Oq uyga kimlar egalik qilgan? AQŞ tarixidagi prezidentlar haqida qiziq ma'lumotlar
|00:48 / 22.02.202084 71011 min
AQŞ prezidenti Donald Tramp tvitterda «Happy President’s Day» deb yozganiga közingiz tuşgandir. Ha, AQŞda şunday bayram bor. Fevral oyining uçinçi duşanbasi mamlakatda prezidentlar kuni sifatida nişonlanadi. Bu bayram bugun dunyoning eng qudratli davlatiga aylangan AQŞning birinçi prezidenti Jorj Vaşington şarafiga şunday kunda nişonlanadi. U 1732 yil 22 fevral kuni tuğilgan. Şu munosabat bilan AQŞ prezidentlari haqida qiziqarli ma'lumotlarni eslaymiz.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Amerika Qöşma Ştatlarida davlat rahbari prezident hisoblanadi. Uning asosiy vazifalari içki va taşqi siyosatni yuritiş, budjet taqsimotini şakllantiriş, mamlakat Konstitutsiyasi va amaldagi qonunçilikning işlaşini nazorat qilişdan iborat.
AQŞda prezidentlik lavozimi 1787 yilda Konstitutsiyaga binoan joriy qilingan. Ilk prezident Jorj Vaşington 1789 yil saylangan va 1790 yil aprelda qasamyod qabul qilib mamlakatni boşqarişga kirişgan.
FOTO STATE-USA.RU
Öşandan buyon AQŞga 44 nafar prezident rahbarlik qildi. 2017 yildan bu vazifada AQŞning 45-prezidenti Donald Tramp işlab kelmoqda. Joriy yil noyabr oyida AQŞda navbatdagi prezidentlik saylovlari bölib ötadi.
AQŞ qonunlariga köra bu mamlakat prezidentligiga nomzodini qöyadigan şaxslar:
35 yoşdan katta;
AQŞda tuğilgan;
prezidentlikka nomzodini qöygunça 14 yil AQŞda doimiy yaşagan bölişi lozim;
bir fuqaro faqat ikki marta prezident bölişi mumkin (ketma-ket yoki tanaffus bilan, farqi yöq).
AQŞ tarixida faqat bitta prezident Franklin Ruzvelt (32-prezident) ketma-ket törtta saylovda iştirok etib ğalaba qozongan.
Şundan söng bir kişi faqat ikki muddatga saylanişi mumkinligi 1951 yilda (prezident Harri Trumen vaqtida) AQŞ konstitutsiyasida ham belgilab qöyildi.
AQŞda prezidentlik saylovlari ikki bosqiçda ötkaziladi. Birinçi bosqiçda umumiy saylov ötkazilib, har bir ştatda vakillar aniqlanadi. Ikkinçi bosqiçda birinçi bosqiçda aniqlab olingan vakillar prezidentni saylaşadi.
AQŞ tarixida eng qisqa prezidentlik qilgan şaxs Uilyam Harrison (9-prezident) hisoblanadi. U bor-yöği bir oy, 1841 yil 4 martdan 4 aprelgaça prezidentlik qilgan. Harrisonning inauguratsiya kuni havo juda sovuq böladi. Marosimdan söng prezident şamollab yotib qoladi va bir oydan söng 1841 yil 4 aprelda pnevmoniyadan vafot etadi.
Mavzuga oid
AQŞ prezidentlari orasida ikki muddat prezidentlik qilib, bu lavozimga ketma-ket saylanmagan yagona davlat rahbari Grover Klivlend (24-prezident) hisoblanadi. U 1885-1889 va 1893-1897 yillarda bir muddat oralatib prezident bölgan.
Eng yoş prezident Teodor Ruzvelt (26-prezident) bölib u 42 yoşida Oq uy rahbariga aylanadi. Ammo u saylovsiz prezident böladi. Çunki undan oldingi rahbar Uilyam Mak-Kinli 1901 yilda öldiriladi. Öşa vaqtda vitse-prezident lavozimida bölgan Ruzvelt öz-özidan davlat rahbariga aylanadi.
Saylov yöli bilan saylangan eng yoş prezident – Jon Kennedi (35-prezident). U qasamyod qilganida 43 yoşda edi.
FOTO ASSASSIN'S CREED WIKI
Eng yoşi keksa prezident Ronald Reygan (40-prezident) bölgan. U AQŞning 40-prezidenti sifatida qasamyod qilganida 69 yoşda edi. Ikkinçi muddatga saylanganida esa 73 yoşda bölgan. Mamlakatning amaldagi rahbari Donald Tramp ham 69 yoşda prezident etib saylandi.
AQŞning20-prezidenti Jyeyms Garfild har ikki qölida birday yoza olgan. Şuningdek, u poliglot (beştadan köp tilni va öşa tillarda öqiş-yozişni biladiganlar şunday ataladi) siyosatçi edi. Uning yana bir qobiliyati şunda ediki, parallel tarzda bir qölida eski grek alifbosida, yana bir qölida lotin alifbosida yoza olgan.
