotlarga köra, xavfsizlik kamarini taqiş haydovçi va old örindiqlarda ötirgan yölovçilar örtasida ölim ehtimolini 45˗50 foizga va orqa örindiqlarda ketayotgan yölovçilarning öliş va oğir jarohat oliş ehtimolini 25 foizga kamaytirar ekan. Bolalarni olib yuriş uskunalaridan foydalaniş esa ölim ehtimolini 60 foizga kamaytirişi mumkin.
Şuning uçun yöl harakati iştirokçilarining, jumladan, YHQni buziş oqibatlari töğrisida keng xabardor qiliş orqali şaxsiy mas’uliyatni oşiriş muhim.
Jan Todtning ta’kidlaşiça, bunda kompleks yondaşuv muhim. Milliy darajada mas’uliyat hukumatlarga yuklatiladi, çunki ularda qonunçilik bazasini özgartiriş uçun barça vakolatlar mavjud, biroq jamoatçilik birlaşmalari va yoşlarda ham gap köp. Ular aholining turli qatlamlarini yöllarda xavfsizlik qoidalari va texnikasiga rioya qilişga tarğib qilişlari mumkin.
BMT va JSST tomonidan ilgari surilayotgan xavfsiz tizimli yondaşuv yöl˗transport travmatizmi ehtimollik omillari va tegişli çoralarni har tomonlama örganiş uçun barqaror asos ta’minlayapti. Ular Şvetsiyada işlab çiqilgan «Vision Zero» («Yöllarda ölim holatlarining nol darajasi») strategiyasiga tayanadi. U uzoq istiqbollarda transport tizimida jiddiy jarohatlar va ölimga olib keluvçi jarohatlar holatlarini butunlay yöq qiliş maqsadini közlaydi. Mazkur yondaşuvning maqsadi avariyalarning oldini oliş imkonini beruvçi xavfsiz yöl tizimini yaratiş uçun axborot va yönalişlar bilan ta’minlaş, avariya sodir bölgan taqdirda uriliş kuçi jiddiy tan jarohati yetkaziş yoki ölimga sabab böliş uçun yetarli bölmasligi, jarohatlanganlar qutqarilib, tegişli travmatologik yordam körsatilişini kafolatlaşdan iborat.
BRM vazifalarini amalga oşiriş uçun JSST «Hayotni saqlab qoliş» yöl harakati xavfsizligi masalalari böyiça texnik hujjatlar töplamini işlab çiqdi. U 6ta komponent va 22 tadbirni öz içiga oladi. Jumladan, «Tezlikni tartibga soliş» komponenti mamlakat, şahar va mahalliy miqyosda tezlikni çeklaş töğrisidagi qonunlarga rioya qilişni ta’minlaş, transport harakat tezligini kamaytiriş maqsadida yöllarni quriş va rekonstruksiya qiliş, masalan, yölni toraytiriş hisobiga, aylana harakat maydonlarini yaratiş, sun’iy öydim˗çuqurlar («yotqizilgan politsiyaçilar»), yon tarafdan börtiqlar va rifel ovozli polosalar yaratiş hisobiga. «Transport vositalari xavfsizligi mezonlari» komponenti avtotransport vositalarini ekspluatatsiya qilişda xavfsizlik kamarini taqiş, olddan yoki yondan uriş, piyodalar himoyasi, ISOFIX bolalarni olib yuriş uskunalarini mahkamlovçi nuqtalar kabi texnik xavfsizlik qoidalariga rioya qilişni nazarda tutadi. «Yöl harakati xavfsizligi ta’minlaş faoliyatini boşqariş» komponentining muhim çoralari qatorida ma’lumotlarni yiğiş va qayta işlaş tizimini mustahkamlaş asosida yöl harakati xavfsizligini monitoring qiliş, ta’limni taşkil etiş va axborot kampaniyalarini ötkaziş orqali xabardorlikni oşiriş.
Jahon amaliyoti körsatganidek, yöllarda travmatizmni kamaytiriş va oldini oliş, ölim holatlarini kamaytiriş mumkin.
Misol uçun, Norvegiya poytaxti Oslo şahrida 2019 yilda ölimga sabab bölgan birgina YTH sodir böldi: avtomobil panjara tösiqqa urilişi natijasida haydovçi halok böldi. Bitta ham piyoda yoki velosipedçi ölimi holati sodir bölmadi.
Oslo yöllaridagi vaziyatni yaxşilaşga şahar içida tezlikni keskin çeklaş, şahar markaziy tumanlarida avtomobil yöllari sonini kamaytiriş, yöl qoplanişi sifatini yaxşilaş va avtomobillarning zamonaviy uskunalar bilan ta’minlanişi kabi omillar sabab böldi. Şu bilan birga, Norvegiyada velosipedlar tobora ommalaşib boryapti.
Şu sababli, «Yuksaliş» umummilliy harakati jahon amaliyoti va yurtimizdagi vaziyatni kompleks tadqiq etiş asosida şaharlar va aholi yaşaş punktlari yöllarida eng yuqori harakat tezligini 70 km/soat.dan 60 km/soat.ga pasaytiriş masalasini ilgari suradi.
Şuningdek, jamoat transporti tarmoğini rivojlantiriş va şaharning markaziy qismlarida sayr uçun maydonlarni kengaytiriş masalasini dolzarb deb hisoblaydi. Yöl infratuzilmasini loyihalaşda va bu kabi loyihalarning amalga oşişini nazorat qilişda jamoatçilikning iştiroki muhim.
Aholini (haydovçi va piyodalarni) xavfsizlik kamarlaridan foydalaniş, avtotransportni bolalarni olib yurişga möljallangan örindiqlar bilan jihozlaş, tezlikni oşirişning ayançli oqibatlariga alohida urğu berib yöl harakati qoidalaridan xabardor qiliş böyiça ommaviy kampaniya ötkaziş taklifi bildiriladi.
«Yuksaliş» umummilliy harakati barça manfaatdor tomonlarni, şu jumladan, xalqaro taşkilotlarni mazkur sohada hamkorlik qilişga çaqiradi», deyiladi «Yuksaliş» umummilliy harakati matbuot xizmati xabarida.
