«Ayolni ikkinchi darajada ko‘rishimiz – kamchiligimiz». Aziza Shonazarova bilan suhbat

 ―  Gender tengligini ta'minlash masalasi O‘zbekistonda davlat miqyosiga chiqishini olamshumul gap, deb o‘ylayman. Bu haqida jahon hamjamiyati unchalik ham bilmaydi, afsuski. Masala davlat siyosati darajasiga chiqdi. Bu sohada ko‘proq narsalar qilishga kengroq imkoniyatlar beradi.

― O‘zbekiston jamiyatida ayollarning rolini qanday baholaysiz?

― Afsuski, ayollar ojiza, tovuqmiya degan gaplar qonimizga singib ketgan. Ayollarni ikkinchi darajada ko‘rishimiz, ularga to‘liq imkoniyatlar yaratib bermasligimiz mentalitetdagi kamchiligimizdir.

Tariximizga nazar tashlab ko‘rsak, ko‘plab biz bilmaydigan muslima, olima ajdodlarimiz mavjud. Masalan, Hazrat Og‘oyi Buzrug. Tasavvuf ilmining rivojiga Markaziy Osiyoda katta hissa qo‘shgan olimalardan biri. Og‘oyi Buzrugdan tashqari ham bir qator olimalarimiz mavjud. Bu nimani ko‘rsatadi? O‘rta asrlarda olimalar yetishib chiqqan jamiyat bizniki bo‘lgan bo‘lsa, nega hozirgi 21-asrda shunday olimalar yetishib chiqmasligi kerak?

O‘zimizning tariximizni yaxshilab o‘rganish, u haqida ko‘proq targ‘ibotlar qilish bo‘yicha ishlashimiz kerak.

―  Ayollik majburiyatlari va ilmni birga olib borish oson emas. Ayni shu darajaga yetishda o‘zingizda muhim rol o‘ynagan xususiyat sifatida nimani ayta olasiz?

― Ayol kishi uchun oila qurgandan keyin ilm bilan shug‘ullanish oson emas, to‘g‘ri aytdingiz. Masalan, o‘zim ham doktoranturani 10 oylik chaqaloq bilan boshlaganman. Lekin ilmga bo‘lgan qiziqishim, hech narsaga chalg‘imasligim, shu qatorda oilamni ham birinchi navbatdan tushirmasligim men uchun muhim bo‘lgan.

Menimcha, ayol oilasi bilan birga ilm ham qila oladi. Agarki men AQShda turib hech qanday yordamsiz, faqatgina turmush o‘rtog‘imning yordamiga ishonib, o‘zimning o‘zbek tilimda emas, ingliz tilida bu ishni qila olgan bo‘lsam, O‘zbekistonda, o‘zbek tilida, shuncha qarindoshlari va yor-do‘stlari bo‘lib turgan joyda, nega o‘zbek ayoli ilm qila olmaydi?

Menimcha, bu mumkin. Ayollarga ilm qilish uchun o‘zlarida salohiyat borligiga ularni ishontirishimiz kerak.

Ayol kishi oilali bo‘lib ham ilm bilan shug‘ullanishi mumkin. Buning uchun intizomli bo‘lish kerak, birinchi navbatda. Ikkinchi navbatda, ilmni ham tashlashi kerak emas. Inson xohlasa, barcha narsaga ulguradi. Va bu barcha ayollarning qo‘lidan keladi.

Men AQShda turib, chet tilida ilm qila olgan bo‘lsam, o‘zimizning O‘zbekistonda turib ilm qilish uchun ayollarning imkoniyatlari ko‘p.

― Hukumat ta'lim tizimini o‘zgartirishga harakat qilyapti. Lekin hali katta siljishni ko‘rganimiz yo‘q. Haqiqiy sifatli ta'limga erishish uchun nima qilish kerak, birinchi navbatda?

― Menimcha, bu katta ishlar qilishni talab etmaydi. Talabalarga kitobga mehr qo‘yishni o‘rgatishimiz kerak.

Menimcha, biz kitobdan yiroqlashdik, kitob bizning eng yaqin do‘stimiz ekanligini yana o‘zimizga eslatishimiz kerak. Ajdodlarimiz faqatgina qo‘llarida qalam va kitob bilan shu darajaga erishishgan. Hozir ham kitobsiz bu darajaga yetishib bo‘lmaydi. Kichik yoshdan kattagacha, xususan, talabalarimizga, o‘quvchilarimizga o‘rgatishimiz kerak. Busiz, menimcha, ilgari siljimaymiz.

Saodat Abdurahmonova suhbatlashdi
Tasvirchi - Otaxon Yusupov.

P.S. Ijtimoiy tarmoqda «Aziza Shonazarovaning Kolumbiya universiteti professorlik lavozimiga qabul qilingani yolg‘on», mazmunida mish-mishlar tarqatildi. Bunga oydinlik kiritishga harakat qildik.

Aziza Shonazarovaning professorlikka qabul qilingani haqida ilk xabar «O’zbekoyim» telegram kanalida berilgan edi. Kanal muallifi Hilola Nazirova o‘zi bergan xabarning haqqoniyligini bildirdi.

Shonazarovaning O‘zbekistondagi tadbirlarda ishtirokini tashkillashtirgan Innovatsion rivojlanish vazirligi axborot xizmati rahbari Nazokat Abduqunduzova ham o‘zbek olimasining haqiqatan universitet professorligiga qabul qilingani, faktlar tekshirilganini tasdiqladi.

Xuddi shu Kolumbiya universitetida faoliyat olib boruvchi yana bir o‘zbek olimi Akram Habibullayev Shonazarovaning professorlikka qabul qilinganini tasdiqlab, «Assistant Professor» lavozimining mazmunini quyidagicha izohladi:

«Aziza Shonazarova umrbod professor bo‘lgani yolg‘on, bor-yo‘g‘i u professor assistenti (yordamchisi) ekan, degan xabar ijtimoiy tarmoqlarda tarqab ketgan emish. Bu noto‘g‘i xabar. Aslida, Amerika oliy ta'lim tizimi, undagi ilmiy darajalar va lavozimlarni tushunmaslik natijasidir.

Aziza assistant professor lavozimiga tayinlandi. Bu lavozim, so‘zma-so‘z «yordamchi professor» deb tarjima qilinsa-da «professorning yordamchisi» degan ma'noni anglatmaydi.

AQSh oliy ta'lim tizimida professorlik lavozimi asosan uch darajadan iborat: assistent professor (assistant professor), assoshayt professor (associate professor) va full professor (full professor). Doktorlikni endi qo‘lga kiritgan yosh mutaxassis odatda assistent professor darajasida ishga tayinlanadi. 6-7 yil muvaffaqiyatli ishlagandan keyin esa assoshayt professorlik darajasiga ko‘tariladi. Yana 6-7 yil o‘tgandan keyin, xohlasa full professorlikka hujjat topshiradi, xohlamasa, assoshayt professor bo‘lib, ishlashda davom etadi».