Prezident Endryu Jonson (17-prezident) hatto maktabda ham öqimagan. U keyinçalik rafiqasi yordamida xat-savod çiqargan.
AQŞ prezidentlari orasida eng böyi baland prezident Avraam Linkoln (16-prezident) bölgan - 193 santimetr.
FOTO MIXMOVIE.RU
Eng böyi past prezident esa 164 santimetrli Jyeyms Medison (4-prezident) bölgan. Medisonning oğirligi ham atigi 45 kilogramm bölgan. Mamlakat tarixidagi eng oğir vaznli prezident Uilyam Taft (27-prezident) bölib, u 135 kilogramm toş bosgan.
Teodor Ruzvelt (26-prezident) prezidentlik muddatida AQŞning barça 48ta ştatini aylanib çiqqan. (Öşa paytda AQŞda 48ta ştat bölgan, keyinçalik Alyaska va Havayi orollari 1959 yilda ştat maqomini olgan). Şuningdek, Teodor Ruzvelt AQŞ prezidentlari orasida samolyotda uçgan ilk prezident hisoblanadi.
AQŞ prezidentlari orasida birinçi bölib SSSRga Franklin Ruzvelt taşrif buyurgan. U 1945 yilda Yalta konferensiyasida qatnaşgandi.
Riçard Nikson (37-prezident) AQŞ prezidentlari orasida birinçi bölib ham SSSR, ham Xitoyga boradi.
Jimmi Karter (39-prezident) bir neça romanlari çop etilgan yagona prezidentdir.
Xorijiy davlatlarga taşrif buyuriş böyiça Bill Klintonning(42-prezident) oldiga tuşadigani yöq. U dunyoning 133ta mamlakatiga taşrif buyurgan.
AQŞ prezidentlari orasida eng bolajon prezident Jon Tayler (10-prezident). Uning birinçi turmuşidan 8 nafar, ikkinçi turmuşidan 7 nafar farzandi bölgan. 15-farzandi tuğilganda uning yoşi 70da böladi.
AQŞ prezidentlari orasidagi yagona böydoq prezident Jyeyms Byukenen (15-prezident) bölgan.
Grover Klivlend (24-prezident) AQŞ rahbarlari orasida öz nikoh töyini Oq uyda ötkazgan yagona prezident.
AQŞ prezidentlari orasida eng boyi Jorj Vaşington (1-prezident)va Jon Kennedi (35-prezident) bölgan.
Prezident bölganida Vaşingtonning köplab plantatsiyalari, köçmas mulklari va boyliklarining qiymati jami 900 million dollarga teng bölgan.
Jon Kennedi prezident bölganida unga ota-onasidan qolgan 850 million dollarlik mulk va pullar meros bor edi.
Mamlakatning amaldagi rahbari Donald Tramp prezidentlikka saylanganida uning hisobida 3,1 milliard dollar pul bor edi, ammo Kennedi va Vaşington vaqtidagi hamda hozirgi dollar qiymatida mavjud bölgan farq sabab Tramp eng boy prezident böla olmaydi. Agar bu yil prezidentlik saylovlarida Maykl Blumberg ğalaba qozonsa, bu borada u birinçilikni band etadi. Dunyoning eng boy töqqizinçi odami hisoblangan Blumbergning boyligi 55,5 milliard dollarga baholangan.
AQŞ tarixidagi eng kambağal prezident Endryu Jonson (17-prezident) bölgan, u faqat prezidentlik uçun belgilangan maoş hisobiga tirikçilik qilgan. Ammo aynan uning davrida Rosssiyadan 7,2 million dollarga Alyaska sotib olinadi.
Barak Husayn Obama – AQŞ prezidenti bölgan birinçi afro-amerikalik. Şuningdek, u AQŞning materikdagi qismida tuğilmagan ilk prezident hisoblanadi. Obama Havay orollarida dunyoga kelgan.
Martin Van Byuren (8-prezident) AQŞ fuqarosi hisoblangan ilk prezident edi. Ungaça ötgan yetti nafar prezidentning barçasi Buyuk Britaniya fuqaroligi haqidagi hujjat bilan yurgan.
AQŞ prezidentlari orasida eng köp ism Jyeyms ismi bölgan:
Jyeyms Medison (4-prezident);
Jyeyms Monro (5-prezident);
Jyeyms Polk (11-prezident);
Jyeyms Byukenen (15-prezident);
Jyeyms Garfild (20-prezident);
Jyeyms (Jimmi) Karter (39-prezident).
Duayt Devid Eyzenxauer (34-prezident) AQŞ prezidentlari orasida birinçi va ikkinçi jahon uruşida harbiy sifatida qatnaşgan yagona rahbar hisoblanadi.
