«Keçasi bilan uxlolmay çiqdim». «Lafarga» qabristoni bilan boğliq xabar jamoatçilikni oyoqqa turğizdi
|01:35 / 01.02.2020130 5479 min
28–29 yanvar kunlari ijtimoiy tarmoqda Toşkentdagi Mirzo Uluğbek tumanidagi qabristonlardan biri buzilgani, tuproq surilganida içidan suyaklar çiqqani haqida şov-şuvli xabarlar tarqaldi. Aslida Toşkentdagi «Lafarga» qabristoni atrofida nimalar bölmoqda?
Toşkent şahrida qabriston buzilib, örnida qandaydir tadbirkorlar quriliş boşlagani, qabrlar örni ekskavatorlar yordamida surib taşlanayotganda odam suyagi çiqqani haqida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalganvideolar jamoatçilikni junbişga keltirdi. Kun.uz muxbiri hodisa joyida bölib, voqea aslida qanday bölganini örgandi hamda şu yerda yaşovçilar va mutasaddilar bilan suhbatlaşdi.
Ma'lum bölişiça, ayni vaqtda suyak parçasi ekspertizaga topşirilgan. Qabristondagi eski masjid örniga yangisi qurilmoqda, bu işlar qabristonga ta'sir qilmasligi aytildi.
Baxtiyor Qosimov
«Qabriston buzilibdi degan xabarni eşitib, bu yerni öz közim bilan körişga keldim. Oilamizga tegişli hilxona joyida turgan ekan. Xudoga şukr, tegişmabdi.
Nahotki qabrlarni buzvorişgan bölsa deb rosa xavotir bilan kelgandim. Bir paytlar bu yerni Qurolli kuçlar akademiyasi olarmiş degan gap-sözlar ham tarqagandi. Keçagi videolardan keyin miyaga şu narsa urib qoldi. Şu gap rost bölib çiqibdi-da deb yugurib keldim. Yöq, eski masjid buzilib, yangisi qurilayotgan ekan, xotirjam bölib qaytib ketyapman», deydi Baxtiyor Qosimov.
Dildora Şamsiyeva
«Keça tarqalgan videolarni körib keçasi bilan mazamiz bölmadi, uxlolmay çiqdik. Keçasi opamga, akamga telefon qildim. Mana, ertalabdan qabristonga yetib keldik. Otamning qabrlari joyida turgan ekan. Ekskavatorlar qabriston çegarasigaça qazişibdi, xolos. Internetda tarqalgan videolarda qabrlar buzib taşlandi deyilgan edi.
Bu yerlar taşlandiqmas, qarovli joy. Qabrlar ham eski qabrlarmas. Biz tez-tez mozorboşiga ziyoratga kelib turamiz. Bolalarimiz masjidga çiqişadi. Hilxonalarimiz bus-butun, kelib-körib xotirjam tortib ketyapmiz», deydi Dildora Şamsiyeva.
«Eski masjidda oxirgi juma uç hafta oldin öqilgandi. Oxirgi jumada masjid buzilişi, örniga keyingi haftadan yangisi qurilişi boşlanişi rasman e'lon qilingan edi. Ungaça namozlarni qöşni mahallalardagi masjidlarda öqib turişimizga töğri kelişi haqida ogohlantirişgan. Şu gap bölganiga men guvohman. Bolaligimiz şu yerda ötgan. Bu yerning har bir qariçini bilaman. Barça qabrlar öz örnida turibdi. Bunga yana bir marta işonç hosil qildik», deydi Baxtiyor Şamsiyev.
Mavzuga oid
Baxtiyor Şamsiyev
«Bu qabriston ança vaqt yopiq turgandi. Ötgan yili oçilganda buvim rahmatlini şu mozorga dafn qildik. 20 yil oldin akam vafot etganida yopiq edi. Qabristonni qayta oçganlarga katta rahmat. Örtada bir oçilganda otam omonatlarini topşirgandilar, u kişini şu yerga qöydik. Otam va buvimning qabrlari buzilmagan, joyida turibdi», deydi Rixsitilla Hamidullayev.
