O‘zbekistonda Ozon qatlamini buzuvchi moddalardan foydalanishni to‘xtatish bo‘yicha Milliy dastur tasdiqlanadi

Vazirlar Mahkamasining “Ozon qatlamini buzuvchi moddalardan foydalanishni to‘xtatish bo‘yicha Milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori loyihasi e'lon qilindi.

Milliy dastur O‘zbekiston Respublikasi tomonidan Monreal protokoli hamda ushbu protokolga kiritilgan London, Kopengagen, Monreal va Pekin tuzatishlari doirasida qabul qilingan barcha majburiyatlarni ijro etilishini o‘z ichiga qamrab oladi.

Milliy dasturda ozon qatlamini yemiruvchi moddalarni import va eksport qilishni litsenziyalash va tartibga solishning global tizimini yaratish, metilbromid ishlab chiqarishni to‘xtatish jadvaliga o‘zgartirish kiritish, shuningdek, GXFU iste'moli yangi darajasini belgilash, ushbu tuzatishlarni ratifikatsiya qilmagan davlatlar bilan har qanday ozon qatlamini yemiruvchi moddalar savdosini taqiqlash nazarda tutilgan.

Bundan tashqari, Milliy dasturda GXFU, xlorftoruglerod (XFU) va galon ishlab chiqarishni tartibga solish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar, bromxlormetanni ishlab chiqarish va iste'mol qilishga cheklovlar hisobga olingan.

Milliy dastur o‘tgan davr mobaynida xalq xo‘jaligining turli tarmoqlarida ozon qatlamini yemiruvchi moddalardan foydalanish, davlat organlari va tashkilotlar tomonidan ozon qatlamini yemiruvchi moddalardan foydalanishni qisqartirish bo‘yicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar to‘g‘risidagi ma'lumotlarni tahlil qilish asosida ishlab chiqilgan.

Shuningdek, Milliy dastur tashkiliy va strategik chora-tadbirlar, ozon qatlamini yemiruvchi moddalardan foydalanishni to‘xtatish bo‘yicha respublika tomonidan qabul qilingan xalqaro majburiyatlarning bajarilishini normativ tartibga solish va ozon qatlamiga salbiy ta'sir etmaydigan “toza” texnologiyalarga bosqichma-bosqich o‘tish hamda yuqori global isish salohiyatiga ega gidroftoruglerodlar (GFU) iste'molidan voz kechish bilan bog‘liq masalalarni o‘z ichiga olgan.

Milliy dastur O‘zbekiston Respublikasi tomonidan Vena konvensiyasi va Monreal protokoli va unga kiritilgan tuzatishlardagi majburiyatlarining bajarilishini ta'minlash, hamda texnik va moliyaviy yordam ko‘rsatish bo‘yicha GEJ talablariga muvofiq xalqaro hamkorlikni chuqurlashtirishga qaratilgan.

Milliy dastur ozon qatlami yemirilishini to‘xtatishdan atrof muhitning yaxshilanishi, ozonga zarar yetkazmaydigan texnologiyalarga o‘tishning iqtisodiy foydalari, shuningdek, issiqxona effektiga ega bo‘lgan GFU iste'molini bosqichma-bosqich qisqartirishni hisobga oladi. Dastur har bir guruh uchun OBM iste'moldan chiqarish jadvali strategik yo‘nalishini belgilaydi.

Monreal protokoli bilan yuklatilgan majburiyatlarni bajarishda:

Monreal protokolida belgilangan ozon qatlamini buzuvchi moddalarni uning uchun xavfsiz bo‘lgan moddalarga almashtirish bo‘yicha talablarni o‘z muddatida bajarish;

O‘zbekiston Respublikasiga import qilinishi taqiqlangan OBM respublikaga olib kirilishini taqiqlash;

OBM foydalanadigan yoki ularga bog‘liq bo‘lgan sovitish jihozlari va havoni konditsionerlash uskunalarini taqiqlash;

2020-2030 yillarda OBM respublikaga olib kirish kvotalariga rioya qilish;

GEJ va boshqa xalqaro donor tashkilotlari yordamida ozon uchun xavfsiz moddalardan foydalanadigan texnologiyalarni ishlab chiqaradigan va joriy etadigan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, kompaniyalar va shaxslarga har tomonlama ko‘maklashish;

OBM o‘rnini bosuvchi ishlarning bajarilishi to‘g‘risida qaror qabul qiluvchi shaxslar va aholi xabardorligini ta'minlash;

mahalliy resurslardan foydalangan holda sovitish jihozlari va OBM bo‘lmagan mahsulotlar hamda texnologiyalarni ishlab chiqarish sohasida ilmiy tadqiqotlarni yanada rivojlantirish;

O‘zbekistonda Global isish salohiyatiga (GIS) kam ta'sir etadigan va ozonni yemirish salohiyati bo‘lmagan energiya samarador texnologiyalarni joriy etish orqali GXFU butunlay iste'moldan chiqarish kabi strategik yo‘nalishlarga amal qilish zarur.

OBM foydalanishni to‘xtatish, shuningdek, OBM o‘rnini bosuvchi moddalarni joriy etishni rag‘batlantirish yoki qayta tiklangan OBM qayta ishlatishga qaratilgan qadamlar sifatida quyidagi sohalarda ishlarni tezlashtirish va davom ettirish zarur:

eksport/import sohasida, shuningdek, litsenziyalash va kvota tizimida ishlashni davom ettirish, OBM bilan ishlovchi uskunalarni olib kirilishi bilan bog‘liq taqiqlarga qat'iy rioya etish;

yuqori global isish salohiyatiga ega gidroftoruglerod iste'molidan past yoki nolga teng bo‘lgan moddalarga bosqichma-bosqich o‘tish choralarini ko‘rish;

soliq siyosati choralari bilan birgalikda rag‘batlantiruvchi chora-tadbirlar tizimini ishlab chiqish;

ushbu ishlarga ommaviy axborot vositalarini keng jalb qilish orqali ozon qatlamini muhofaza qilishning muhimligi haqida jamoatchilikni xabardor qilish;

qaror qabul qiladigan shaxslarning salohiyatini, OBM va ularning o‘rnini bosuvchi moddalar sohasida faoliyat yuritadigan mutaxassislarning malakasini oshirish;

sovitish uskunalarini ishlab chiqaradigan va ishlatadigan, shuningdek, erituvchilar bilan ishlaydigan yirik korxonalarda OBM bog‘liq ishlab chiqarish sikllarini xalqaro hamjamiyat va mahalliy sarmoyadorlar ishtirokidagi investitsiya loyihalari orqali konvertatsiya qilish lozim.

O‘zbekiston Respublikasida birinchi Milliy dastur doirasida 3 ta ozon qatlamini buzuvchi moddalardan (XFU-12, tetraxlormetan, 1.1.1-trikloretan) foydalanishi to‘xtatildi.

Joriy Milliy dasturda esa respublikada OBMni iste'moldan to‘liq chiqarilishi, mahalliy resurslardan foydalanishni hisobga olgan holda global isish salohiyati past va ozon qatlamini buzish salohiyatiga ega bo‘lmagan texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining Monreal protokoli Kigali tuzatishiga qo‘shilishining maqsadga muvofiqligini o‘rganish nazarda tutilmoqda.