Uilyam Harrison AQŞ prezidentlari orasida öz inauguratsiya marosimida eng uzun nutq sözlagan prezidentdir. Uning nutqi 8 495ta sözdan iborat bölgan.
Jyerald Ford (38-prezident) AQŞ prezidentlari orasida saylanmasdan prezident va vitse-prezident bölgan yagona şaxs hisoblanadi.U Spiro Egnyu iste'foga çiqqaç vitse-prezident, Riçard Nikson (37-prezident) iste'foga çiqqanidan söng esa prezident bölgan.
AQŞ prezidentlari orasida eng uzun ism-şarif katta Buşga tegişli. Uning töliq ism-şarifi Jorj Gerbert Uoker Buş (41-prezident).
Tomas Jyefferson (3-prezident) inauguratsiyasi Vaşingtonda ötkazilgan birinçi prezident hisoblanadi. Ungaça AQŞning birinçi va ikkinçi prezidentlari inauguratsiyasi Nyu-Yorkda bölib ötgan.
AQŞning biror prezidenti öz oilasida yolğiz farzand bölmagan.
AQŞ Konstitutsiyasiga köra, prezidentdavlatga xiyonat, korrupsiya, turli oğir jinoyatlar va boşqa xatti-harakatlar sodir etganda, impiçment orqali iste'foga çiqariladi. AQŞ tarixida uç prezident, 1868 yil Endryu Jonson, 1999 yilda Bill Klinton va 2019 yil Donald Trampga nisbatan impiçment e'lon qilingan. Bu prezidentlar Senatda oqlangan. Ya'ni, quyi palata impiçment e'lon qilganiga qaramay, yuqori palata (senat) impiçmentga qarşi ovoz bergan. 1974 yilda Riçard Niksonga ham impiçment xavf solganda u suriştiruvlar boşlanmasidan avval iste'fo beradi. Xullas, AQŞ tarixidagi heç bir prezident impiçment sabab işdan ketmagan.
Riçard Nikson (37-prezident) öz prezidentlik davrida AQŞdagi barça 50ta ştatni aylanib çiqqan ilk prezident hisoblanadi.
FOTO KP.RU
AQŞ tarixida ikki prezident, Jorj Vaşington (1-prezident) va Jon Tayler (10-prezident) partiyasiz bölgan. Vaşington avvalboşdanoq partiyasiz edi, Tayler esa viglar partiyasi a'zosi bölgan. U prezident bölganidan söng «partiya manfaatlariga zid harakat qilganlikda» ayblanib partiya safidan çiqariladi. Şu tariqa, Tayler partiyasiz prezidentga aylanadi.
1926 yildan AQŞ dollariga prezidentlar surati tuşirila boşlangan.
AQŞ dollaridagi prezidentlar:
1 dollarlik banknotda 1-prezident Jorj Vaşington;
2 dollarlik banknotda 3-prezident Tomas Jyefferson;
Dunyoda eng köp tarqalgan va eng ommabop hisoblanadigan 100 dollarlik banknotda siyosatçi Benjamin Franklin surati tuşirilgan. U AQŞ prezidenti bölmagan.
Agar, AQŞ prezidentlarining qaysi ştatdan çiqqaniga e'tibor qaratsak:
Ohayo ştatidan 7;
Nyu-York ştatidan 6;
Virjiniya ştatidan 5;
Massaçusets ştatidan 4;
Texas, Tennesi, Kaliforniya ştatlaridan 3 nafardan;
Qolgan bir bir neça ştatlardan ikki va bir nafardan prezident çiqqan.
AQŞ prezidentlariga turli davrlarda bir neça bor suiqasdlar uyuştirilgan. Suiqasdlar natijasida:
Avraam Linkoln 1865 yilda;
Jyeyms Garfild 1881 yilda;
Uilyam Mak-Kinli 1901 yilda;
Jon Kennedi 1963 yilda öldirilgan.
AQŞning törtta prezidenti:
Uilyam Harrison 1841 yilda;
Zakari Teylor1850 yilda;
Uorren Garding 1923 yilda,
Franklin Ruzvelt 1945 yilda prezidentlik çoğida vafot etgan. 1981 yilda Ronald Reyganga ham suiqasd qilingan, ammo u tirik qolgan va ikki muddat, 1981-1984, 1984-1989 yillarda prezidentlik qilgan.
2020 yil fevral oyi holatiga köra bugun AQŞning tört nafar sobiq prezidenti hayot:
Foto: Politeka
39-prezident Jyeyms Karter, 1977-1981 yillarda prezident bölgan;
42-prezident Bill Klinton, 1993-2001 yillarda prezident bölgan;
43-prezident Jorj Buş (kiçik), 2001-2009 yillarda prezident bölgan;
44-prezident Barak Obama, 2009-2017 yillarda prezident bölgan.