Rixsitilla Hamidullayev
«Mulla Qosim» jome masjidi imom-xatibi Azimjon Alimjonov qayta quriş işlari nima uçun boşlangani haqida gapirib berdi.
«Mulla Qosim» jome masjidi XIX asrning 80-yillarida qurilgan. Qadimiy masjidlardan biri edi. Mustaqillik yillarida jome masjid maqomini olgan. Eski guvalaklardan qurilgani uçun keyingi paytda şunday holatga kelib qolgandiki, imorat içiga kirib namoz öqiganimizda qörqib turardik. Qattiqroq yel silkinişi bölsa, çidamasligi aniq edi. Masjid qay ahvolda bölganini tasdiqlovçi suratlar ham bor qölimizda. Devorlar darz ketgan, ayrimlari yorilib ketgandi. Nurab qolgani uçun hukumat tomonidan masjidimizni qaytadan qurişga ruxsat berildi.
Hukumat tomonidan ruxsat berilgandan keyin va mahalliy aholi, masjid qavmi xabardor qilinib, roziligi olinganidan söng eski masjid buzilib, 0,55 gektar yerga ikki yarim ming nafar namozxonga möljallangan, quriliş normalari va qonunçilik talablariga javob beradigan muhtaşam bir masjid bino qiliş işlari boşlab yuborildi. Xudo xohlasa Ramazon oyigaça masjidimizni haşar yöli bilan homiylik mablağlari evaziga qurib bitkaziş rejalaştirilgan», deydi u.
Imom-xatibning aytişiça, masjidning yonida çoyxona bölgan. Uning egasi quriliş boşlangaç, öziga tegişli yerni masjidga hadya qilgan. U ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan, odamlarni taşvişga qöygan xabarlar asossiz ekani, bu yerdan topilgan odam suyagi masjidga yondoş çoyxonada taom pişiriş uçun işlatilgan mol suyagi hisoblanadi.
Ma'lum qilinişiça, topilgan suyak 30 yanvar kuni ekspertizaga yuborilgan bölib, tomonlar tortişuvga ekspertlar xulosasi nuqta qöyişini kutişmoqda.
«Uşbu masjid Mirzo Uluğbek tumani «Elobod» mahalla fuqarolar yiğini hududidagi «Lafarga» qabristoni bilan tutaşgan. Biroq masjidning eski binosi buzilib, yangisini quriş boşlanganda qabrlar buzila boşlagani haqidagi gaplar böhton. Eski masjid örni tekislaş işlari boşlanganidan keyin masjid imom-xatibi, quriliş taşkiloti mutasaddilari har bir işni Özbekiston musulmonlar idorasi, tuman hokimligi bilan maslahatlaşib, bu yerdagi mas'ullarning tavsiyalariga muvofiq qilişmoqda. Quriliş işlari hujjatlarda belgilangan tartibda amalga oşirilmoqda, jarayonni oqsoqollar, jamoatçilik vakillari nazorat kuzatib turişibdi.
Şu örinda bir ma'lumotni aytib ötsam. «Lafarga» qabristoni 1974 yili yopib qöyilgan. 1991 yili qayta oçilgan bölsa-da, 2008 yili yana yopib qöyilgandi. Qabriston 2019 yilning oxirida qayta oçildi, bu yerga mayitlar qöyiş boşlandi. Buni mahalliy aholi vakillari ham tasdiqlaydi. Aslida masjidga yondoş köp qavatli uylar, bolalar şifoxonasi, maktab, to «Sayohat» töyxonasigaça bölgan hudud ilgari qabriston bölgan. Bir vaqtlar qabriston buzilib hozirgi binolar qurilgan. Şunga köra bu yerlardan qandaydir suyak topilişi ajablanadigan holat emas. Biroq işontirib aytamanki, masjidni qayta quriş jarayonida birorta qabr buzilgani yöq», deydi Mirzo Uluğbek tuman boş imom-xatibi Akbarali Mamatov.
