Tadbirkorlarga gaz yetkazib berish cheklanmoqda

Energetika vaziri Alisher Sultonov 26 oktabr kuni 2020-21 yillar kuz-qish mavsumida aholi va ijtimoiy soha muassasalari hamda strategik obektlarni uzluksiz tabiiy gaz bilan ta'minlash to‘g‘risida vazirlik buyrug‘ini imzolagandi. Unga muvofiq, Toshkent shahrining yuqori bosimli gaz quvurlariga ulangan yirik ulgurji iste'molchilar (vazirlik buyrug‘iga ilova qilingan ro‘yxat mavjud) «sanoat kollektori»ga o‘tkaziladi.

G‘isht, ohak, gips va boshqa ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lmagan yirik sanoat korxonalariga shu yilning 1 noyabridan boshlab tabiiy gaz yetkazib berish to‘xtatiladi.

Shuningdek, buyruqda 54ta metan gaz quyish shoxobchalarining ham grafik asosida kunlik ish faoliyati 12 soatdan oshmasligi ta'kidlangan. Ya'ni 54ta AGTKS 3 guruhga bo‘linib, har uch kunda bir marta 18ta gaz quyish shoxobchasi sutkasiga 12 soatdan ishlashi belgilangandi.

Vazirlik axborot xizmati 1 noyabr kuni tarqatgan xabarga ko‘ra, AGTKShning ish tartibiga hech qanday o‘zgartirish kiritilmagan, ya'ni buyruqda nazarda tutilgan o‘zgarish hozircha hayotga tatbiq etilmayapti.

«Energetika vazirligi 2020 yil 1 noyabrdan cheklovlar joriy etilishi rejalashtirilayogan avtomobillarga gaz quyish kompressor shoxobchalariga (AGTKSh) gaz yetkazib berish shartlari hozirda ko‘rib chiqilayotganligini ma'lum qiladi», — deyiladi xabarda.

Toshkentdagi «Pasternak» gastrobari va «Pie Republic» kafesi asoschisi Laziz G‘ulomovning UzReport telekanali muxbiriga ma'lum qilishicha, restoratorlar ham ta'minot cheklanishi haqida ogohlantirilmoqda. Ammo tadbirkorlar zudlik bilan ish faoliyatini yangi tartibga moslashtira olmaydi.

«Kafe oshxonasida ishlatilayotgan 1 kubometr gaz uchun 1000 so‘m to‘laymiz. Aholi esa xonadonga yetkazib berilayotgan gaz uchun 300 so‘m atrofida to‘lov qiladi. Umumiy ovqatlanish shoxobchasi uchun to‘lov deyarli 3 baravar qimmat qilib belgilangan. Agar gaz ta'minotidan uzilib, elektr energiyadan foydalansak, xarajatlar yana oshadi», — dedi tadbirkor.

Energetika vazirligi O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan barcha tadbirkorlik sub'yektlari so‘nggi yillarda ularning muqobil yoqilg‘i turlariga (suyultirilgan gaz, ko‘mir va boshqalar) bosqichma-bosqich o‘tish dasturi amalga oshirilayotganidan xabardor ekaniga shama qilgan. Vazirlik xabariga ko‘ra, xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarning amaldagi shartnomalarida kuz-qish davrida gaz yetkazib berishga cheklovlar kiritilishi ko‘zda tutilgan bo‘lib, shuning uchun ham ular muqobil yonilg‘i manbalariga ega bo‘lishlari kerak.

Vazirlikning ma'lum qilishicha, gaz ta'minoti quvvatlarini oshirish maqsadida gaz ta'minoti korxonalari tomonidan mavjud infratuzilmani modernizatsiya qilish bo‘yicha faol ish olib borilyapti, bu esa hozirgi vaqtda iste'molni oshirish paytida tabiiy gazni teng taqsimlash imkoniyatini bermaydi.

«Shu munosabat bilan, tabiiy gaz taqsimotini muvozanatlashtirish bo‘yicha vaqtinchalik choralar ko‘rilmoqda. Bu esa, uylar, xonadonlar, maktablar, bolalar bog‘chalari va shifoxonalarni tabiiy gaz bilan barqaror ta'minlash imkonini beradi», — deyilida xabarda.

Vazirlikning umumiy ovqatlanish shoxobchalariga nisbatan bunday munosabati Alisher Sultonovning buyrug‘ida kiritilgan band bilan izohlanadi.

«Bir kun muddatda kuz-qish mavsumida tabiiy gaz yetkazib berilishi kafolatlanmagan ulgurji iste'molchilar (qolipli non va novvoychilik faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar bundan mustasno) ro‘yxatini shakllantirib, ularni 2020 yil 1 noyabrga qadar gaz tarmoqlaridan to‘liq ajratib, muqobil yoqilg‘idan foydalanishga o‘tkazish choralari ko‘rilsin», — deyilgan buyruqda.

Senatorlar sohadagi vaziyatni keskin tanqid qilib, Senatning 2019 yil 12 oktyabrdagi qarori bilan hukumatga tabiiy gaz quvurlari tizimining holati va ushbu sohaga oid qonun hujjatlarining ijro etilishi yuzasidan parlament so‘rovi yuborilgan edi. Negaki, bu masalada nafaqat tadbirkorlar, balki iste'molchilar ham norozilik bildiradi.

Iqtisodchi Otabek Bakirovning yozishicha, gaz taqchilligi va uzilishlar elektr energiyasi iste'moliga bosim o‘tkazadi.

«Elektr bizda asosan IESlarda, gaz yoqib ishlab chiqariladi. Qarabsizki, yopiq halqa: gaz defitsit, iste'molchilar elektrga o‘tadi, elektr ham gazdan olinadi», — degan u.

Iqtisodchi joriy yil boshida energoinqirozga ichki imkoniyatlar bilan barham berib bo‘lmasligi ochiq tan olinishi haqida yozgandi. Xususan, O‘zbekiston energoresurslarning netto importeriga aylanishi mumkin.  

Alisher Ro‘zioxunov