Irqchilikning asab torlari uzildi
20 AQSh dollari miqdoridagi firibgarlik operatsiyasi tufayli hibsga olingan 46 yoshli Jorj Floyd oq tanli politsiyachining tizzasi ostida qayta-qayta «Men nafas ololmayapman!» deb yolvorganiga qaramay, vafot etdi. Eng yomoni, ushbu ayanchli voqeani boshqa politsiyachilar tomoshabin bo‘lib kuzatib turishgan. 8 daqiqa 46 soniya davom etgan ushbu og‘riqli jarayon «Transatlantik qul savdosi» va irqchilik muammosi bilan boshlangan afrikalik qora tanlilarning ko‘p asrlik fojiaviy dramasini qayta sahnaga olib chiqdi. Yo‘lovchilar tomonidan telefon kamerasiga muhrlangan tasvirlar olti yil oldin Nyu-Yorkda Erik Garner bilan sodir bo‘lgan voqeani ham esga solib yubordi.
Ta'kidlash joizki, keyingi hodisa AQSh korporativ va ijtimoiy tuzilmalaridagi surunkali irqchilikning asab torlarini tamoman uzib yubordi. Butun mamlakat bo‘ylab namoyishlar boshlanib ketdi.
«Men nafas ololmayapman» – qora tanlilarning faryodiga aylandi
2014 yil iyul oyida Staten orolida 6 farzandning otasi, 43 yoshdagi qora tanli Garner Nyu-York politsiyasi tomonidan ko‘chada noqonuniy sigaret sotayotgani sababli hibsga olingandi. O‘shanda u ham «Nafas ololmayapman» deb yolvorganiga qaramay, bo‘g‘ishda davom etilgan, natijada kasalxonaga yetib bormay vafot etgandi.
Garner voqeasi birinchisi ham, oxirgisi ham emasdi. Ushbu voqeadan ko‘p vaqt o‘tmay, Missurining Fergyuson shahrida 18 yoshli qora tanli Maykl Braun politsiya tomonidan o‘ldirilishi, 2015 yilda Baltimorda hibsga olingan 25 yoshli Freddi Greyning komada o‘lim topishi kabi bir qator voqealar mamlakat bo‘ylab «Qora tanlilarning hayoti qadrli» (BlackLivesMatter) harakatiga yo‘l ochgan, bir necha kun davomida norozilik namoyishlari bo‘lib o‘tgandi.
Garnerning «Men nafas ololmayapman» degan so‘nggi so‘zlari esa politsiya zo‘ravonligiga qarshi namoyishlarda qora tanlilarning ramziy shiorlaridan biriga aylanadi. Shu bilan birga, ushbu shior Amerika tarixidagi jirkanch zulm va adolatsizlikni umumlashtiruvchi ibora sifatida esda qoldi.
Namoyishlar va Covid-19 epidemiyasi
Tramp ma'muriyati va Amerika jamoatchiligi 3 oydan beri davom etayotgan koronavirus epidemiyasini yengib o‘tish umidida mamlakat iqtisodiyotini ochib, endi nafas olishga chog‘lanib turgan bir paytda Floydning o‘limi ulkan norozilik namoyishlariga sabab bo‘ldi. Eski, ammo yakunlanmagan dahshatli filmning Minneapolisda takrorlanishi, ayniqsa, Floydning o‘lim oldidan aytgan o‘sha tanish so‘zlari «kapalak effekti»ni yuzaga keltirdi.