Akbarali Mamatov
Tuman boş imom-xatibi köp yillik qassob ekani, imomlikdan keladigan moyanaga qarab qolmasdan şu hunarning oşini tutgani, şu sababli odam va hayvon suyagining farqiga borişi, topilgan suyak insonnikidan köra mol suyagi ekanini ança haqiqatga yaqinligini ta'kidladi.
«Keça ertalabdan beri şu yerda turibmiz. Toşkentning narigi çekkasidan ham odamlar kelib-ketişyapti. Kirib hamma hilxonasini körib, qabristonni közdan keçirib, xotirjam bölib qaytmoqda. Asosan, mozorning eng çetidagi qabrlarning egalari kelib körişdi. Heç qaysi qabr buzilmagan. Buzilmaydi ham.
Qabriston yopiq edi. Ikki yarim oy böldi oçilganiga. Şahar hokimining qarori bilan oçildi. Hali köpçilik bilmaydi oçilganini. Qabristonda uç gektar yer bor, eng kamida 30 ming mayitni dafn qilsa böladi bu yerga. Ön yil bekor yotdi qabriston. Şunça yil heç kim bu masalani kötarib çiqqani yöq. Mahallaning çollari yugurişib, yozmagan joyimiz qolmadi. Oxiri ruxsat oldik. Endi masjidimizni obod qilamiz desak bu gap-söz çiqib turibdi. Köçada yomğirda-qorda, loy ustida namoz öqişardi namozxonlar. Şularga şaroit yarataylik deb iş boşlangandi», deydi «Elobod» mahallasida yaşovçi Zokir ota.
Zokir otaning aytişiça, topilgan suyak birorta mayitga tegişli bölganda tananing boşqa qismlarining suyaklari ham topilgan bölardi, bu holatda suyak topilgan tuproq uyumi sinçiklab tekşirilgani, ammo boşqa suyaklar topilmagani, şunga köra bu odam suyagi bölişi ehtimoldan uzoqligini aytib ötdi.
«Mulla Qosim» jome masjidi hozirgi kunga kelib ança nurab qolgandi. Uni ta'mirlab bölmaydigan holatga kelib qolgani uçun buzib qaytadan qurilmoqda. Bu işga şu mahallada yaşab kelgan otaxonlar, mahalla ahli boş-qoş bölişmoqda. Bu jarayonda quriliş işlari qabriston hududiga ötib ketgani, qabrlarga tegilgani, kavlangani haqida yangliş ma'lumot çiqib ketgan. Aslida bunday iş qilinmagan. Ota-bobosi «Lafarga» qabristoniga dafn qilingan fuqarolar xotirjam bölsin, qabrlarni buzişga heç qaçon yöl qöyilmaydi. Boşqa gap-söz, xavotirlarga örin yöq.
Şunday qabristonlar borki, mayit kömiş töxtatilganiga 50-100 yil yoki undan ham köp bölgan, foydalaniş tugagan. Agar ehtiyoj tuğilib, qabriston örnidan yöl yoki katta inşoot tuşiş kerak bölsa — şunday holatlar ham bölgan, kitoblarimizda ham körsatilgan – qabrlar oçilib, suyaklari ehtirom bilan boşqa qabrga kömiladi. Söng şu joyga quriliş qilinaveradi. Agar qabristondan foydalanilmayotgan bölsa, şariatda bunga ijozat berilgan. Lekin foydalanib turilgan, hozirgi kunda mayitlar dafn qilinayotgan qabriston bölsa, unga tegilmaydi», deydi Özbekiston musulmonlari idorasi raisning birinçi örinbosari Homidjon Işmatbekov.
