Ötgan hafta Xitoydagi metro bekatlaridan biriga: «Endi hayot avvalgidek bölmaydi. Avvalgi hayot xato edi», degan yozuvni çizib ketişdi. Çindan ham, koronavirus pandemiyasidan keyin bizni qanday özgarişlar kutmoqda? Bu savolga javob beriş uçun ayrim aççiq haqiqatlarni tan olişga töğri keladi.

Pandemiya qaçon tugaşini hozirça heç kim bilmaydi, ammo u bir kuni tugaydi. Virusga qarşi qilingan ayrim özgarişlar yana öz holiga qaytişi mumkin. Lekin hammasi ham emas. Koronavirus sayyoramiz böylab şunçalik köp odamning hayotiga jiddiy ta'sir qildiki, bu galgi vabo yaqin tarixda insoniyatning turmuş tarzini tubdan özgartiruvçi buriliş nuqta bölişi kutilmoqda.

Ekspertlarning fikriça, ötgan asrda insoniyat taqdirini uruşlar özgartirgan bölsa, hozirgi va bundan keyingi asrdagi özgarişlar iqlim özgarişlari, pandemiyalar bilan boğliq bölişi mumkin.

Yer sayyorasida qança virus bor?

Viruslar tarixi ham insoniyatniki kabi qadimiydir. Viruslarning kelib çiqişi ham bakteriyalar kabi qadimgi hujayrali hayot şakllariga borib taqaladi. Ammo, sut emizuvçilar misolida aytiş mumkinki, bakteriyalar qançalik takomillaşib borgan bölsa, yillar davomida viruslar şu qadar ixçamlaşib, soddalaşgan.

Amerikalik taniqli epidemiolog Stefen Morzga köra, modomiki Yerda 50 000 turdagi umurtqali jonzot va ularning har birida ~20 turdagi virus mavjudligi hisobga olinsa, sayyoramizdagi sutemizuvçilar, jumladan inson turmuş tarziga ham 320 000ta virus muntazam ta'sir ötkazib keladi.

Viruslar qançalik zararli?

Bugungi kunda viruslar juda kiçik va sodda, hatto mustaqil köpayiş könikmasiga ham ega emas. Viruslar ularga jon saqlaşlariga yordam beradigan mezbon hujayraning genetik ma'lumotini taşiydilar xolos. Şu hujayrada ular özlarining yangi nusxalarini köpaytiradilar. Şu vaqtgaça biologlar ularni hayot şakli deb ham tasniflaşmagan.

Ammo sönggi ön yillikda bizning viruslarga nisbatan qaraşlarimiz özgara boşladi. Fransiyalik virusologlar tadqiqotlarida bakteriyaga öxşagan, ammo genetik jihatdan ulardan farqli ulkan virusni aniqlaşdi. Mimivirus, ya'ni taqlid qiluvçi virus nafaqat yirikligi, balki genlarga boyligi bilan ham ajralib turadi. Ya'ni, ular biz öylagandan köra mukammalroq.

Çikago universiteti mikrobiologi Jyeyms Şapiroga köra, viruslarni zararkunanda yoki halokat qözğatuvçi deb öylaş – xato. Viruslarsiz Yerdagi hayot tamoman boşqaça, hozirgidan farqli bölişi mumkin edi.