Kun.uz shu va boshqa savollar bilan bolalar psixologi Rozaliya Gabdulhakovaga murojaat qildi.
— 2019 yilda o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra, gadjetlardan ko‘p foydalanadigan bolalar o‘z tengdoshlaridan 2–3 yoshga orqada qolishi, 9–10 yoshli bolalarda bir kunda 3 soatdan ko‘p gadjetlardan foydalanish qandli diabet, semirish kabi kasalliklarga olib kelishi, 15–16 yosh o‘smirlarda suyaklarning mo‘rtlashishiga olib kelishi aniqlangan. Kuniga 7 soatini shunga sarflaydigan bolalar esa tushkunlikka moyil bo‘lishadi.
Bularni eshitgach, bolani butunlay gadjetlardan mahrum qilish ham to‘g‘ri bo‘lmaydi, chunki zamon talabi shunday. Bolaga undan to‘g‘ri va unumli foydalanishni o‘rgatishimiz kerak.
Bola gadjetga o‘rganib qolishidan asrash uchun ota-ona shaxsiy namuna bo‘lishi kerak. Bola eshitganini emas, ko‘rganini qiladi. Otalar gadjetlar bilan, onalar instagram yoki feysbuk, seriallar bilan band bo‘lib, bolani bundan cheklash batamom foydasiz.
Bolalar bilan ruhan yaqinlashish kerak. Ota-ona jismonan uning yonida bo‘lsa-yu, xayoli telefonda yoki boshqa narsada bo‘lsa, bola ularni yo‘qday his qiladi.
Bola nega yolg‘on gapiradi?
— Yolg‘onning ildizida qo‘rquv yotadi. Bolaning yolg‘on gapirishi – ota-ona tarbiyada juda ham qattiqqo‘l ekanidan dalolat.
O‘smirlik yoshida ham bola ko‘p yolg‘on gapirishi mumkin, chunki afsuski, ko‘p ota-onalar o‘z bolalarini qabul qila olmaydi. Ota-onasining taqiqlari ortidan o‘smirlar yolg‘on gapirishga majbur bo‘lishadi.
«Istamayman, yemayman, bormayman». Bola nega injiqlanadi?
— Boladan nimadir qilish yoki nimanidir qilmaslik so‘ralganida, u injiqlik qilsa, avvalo ota-ona o‘zi uchun aniqlik kiritib olishi kerak: maqsadi shunchaki bolasiga o‘z aytganini qildirishmi yoki haqiqatan ham bola uchun foydali narsani talab qilyaptimi?
Bog‘cha yoshini gapiradigan bo‘lsak, bolalarda 3 yosh krizisi bor. Bunda bola o‘z xohishlari ota-onasining xohishlaridan farqlanishini tushunib yetadi va o‘z xohishlarini ifodalay boshlaydi. Bu paytda hatto u xohlagan narsani taklif qilsangiz ham, rad etishi mumkin. Bu davr 2,5 yoshdan 4,5 yoshgacha davom etishi mumkin.
